Ε.Γάκη, εισαγωγή στην πράσινη εγκληματολογία τον 21ου αιώνα

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο περιοδικό Περιβάλλον και Δίκαιο, 2018, σελ. 384 επ. (ανάτυπο σε μορφή pdf).

 

Ευαγγελία Γάκη,  Δικαστικός Λειτουργός, Υπ. Διδ. Νομικής Δ.Π.Θ.

 

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ

INTRODUCTION TO GREEN CRIMINOLOGY  IN THE 21st CENTURY

 

Τα τελευταία χρόνια, έχει αναπτυχθεί το ενδιαφέρον περί την πράσινη εγκληματολογία (green criminology).

Στην Ελλάδα, όμως της βαθειάς οικονομικής ύφεσης, η πράσινη εγκληματολογία, δεν εξελίσσεται ως όφειλε.  Η λίστα των περιβαλλοντικών βλαβών που καλούμαστε να θεραπεύσουμε, αυξάνεται  με τάχιστους ρυθμούς, λόγω της ηθελημένης ή μη αδράνειας μας.

Στο παρόν άρθρο, επιχειρείται μια θεωρητική προσέγγιση της πράσινης εγκληματολογίας μέσα από αρθρογραφίες ξένων εγκληματολόγων και μια ενδεικτική προβολή των ήδη συσσωρευμένων βλαβών του περιβάλλοντος (ανθρώπινη ζωή- μη ανθρώπινη ζωή -οικοσύστημα).

 Εισαγωγή: Η «πράσινη εγκληματολογία» ασχολείται με τα εγκλήματα και τις βλάβες που επηρεάζουν το φυσικό περιβάλλον και ως εκ τούτου τον πλανήτη, καθώς και τις σχετικές επιπτώσεις που έχουν αυτά στην ανθρώπινη και μη ανθρώπινη ζωή. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν προτάθηκε ο όρος, για πρώτη φορά από τον Lynch (1990), μέχρι και σήμερα, έχει εξελιχθεί σε μια διακριτική και εύφορη περιοχή  μελέτης, από  εγκληματολόγους  με ένα ευρύ φάσμα ερευνητικών ενδιαφερόντων και θεωρητικών κατευθύνσεων (βλ.  Beirne και South 2007, South και Brisman 2013, White 2010). Έχει δημιουργηθεί έντονη συζήτηση ως προς το κατά πόσο η «πράσινη εγκληματολογία» αποτελεί  θεωρία ή  προοπτική (South 1998, White 2008, Ruggiero και South 2010). Ο R. White (2008) πρότεινε τον ορισμό «περιβαλλοντική εγκληματολογία», αλλά αυτός ο όρος μπορεί πολύ εύκολα να συγχέεται με την καθιερωμένη περιγραφή των προτύπων εγκληματικότητας και τα χαρακτηριστικά του αστικού περιβάλλοντος. Άλλες προτάσεις περιλαμβάνουν, τον ορισμό της  ως «οικολογικό έγκλημα». Ειδικότερα,  με τον ορισμό αυτό ο Walters (2010) υποστηρίζει ότι «θα μπορούσε να καλύψει τους  υπάρχοντες νομικούς ορισμούς του περιβαλλοντικού εγκλήματος, καθώς και τις κοινωνιολογικές αναλύσεις των περιβαλλοντικών βλαβών και  όχι απαραίτητα αυτών που καθορίζονται από το νόμο». Άλλος ορισμός, ήταν ως «συντηρητική εγκληματολογία» (Gibbs, 2010) με την πιο πρόσφατη πρόταση του White (2013) εκ νέου, ως «οίκο- παγκόσμια εγκληματολογία». Εκτός των ανωτέρω ορισμών όμως, οι εγκληματολόγοι χρησιμοποιούν πιο συχνά τον όρο «πράσινη εγκληματολογία», για να περιγράψουν τη μελέτη του οικολογικού, περιβαλλοντικού ή πράσινου εγκλήματος ή βλάβης, καθώς και τα  συναφή θέματα του ειδισμού- σπισισμού (Beirne 1999, 2009) αλλά και της περιβαλλοντικής  δικαιοσύνης- αδικίας, ανομίας  (Lynch και Stretesky, 2003).

Τι αφορά λοιπόν η πράσινη εγκληματολογία; Η πράσινη εγκληματολογία ασχολείται με τη  μελέτη των περιβαλλοντικών βλαβών, της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και εν γένει τη προστασία του περιβάλλοντος (ποινικό, αστικό και διοικητικό δίκαιο για τη διαχείριση, την προστασία και τη διατήρηση του περιβάλλοντος  και των  ειδών, αλλά και την διαχείριση των αρνητικών συνεπειών συγκεκριμένων βιομηχανικών διεργασιών) (White 2008, 2011). Σε γενικές γραμμές, η πράσινη εγκληματολογία εστιάζει σε θέματα σχετικά με το περιβάλλον (με την ευρύτερη δυνατή έννοια) και της βλάβης (όπως ορίζεται στο οικολογικό και νομικό πλαίσιο). Οι εγκληματολόγοι, κατηγοριοποιούν ως εκ τούτου τα περιβαλλοντικά εγκλήματα με ποικίλους τρόπους, και το πώς το κάνουν έχει συνέπειες για τη μελέτη τους. Για παράδειγμα, ο E.Carrabine (2004) διαχωρίζει τα περιβαλλοντικά εγκλήματα σε  πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια. Ως πράσινα εγκλήματα, γενικότερα, ορίζονται αυτά που είναι ευρέως  κατά του περιβάλλοντος. Πρωτοβάθμια εγκλήματα, είναι εκείνα τα εγκλήματα που προκύπτουν άμεσα από την καταστροφή και την υποβάθμιση των πόρων της γης μέσα από ανθρώπινες ενέργειες και δευτεροβάθμια είναι τα εγκλήματα που προκύπτουν από την καταπάτηση των κανόνων, που επιδιώκουν να ρυθμίσουν τις περιβαλλοντικές βλάβες/καταστροφές. Η πρώτη σειρά των εγκλημάτων σχετίζεται με τις  βλάβες αυτές κάθε αυτές, ενώ η δεύτερη αφορά παραβιάσεις του νόμου ή κανονισμού που σχετίζονται με την περιβάλλον.

Όπως αναφέρθηκε, η «πράσινη εγκληματολογία» είναι ένας γενικός όρος που χρησιμοποιείται για να καλύψει και να συλλάβει τη μελέτη της οικολογίας ή τα  εγκλήματα κατά του περιβάλλοντος ή τις βλάβες  και τα συναφή θέματα του σπισισμού- ειδισμού και των περιβαλλοντικών αδικιών. Παρέχει  μεθόδους, για  την εξέταση των βλαβών, των αδικημάτων και εγκληματών που σχετίζονται με το περιβάλλον, διάφορων ειδών και του πλανήτη (Beirne και  South 2007, 2014, Sollund 2008, South και Brisman 2013, White 2008, 2010). O Walters (2010) περιγράφει ότι «το οικολογικό έγκλημα καλύπτει τη μόλυνση του πόσιμου νερού, την υποβάθμιση του εδάφους και τη ρύπανση του αέρα και των γης (τα οποία) εκθέτουν τους ανθρώπους (συνήθως εκείνους στις φτωχές και μη αναπτυσσόμενες χώρες) σε σημαντικούς κινδύνους για την υγεία τους ». Όπως ο Walters επισημαίνει, τέτοιες πράξεις συχνά «συνδέονται με τη φτώχεια και την κοινωνική αποδιάρθρωση, καθώς και την ψυχική και σωματική εξασθένηση, των ανθρώπων που είναι θύματα των επιχειρήσεων οι οποίες εσκεμμένα παραβιάζουν τις περιβαλλοντικές συμφωνίες».

Ο Ruggiero και ο South (2010) έχουν περιγράψει το φαινόμενο της πράσινης εγκληματολογίας «ως τα εγκλήματα του βρώμικου κολάρου» σύμφωνα με τα οποία οι νόμιμες επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε ημι-νόμιμες ή παράνομες εξ ολοκλήρου εργασίες διάθεσης αποβλήτων, που φέρνουν σημαντικά κέρδη σε αυτές, συμβάλουν στη μόλυνση του περιβάλλοντος και βλάπτουν τη δημόσια υγεία ή δημιουργούν καταστροφές, όπως η κρίση των απορριμμάτων στη Νάπολη το 2008. Η απόρριψη αποβλήτων στο επίκεντρο της συγκεκριμένης περίπτωσης είναι ένα παράδειγμα του τι θα μπορούσε να ονομαστεί «καφέ έγκλημα». Ο White (2008) ορίζει τον όρο αυτό ως μέρος μιας τριπλή σειράς κατηγοριών περιβαλλοντικών εγκλημάτων σε «καφέ», «πράσινα» και «λευκά»,  τα οποία «καφέ» αναφέρονται στην αστική ζωή και σε συναφή με αυτή θέματα ρύπανσης, όπως η παραγωγή και η διάθεση των αποβλήτων (Block 2002,Ruggiero 1996), την παραγωγή και τη διανομή τοξικών χημικών ουσιών (Pearce και Tombs 2002, Ruggiero 1996), τη βιομηχανική ρύπανση και τα  κοινωνικά προβλήματα που προκύπτουν από την κλιματική αλλαγή (Agnew 2012), των ανισοτήτων που σχετίζονται με τη θέση των μειονεκτούντων και των μειονοτικών κοινοτήτων κοντά σε τοξικές χωματερές (Pellow 2007),  το παγκόσμιο εμπόριο ηλεκτρονικών αποβλήτων, (Gibbs, McGarrell και Axelrod 2010β, Interpol 2009), την ατμοσφαιρική ρύπανση, τις πετρελαιοκηλίδες, τα φυτοφάρμακα, τα εγκλήματα των τροφίμων, δηλαδή εγκλήματα που είναι αναμειγμένα με την παραγωγή, την διανομή  και την πώληση των βασικών τροφίμων συμπεριλαμβάνοντας την καλλιέργεια, την αλιεία και την μαύρη αλιεία, την παρασκευή τροφίμων, τις παράνομες επιδοτήσεις (Croall, 2009). Η εγκληματικότητα των τροφίμων όμως, μοιράζεται πολλά στοιχεία και από την εταιρική εγκληματολογία, περιέχοντας ζητήματα και ενέργειες που μπορεί ν ανήκουν και σ αυτή και κινείται, ακόμη και στα λεπτά όρια του στενού ποινικού δικαίου (Lynch και Stretesky 2003).

Τα «πράσινα», που αναφέρονται σε θέματα διατήρησης της άγριας φύσης (π.χ. όξινη βροχή, την απώλεια της βιοποικιλότητας, την καταστροφή των οικοτόπων, την αποψίλωση και την καταστροφή του φυτικού και ζωικού κόσμου, τη παράνομη κλοπή και το εμπόριο ερπετών στη Νότια Αφρική (Herbig, 2010), τα εγκλήματα που σχετίζονται με την αλιεία, συμπεριλαμβανομένης της λαθροθηρίας (McMullan και Perrier 2002, Petrossian 2012), τη κακοποίηση των ζώων που περιλαμβάνει τόσο τη συστηματική χρήση των ζώων ως ιδιοκτησία, όσο και τη χρήση των ζώων στην γεωργία  τα εργοστάσια και τα ενυδρεία (Beirne 2009, Sollund 2008),  το παράνομο εμπόριο απειλούμενων ειδών που περιλαμβάνει πολλά διαφορετικά είδη ζώων (Wellsmith 2010), την παράνομη αγορά άγριας ζωής στην Αφρική, ιδίως το εμπόριο ελεφαντόδοντου (Lemieux και Clarke 2009) και το παράνομο εμπόριο άγριας ζωής στη Ρωσία (South και Wyatt 2011),) και τέλος τα «λευκά» που αναφέρονται στον αντίκτυπο των νέων τεχνολογιών και των εργαστηριακών πρακτικών (π.χ. δοκιμές και πειράματα σε ζώα, τη κλωνοποίηση, τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς,  τη βιοπειρατεία και τη βίο-αναζήτηση, ήτοι την εκμετάλλευση των φυσικών προϊόντων από τις παγκόσμιες βιομηχανίες και βιοτεχνολογίες.(South, 2009).

Υπάρχουν τρεις θεωρητικές προσεγγίσεις ως προς τη πράσινη εγκληματολογία, οι οποίες παρουσιάζουν διαφορετικές διαστάσεις της αδικίας και είναι σχετικές με μια συνολική εικόνα της οικολογικής δικαιοσύνης. Κάθε προσέγγιση ασχολείται με διαφορετικούς τύπους βλαβών.

 Η πρώτη, η περιβαλλοντική δικαιοσύνη επικεντρώνεται στο ότι, ο καθένας έχει το δικαίωμα σε ένα υγιές περιβάλλον. Αναφέρεται στην κατανομή των περιβαλλόντων μεταξύ των λαών, όσον αφορά την πρόσβαση και τη χρήση ειδικών φυσικών πόρων σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές, και στις επιπτώσεις συγκεκριμένων κοινωνικών πρακτικών και περιβαλλοντικών κινδύνων σε συγκεκριμένους πληθυσμούς (π.χ. εθνικές  μειονότητες). Με άλλα λόγια, η ανησυχία της  επικεντρώνεται στους ανθρώπους, οι οποίοι βρίσκονται στο κέντρο της ανάλυσης. Η εστίαση είναι στην ανθρώπινη υγεία και ευημερία και πώς αυτές επηρεάζονται από συγκεκριμένους τύπους παραγωγής και κατανάλωσης. Στα πλαίσια της περιβαλλοντικής δικαιοσύνης, είναι οι άνθρωποι που έχουν σημασία.

Η οικολογική δικαιοσύνη, στη συνέχεια αναφέρει, ότι τα ανθρώπινα όντα είναι απλώς κάποια στοιχεία των πολύπλοκων οικοσυστημάτων που πρέπει να διατηρήσουν για το δικό τους καλό, μέσω της έννοιας των δικαιωμάτων του περιβάλλοντος. Οι άνθρωποι είναι υπεύθυνοι για τη συντήρηση και τη διατήρηση της φύσης. Η οικολογική δικαιοσύνη ασχολείται με την ποιότητα της βιόσφαιρας και των δικαιωμάτων των μη ανθρώπινων ειδών, δίνοντας έμφαση στο ότι η περιβαλλοντική βλάβη κατασκευάζεται σε σχέση με τις έννοιες της οικολογικής βλάβης και τις καταστρεπτικές τεχνικές της ανθρώπινης παρέμβασης. Η οικολογική δικαιοσύνη, αναφέρεται στη σχέση του ανθρώπου εν γένει με το υπόλοιπο  φυσικό κόσμο και περιλαμβάνει ανησυχίες σχετικά με την υγεία της βιόσφαιρας και πιο συγκεκριμένα με τα φυτά και τα ζώα που κατοικούν επίσης την βιόσφαιρα. Η κύρια ανησυχία της ανάγεται, στη ποιότητα του πλανητικού περιβάλλοντος και τα δικαιώματα των άλλων ειδών (ιδιαίτερα τα ζώα) να ζουν ελεύθεροι από τα βασανιστήρια, τη κακοποίηση και τη  καταστροφή των ενδιαιτημάτων. Η εστίαση της επικεντρώνεται στο το πώς οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους, σε σχέση με τις πιθανές βλάβες και κινδύνους για συγκεκριμένα όντα και περιοχές, καθώς και τη βιόσφαιρα γενικότερα. Εντός του πλαισίου της οικολογικής δικαιοσύνης, είναι τα περιβάλλοντα και ειδικότερα τα οικολογικά συστήματα.

 Τέλος, η δικαιοσύνη για τα δικαιώματα των ειδών, επικεντρώνεται στα μη-ανθρώπινα όντα και στο ότι έχουν δικαιώματα με βάση τις  χρηστικές έννοιες (μεγιστοποίηση της απόλαυσης και ελαχιστοποίηση του πόνου), εγγενή αξία (δικαίωμα σεβασμού και  θεραπείας) και την ηθική της υπεύθυνης φροντίδας. Βασική της έννοια είναι ο αντί-σπισισμός και τα δικαιώματα των ζώων.

 (Ο ειδισμός- σπισισμός (speciesism), ορίζεται ως «(…) μια προκατάληψη ή μια προκατειλημμένη τοποθέτηση που ευνοεί τα ενδιαφέροντα των μελών  ενός είδους  ενάντια σε εκείνους στα μέλη  άλλων ειδών» (Cazaux και Beirne 2006). Υπάρχουν, εντούτοις και  άλλοι ορισμοί του σπισισμού που προχωρούν  περαιτέρω για να τον  καθορίσουν ως μια προκατάληψη έναντι των μελών ενός είδους. Ο σπισισμός αντιμετωπίζει την μη ανθρώπινη ζωή ως κατώτερη από το ανθρώπινο είδος, με τον ίδιο τρόπο που, ο σεξισμός και ο ρατσισμός αντιμετωπίζουν τις  γυναίκες  και τους  ανθρώπους  διαφορετικού χρώματος αντίστοιχα. Οι υποστηρικτές των δικαιωμάτων των ζώων υποστηρίζουν ότι υπάρχουν δύο είδη ζώων – ανθρώπινων και μη ανθρώπινων – και ότι και οι δύο έχουν  δικαιώματα και  συμφέροντα ως αισθανόμενα όντα. Επικεντρώνονται σε ζητήματα κακοποίησης των ζώων, δίνοντας έμφαση στο ότι η περιβαλλοντική βλάβη κατασκευάζεται σε σχέση με τη θέση των μη ανθρώπινων ζώων μέσα σε περιβάλλοντα και με το εγγενές δικαίωμά τους να μην υφίστανται κακοποίηση, βλάβη, ή ζημιά που προκύπτει από ανθρώπινες ενέργειες. (White 2008, 2013). Οι τελευταίοι  πιστεύουν, ωστόσο, ότι η κυρίαρχη ιδεολογία του σπισισμού δίνει τη δυνατότητα στους ανθρώπους να αξιοποιήσουν τα μη ανθρώπινα ζώα ως εμπορεύματα για να φαγωθούν,  και να εμφανίζονται ως  θηράματα  που τεμαχίζονται  προς όφελός τους. Η δικαιοσύνη των ειδών, όπως λέγεται, περιλαμβάνει την  ευημερία των ζώων και των δικαιωμάτων τους που θα πρέπει να σχετίζονται με την οίκο-δικαιοσύνη. Στο πλαίσιο της δικαιοσύνης των ειδών, είναι τα ζώα που έχουν σημασία.

Αυτές οι τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις, αποτελούν την προοπτική της πράσινης εγκληματολογίας.

 Οι πράσινοι εγκληματολόγοι, ως μεγαλύτερη απειλή για τα περιβαλλοντικά δικαιώματα, την οικολογική δικαιοσύνη και τη μη-ανθρώπινη ζωή, αναφέρουν τις δομές της κοινωνίας και τις πιέσεις που το περιβάλλον δέχεται από αυτή, ώστε να εμπορευματοποιηθούν όλες οι πτυχές της κοινωνικής ύπαρξης, με σκοπό την εκμετάλλευση των ανθρώπων, των μη ανθρώπινων ζώων και των φυσικών πόρων, με σκοπό να τίθεται το όφελος των ισχυρών πάνω από τα συμφέροντα της μεγάλης πλειοψηφίας.

Έτσι για κάποιους, η τεχνολογία θεωρείται ότι διευκολύνει την περιβαλλοντική βλάβη. Ο κινητήρας του αυτοκινήτου, το εργοστάσιο, ο ελκυστήρας, ο σταθμός παραγωγής ενέργειας με καύση άνθρακα, ο λιγνίτης, το φράγμα, το λίπασμα, δημιουργούν το πρόβλημα. Σαν απάντηση, προτείνεται η μείωση της  τεχνολογίας. Ο Davison (2004) επισημαίνει ότι, «οι τεχνολογίες της γενετικής, της βιολογίας, της ενέργειας, έχουν  πληροφορίες που δεν μπορούν να ταξινομηθούν σε καλές και κακές,  βιώσιμες και μη βιώσιμες». Αυτό που μετράει είναι οι συγκεκριμένες κοινωνικές και οικολογικές συνθήκες κάτω από τις οποίες χρησιμοποιούνται και εφαρμόζονται οι τεχνολογίες. Το κοινωνικό πλαίσιο της τεχνολογικής χρήσης και της ανάπτυξης της είναι, επομένως, ζωτικής σημασίας.

Γι άλλους εγκληματολόγους, θεωρείται υπεύθυνος ο πληθυσμός. Ο υπερπληθυσμός είναι συχνά ο πιο σημαντικός παράγοντας για την οικολογική καταστροφή. Με απλά λόγια, υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι στον πλανήτη για να είναι σε θέση ο πλανήτης να τους στηρίξει. Η λύση είναι να μειωθεί ο αριθμός των ατόμων, αν θέλουμε να επιβιώσουμε. Και πάλι, είναι αλήθεια ότι τα πολλά δισεκατομμύρια άνθρωποι στο πλανήτη  συμβάλλουν στην υπερθέρμανση του, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αύξηση των αποβλήτων και της ρύπανσης, αλλά  το να κατηγορείς τον πληθυσμό ρίχνει το πρόβλημα σε πολύ αφηρημένο επίπεδο. Η αύξηση του πληθυσμού είναι ουσιαστικά συνδεδεμένη με την οικονομική, κοινωνική και πολιτική κατάσταση στο βαθμό που οι πιο εύποροι έχουν μικρότερη τάση να αναπαράγονται στον ίδιο βαθμό με εκείνους που έχουν μικρή οικονομική δυνατότητα.

Τέλος, μια μερίδα αυτών υποστηρίζει ότι, ο καπιταλισμός είναι υπεύθυνος. Ακόμη και με μια βιαστική εξέταση της δεσπόζουσας παγκόσμιας πολιτικής οικονομικής τάσης αποκαλύπτεται η στενή σχέση ανάμεσα στον καπιταλισμό ως σύστημα και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Οι βασικές πτυχές της σύγχρονης πολιτικής οικονομίας περιλαμβάνουν τη συσσώρευση του χρήματος στους ισχυρούς. Η οικονομική μηχανή  βασίζεται στην εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, των ανθρώπινων ζώων και των ανθρώπων. Η σφαίρα της παραγωγής κυριαρχείται, από την παραγωγή εμπορευμάτων, την πρόοδο της τεχνολογίας και της βίο-τεχνολογίας, την εκμετάλλευση της εργασίας (τόσο στις ανεπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες) και την υπηρεσία της μαζικής παραγωγής των αγαθών και υπηρεσιών  που έχουν υψηλό ποσοστό  κύκλου εργασιών. Η  εκτεταμένη και η εντατική μορφή κατανάλωσης είναι απαραίτητες για την υλοποίηση της υπεραξίας, διότι το κέρδος εξαρτάται από  μια κρίσιμη μάζα αγοραστών που αγοράζουν μαζικά παραγόμενα εμπορεύματα. Η σχέση μεταξύ της παραγωγής και της κατανάλωσης βρίσκεται με τη μορφή συγκεκριμένων διαδικασιών διανομής (π.χ. μεταφορά αγαθών και υπηρεσιών, καταστήματα λιανικής πώλησης, αποθήκευσης, δρόμοι, σιδηρόδρομοι, γέφυρες, και πλοία) και μηχανισμών ανταλλαγής (π.χ. χρηματιστικού κεφαλαίου, διαθεσιμότητα πιστώσεων) και η διατήρηση της θα συμβάλει, στην εκτεταμένη χρήση των φυσικών και ανθρώπινων πόρων. Η οικονομική αποδοτικότητα μετράται σε πόσο γρήγορα και φτηνά εμπορεύματα μπορούν να παραχθούν, διοχετεύονται στις αγορές, και καταναλώνονται με μια διαδικασία εγγενώς εκμεταλλευτική των ανθρώπων και της φύσης. Στην ουσία, ο ανταγωνισμός των εταιρειών και τα απόβλητα που αυτές παράγουν, έχουν τεράστιο αντίκτυπο στο ευρύτερο περιβάλλον, στον άνθρωπο και στα μη-ανθρώπινα ζώα (για παράδειγμα, με τη μορφή των επιπέδων ρύπανσης και την τοξικότητα στον αέρα, το νερό και τη γη). Αυτές οι ίδιες διαδικασίες δημιουργούν μεγάλες απειλές για τη βιοποικιλότητα και τη συρρίκνωση του αριθμού των ειδών φυτών και ζώων γενικότερα. Αυτό σχετίζεται τόσο με το νόμιμο όσο  και με  το παράνομο εμπόριο των ειδών, καθώς και με την μαζική βιομηχανική παραγωγή και εκτεταμένη χρήση των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών. Η μαζικοποίηση, δηλαδή, η  μαζική παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών, μεταξύ άλλων διευκολύνεται από τεχνολογίες, όπως το διαδίκτυο, αλλά παρ ‘όλα αυτά συνοδεύεται από την απλοποίηση των αναλώσιμων συμπεριλαμβανομένων και των τροφίμων (π.χ. λιγότερες ποικιλίες ντομάτας ή καλαμπόκι) και άλλα αγαθά και υπηρεσίες, οι οποίες ανάγονται σε ένα στενό εύρος επιλογών (π.χ. διαφορά μεταξύ των συγκεκριμένων προϊόντων είναι επιφανειακή και όχι ουσιαστική). Οι συστημικές επιταγές, επιτάσσουν ότι οι «φυσικοί πόροι» υπόκεινται σε διαδικασίες εμπορευματοποίησης: δηλαδή, η μετατροπή των υφιστάμενων ή δυνητικών αξιών χρήσης σε ανταλλακτικές αξίες (για παράδειγμα, το καθαρό πόσιμο νερό γίνεται κάτι που πρέπει να αγοράζεται και να πωλείται μεταξύ των καταναλωτών, αντί να είναι ένα δικαίωμα για τους πολίτες).

Τα τέσσερα στοιχεία, νερό, αέρας, γη, ήλιος (ενέργεια) – μετατρέπονται σε κάτι που παράγει αξία για τα ιδιωτικά συμφέροντα. Ο καπιταλισμός πάντα ψάχνει για πράγματα που μπορούν να μετατραπούν από απλές αξίες χρήσης (δηλαδή, τα αντικείμενα της ανάγκης) σε ανταλλακτικές αξίες (δηλαδή, αγαθά που παράγονται για την ανταλλαγή). Αυτό εκτείνεται και στη «φύση» όπως κάνει σε άλλα είδη αντικειμένων. Η οικειοποίηση της φύσης οδηγεί στη στροφή των φυσικών πόρων σε εμπορεύματα, και την εδραίωση της ανισότητας μέσω της παγκόσμιας αγοράς.  Πράγματι, η εκβιομηχάνιση της γεωργίας (που περιλαμβάνει αφενός τη χρήση των σπόρων της  και αφετέρου την χρήση των προϊόντων της ως διπλωματών ευρεσιτεχνίας, βίο-πειρατεία) είναι μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη βιοποικιλότητα μη γνωρίζοντας και τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των νέων εξελίξεων στον τομέα των τροφίμων.(Croall 2009).

 Ένας αντίκτυπος των μη βιώσιμων περιβαλλοντικών πρακτικών είναι η πίεση που ασκείται στις εταιρείες να αναζητήσουν νέους πόρους (φυσικούς και ανθρώπινους) για την εκμετάλλευση, διότι τα υπάρχοντα αποθέματα εξαντλούνται λόγω της υπερεκμετάλλευσης και της μόλυνσης από τα απόβλητα. Η ίδια η φύση γίνεται μια χωματερή, ιδιαίτερα στους αόρατους χώρους των ανοικτών θαλασσών και  σε υπόγειους χώρους της. Η εξόρυξη των μη ανανεώσιμων ορυκτών και ενέργειας, χωρίς ανάπτυξη κατάλληλων εναλλακτικών λύσεων, η υπερβολική συγκομιδή των ανανεώσιμων πόρων, όπως τα ψάρια και από το δάσος τα ξύλα, τα  προβλήματα διάθεσης των απόβλητων, η ρύπανση που σχετίζεται με τους μετασχηματισμούς της φύσης, την καύση των ορυκτών καυσίμων και τη χρήση των αναλωσίμων, όλα αυτά συνηγορούν στην εκτεταμένη βλάβη του περιβάλλοντος. Ο εταιρικός αποικισμός της φύσης – οι γενετικές αλλαγές σε καλλιέργειες τροφίμων, η χρήση των δασικών φυτειών που μειώνει τη βιοποικιλότητα, οι μέθοδοι της τεχνολογίας που υποβαθμίζουν τη γη και τους ωκεανούς  και επηρεάζουν την ανάπτυξη και την ευημερία των ειδών, η καταστροφή των οικοτόπων και η εκμετάλλευση συγκεκριμένων φυτών και των ζώων. Οι στρατηγικές που τα έθνη-κράτη χρησιμοποιούν για τις περιβαλλοντικές βλάβες, εξαρτώνται από τα ταξικά συμφέροντα που συνδέονται με την πολιτική εξουσία.

Ο Μax Weber, αναφέρει ότι ο άνθρωπος, από την εποχή του Διαφωτισμού μέχρι και σήμερα, έχει επιδοθεί σε μια προσπάθεια «τυπικής εκλογίκευσης της φύσης». Ο ίδιος σε μια επίσκεψη του στην Αμερική το 1946, προειδοποίησε ότι, «Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο σύγχρονος καπιταλιστικός πολιτισμός είναι που συνδέεται με την απερίσκεπτη κατανάλωση φυσικών πόρων, για τις οποίες δεν υπάρχουν υποκατάστατα. Είναι δύσκολο να προσδιοριστεί πόσο καιρό η παρούσα προμήθεια άνθρακα και σιδηρομεταλλεύματος θα διαρκέσει». (Weber, 1946).

Ένας μεγάλος αριθμός πολυεθνικών εταιρειών, ξεφεύγει από το νόμο και ενώ οι  πράξεις ή παραλείψεις του προκαλούν βλάβη στο περιβάλλον, (Lynch, Stretesky και Hammond 2000), οι ίδιες απειλούν τους  ακτιβιστές με μηνύσεις (Beder 2002, White 2005) και γενικά κάνουν τη ζωή δύσκολη σε εκείνους που προσπαθούν να εκθέσουν αδικίες τους (White 2008a). Σύμφωνα με τον Williams (1996), είναι σημαντικό να δοθεί ένας ορισμός του εγκλήματος ή της βλάβης του περιβάλλοντος, χρησιμοποιώντας τον όρο «ως συνέπεια» και όχι «προκλήθηκε από». Το τελευταίο δημιουργεί τεχνικές δυσκολίες, για την απόδειξη της αιτιώδους συνάφειας ανάμεσα στη περιβαλλοντική ζημία και τη πολυεθνική εταιρεία. Υπό το πρίσμα αυτό, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι υπάρχουν συχνά σκόπιμες αρνήσεις από τις εταιρείες, για την στοιχειοθέτηση  της αιτιώδους σύνδεσης μεταξύ βλάβης του περιβάλλοντος και της πράξης ή παράλειψης της ίδιας και ως εκ τούτου, την αποφυγή της ευθύνης. Ο ίδιος, υποστηρίζει ότι αυτά είναι ιδιαίτερα σημαντικά ζητήματα σε σχέση με το περιβάλλον στο βαθμό που «η πολυπλοκότητα της δημιουργίας αιτιώδης συνάφειας δημιουργεί μια εύκολη διαφυγή των δραστών, καθώς και η κλίμακα της αποκατάστασης είναι συνήθως τεράστια και έτσι το κίνητρο για να αποφύγει την ευθύνη είναι μεγάλο».

Σήμερα, στις περισσότερες περιπτώσεις, η δύναμη των πολυεθνικών εταιρειών, είναι άμεσα συνυφασμένη με την κρατική εξουσία. Αυτό βέβαια μπορεί να υπονομεύσει τις βασικές αρχές της δημοκρατίας και το δημόσιο ή εθνικό συμφέρον. Η δομή και η κατανομή των κοινωνικών πόρων μέσα στο έθνος-κράτος, έχει επίσης αντίκτυπο στο πώς τα περιβαλλοντικά ζητήματα είναι κοινωνικά και ιεραρχικά δομημένα. Οι δαπάνες για την πρόνοια, την υγεία, τις μεταφορές, την εκπαίδευση και άλλες μορφές κοινωνικών υποδομών, δημιουργούν μια μεγάλη διαφορά στις ζωές των ανθρώπων.

Η πρόσφατη δημοσιονομική κρίση (ιδιαίτερα αισθητή στις ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ελλάδα, η Ιρλανδία και η Ισπανία) και οι επιπτώσεις της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης σε αυτές, έχει ως αποτέλεσμα, οι χώρες αυτές να μειώσουν την προστασία του περιβάλλοντος, με την αύξηση καταστροφικών για το περιβάλλον δραστηριοτήτων, με σκοπό το βραχυπρόθεσμο οικονομικό κέρδος. Μολαταύτα, κάποια έθνη-κράτη, έχουν κατά τα τελευταία χρόνια δει με μεγαλύτερο ενδιαφέρον την ανάληψη κυβερνητικής δράσης στο τομέα του περιβάλλοντος, δεδομένου ότι ένα μεγάλο μέρος αυτού αφορά εθνικά οικονομικά συμφέροντα. Επιπλέον, η διασυνοριακή φύση της βλάβης του περιβάλλοντος είναι εμφανής σε μια ποικιλία από διεθνή πρωτόκολλα και συμβάσεις που ασχολούνται με θέματα όπως η παράνομη εμπορία ουσιών που καταστρέφουν το όζον, το ντάμπινγκ και παράνομη μεταφορά επικίνδυνων αποβλήτων, το παράνομο εμπόριο χημικών ουσιών, και παράνομη απόρριψη πετρελαίου και άλλων αποβλήτων στους ωκεανούς (Hayman και Brack 2002). Μια σημαντική ανησυχία σήμερα είναι ο πολλαπλασιασμός των αποβλήτων που προκύπτουν από τη διάθεση των δεκάδων χιλιάδων υπολογιστών, κινητών τηλέφωνων και άλλων συσκευών (ηλεκτρονικά απόβλητα).

Το διακρατικό περιβαλλοντικό έγκλημα εξακολουθεί να είναι στη διεθνή ατζέντα, με την επιφύλαξη των συστημικών περιορισμών που αναφέρθηκαν παραπάνω. Ως διακρατικό περιβαλλοντικό έγκλημα κατά του περιβάλλοντος αναφερόμαστε σε: μη εξουσιοδοτημένες πράξεις ή παραλείψεις που είναι αντίθετες προς το νόμο και ως εκ τούτου υπόκειται σε ποινική δίωξη και επιβολή ποινικών κυρώσεων, εγκλήματα που περιλαμβάνουν κάποιο είδος διασυνοριακής μεταβίβασης και διεθνή ή παγκόσμια διάσταση και τα εγκλήματα που σχετίζονται με τη ρύπανση (του αέρα, των υδάτων και του εδάφους), τα εγκλήματα κατά της άγριας πανίδας (συμπεριλαμβανομένων παράνομο εμπόριο ελεφαντόδοντου, καθώς και ζώντων ζώων) και η παράνομη αλιεία της θάλασσας, (φάλαινες, δελφίνια και αστακό, καθώς και τα ψάρια). Αυτά είναι ο κύριος στόχος των εθνικών και διεθνών νόμων σχετικά με περιβαλλοντικά θέματα, και είναι οι κύριοι τομείς καθήκοντος για τους οργανισμούς όπως η Interpol. Μερικές από τις  σημαντικότερες διεθνείς πρωτοβουλίες που ορίζουν επισήμως ορισμένες δραστηριότητες, ως αδικήματα περιλαμβάνουν (Forni 2010): Σύμβαση για την πρόληψη της θαλάσσιας ρύπανσης λόγω απόρριψης αποβλήτων και άλλων θεμάτων, Σύμβαση για το Διεθνές Εμπόριο Απειλούμενων Ειδών της Άγριας Πανίδας και Χλωρίδας, Διεθνής συμφωνία για την τροπική ξυλεία, Σύμβαση της Βιέννης για την προστασία της στιβάδας του όζοντος, Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ για τις ουσίες που καταστρέφουν τη στιβάδα του όζοντος, Σύμβαση της Βασιλείας για τον έλεγχο των διασυνοριακών κινήσεων επικίνδυνων αποβλήτων και της διάθεσής τους, Σύμβαση-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή, Πρωτόκολλο του Κιότο.

Το χάσμα μεταξύ της γενικής εγκληματολογίας και της πράσινης εγκληματολογίας εξακολουθεί να υφίσταται μέχρι και σήμερα και, σύμφωνα με Lynch και Stretesky (2014), έχει τις ρίζες του στις τάσεις της κύριας εγκληματολογίας (ακόμα) «να αποκλείει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων που σχετίζονται με τη μελέτη βλαβών και τις συνέπειές τους, οι οποίες θα έπρεπε να χωρέσουν μέσα στην πειθαρχία της εγκληματολογίας, αν η εγκληματολογία δεν ήταν τόσο στενά ορισμένη ».

 

 

 

Φαινομενολογία των εγκλημάτων κατά του περιβάλλοντος

 

α. Οικολογική καταστροφή. Η αλλαγή του κλίματος έχει συνδεθεί με διάφορους τύπους «φυσικών καταστροφών» που αναμένεται να αυξηθούν σε ένταση και συχνότητα στο εγγύς μέλλον. Αυτά περιλαμβάνουν φαινόμενα όπως οι πλημμύρες, οι κυκλώνες, τα ακραία θερμικά φαινόμενα  και τα  σκουπίδια.

Όπως αναλύεται σε αυτό το κεφάλαιο, τα στενά τομεακά συμφέροντα που ενσωματώνονται στην παρούσα κοινωνικοοικονομική δυναμική οδηγούν στην υπερθέρμανση του πλανήτη καθώς και στη πρόκληση  των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα που συμβάλλουν σε αυτό. Αντίθετα προς τα συγκεκριμένα αυτά συμφέροντα είναι τα ιδεώδη των «παγκόσμιων ανθρώπινων συμφερόντων» και της «οικολογικής ιθαγένειας». Η έκκληση της οικολογικής ιθαγένειας ως έννοιας πηγάζει εν μέρει από την αναγνώριση των καθολικών συμφερόντων που στηρίζουν τη σχέση των ανθρώπων με το περιβάλλον (Cullinan 2013). Ωστόσο, στη πραγματικότητα διακρίνουμε ότι  λιγότερο υπεύθυνοι και λιγότερο ικανοί να αποκαταστήσουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής είναι αυτοί που επηρεάζονται χειρότερα από αυτήν (Higgins, P. (2010) Τα ειδικά συμφέροντα και τα δικαιώματα των φτωχών, των μειονεκτούντων και εκείνων που δεν ελέγχουν τα μέσα παραγωγής, απαλείφονται ουσιαστικά από τις ενέργειες των ισχυρών – ηγεμονικών εθνικών κρατών όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα αλλά και από τις  διεθνικές εταιρείες που υποστηρίζονται από τα παγκόσμια συστήματα χρηματοδότησης.

Η καταστροφή του περιβάλλοντος με τρόπους που επηρεάζουν διαφορετικά, άνισα και καθολικά τον άνθρωπο, τα οικοσυστήματα και τα μη ανθρώπινα είδη μπορεί να θεωρηθεί ένα συγκεκριμένο είδος εγκλήματος. Η έννοια της οικολογικής καταστροφής, αποτελεί παράδειγμα αυτής της διαδικασίας καθορισμού των βλαβών. Ως οικολογική καταστροφή έχει οριστεί «η εκτεταμένη ζημιά, η καταστροφή ή η απώλεια οικοσυστημάτων μιας δεδομένης περιοχής, είτε από την υπηρεσία του ανθρώπου είτε από άλλες αιτίες, σε τέτοιο βαθμό ώστε η ειρηνική απόλαυση των κατοίκων αυτής της επικράτειας να έχει μειωθεί σημαντικά». (Higgens 2010). Όταν αυτό συμβαίνει ως αποτέλεσμα της ανθρώπινης ενέργειας, τότε θεωρείται ότι έχει συμβεί ένα έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.

Η έννοια της οικολογικής καταστροφής, έχει διερευνηθεί σε διεθνές επίπεδο τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1960. (Higgens 2010).  Για παράδειγμα, έγιναν σημαντικές προσπάθειες για να συμπεριληφθεί στα εγκλήματα που συνδέονται με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, αν και το τελικό έγγραφο αναφέρεται μόνο στον πόλεμο και στη βλάβη στο φυσικό περιβάλλον. Παρόλα αυτά, οι περιβαλλοντικοί ακτιβιστές και οι διεθνείς δικηγόροι συνέχισαν να προσπαθούν για την ενσωμάτωση της οικολογικής καταστροφής  σε υπάρχοντες ποινικούς νόμους και διεθνείς πράξεις. (πρόσφατες προσπάθειες προσπάθησαν να καταστήσουν την οικολογική καταστροφή ως το πέμπτο διεθνές έγκλημα κατά της ειρήνης). Η στρατηγική επείγουσα ανάγκη και η ιδεολογική ώθηση γι ‘αυτό έχουν ενισχυθεί από τη θλιβερή ανεπαρκή αντίδραση στην παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη από τις κυβερνήσεις, ατομικά και συλλογικά, σε όλο τον κόσμο. Η κλιματική αλλαγή αλλάζει ραγδαία και ριζικά τη βάση της παγκόσμιας οικολογίας, αλλά πολύ λίγα ουσιαστικά μέτρα λαμβάνονται από τα κράτη ή τις εταιρείες για να συγκρατήσουν τους χειρότερους συντελεστές στο πρόβλημα.

Η ίδρυση του εγκλήματος της οικολογικής καταστροφής  βασίζεται στην ιδέα της διαχείρισης της γης. Όπως επισημαίνει ο Walters (2010), «Η ιδιοκτησία σημαίνει ότι μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τη γη αλλά  έχετε την ευθύνη να την φροντίσετε». Αντιστρόφως, η Γη μπορεί να θεωρηθεί ότι «κρατείται σε καθεστώς εμπιστοσύνης», με ανθρώπους που είναι υπεύθυνοι για την παροχή της απαιτούμενης διαχείρισης. Οι απειλές για τα δικαιώματα της φύσης μπορεί να θεωρηθούν, κατ ‘ουσίαν, ως έγκλημα της οικολογικής καταστροφής  και επομένως να επιβληθούν κυρώσεις.

Η αλλαγή του κλίματος και η ανήλεη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων οδηγούν στη γενική εγκατάλειψη της καλής υγείας του πλανήτη. Οι «επιλογές» που στηρίζονται στην περιβαλλοντική εκμετάλλευση (των ανθρώπων και του μη ανθρώπινου κόσμου) προέρχονται από συστηματικές επιταγές για την εκμετάλλευση του περιβάλλοντος για την παραγωγή βασικών προϊόντων για ανθρώπινη χρήση. Με άλλα λόγια, το πώς τα ανθρώπινα όντα παράγουν, συνθέτουν και διαμορφώνουν  τις καταστάσεις της ζωής τους είναι κοινωνικά συνυφασμένο με τρόπους που κυριαρχούνται από τα παγκόσμια εταιρικά συμφέροντα. Η δύναμη της ιδεολογίας και της πρακτικής των καταναλωτών εκδηλώνεται στον τρόπο με τον οποίο ορισμένες μορφές παραγωγής και κατανάλωσης γίνονται μέρος μιας κοινής λογικής που έχει ληφθεί να καλυφθούν οι  συνήθειες  της καθημερινής ζωής.

Οι συνήθεις λειτουργίες της  επιχείρησης, μεμονωμένα και συλλογικά βασισμένες στην παραγωγή εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, με τη σειρά τους συμβάλλουν στην υπερθέρμανση του πλανήτη, όπως επισημαίνει η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (2017):

Οι ατμοσφαιρικές συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα, μεθανίου και οξειδίου του αζώτου έχουν αυξηθεί σε επίπεδα χωρίς προηγούμενο τουλάχιστον για τα τελευταία 800.000 χρόνια.

  • Οι συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα αυξήθηκαν κατά 40% από τους προ-βιομηχανικούς χρόνους, κυρίως από τις εκπομπές ορυκτών καυσίμων και δευτερευόντως από τις καθαρές εκπομπές της χρήσης γης.
    • Οι συνεχιζόμενες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου θα προκαλέσουν περαιτέρω θέρμανση και αλλαγές σε όλα τα στοιχεία του κλιματικού συστήματος. Ο περιορισμός της κλιματικής αλλαγής θα απαιτήσει ουσιαστική και συνεχή μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Οι συστημικές πιέσεις που συνδέονται με τον παγκόσμιο καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, οδηγούν αναπόφευκτα στην εκμετάλλευση ανθρώπων, οικοσυστημάτων και ειδών και στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος μέσω της ρύπανσης και των αποβλήτων, καθώς και της υπερθέρμανσης του πλανήτη και της κλιματικής αλλαγής. Το πρόβλημα είναι το κυρίαρχο πολιτικό οικονομικό σύστημα. Τα περιβαλλοντικά «εγκλήματα» διαπράττονται κατά την επιδίωξη «συνήθων» επιχειρησιακών αποτελεσμάτων και περιλαμβάνουν «συνήθεις» επιχειρηματικές πρακτικές. (Friedrichs 2007). Αυτές οι εταιρείες του άνθρακα και του πετρελαίου λειτουργούν διασυνοριακά και συνεπάγονται τεράστιες επενδύσεις σε πόρους, προσωπικό και οικονομική δύναμη. Επίσης συγχωνεύονται (μέσω συγχωνεύσεων και εξαγορών) και επεκτείνονται (μέσω οριζόντιας και κάθετης ολοκλήρωσης των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων). Τα «εγκλήματά» τους είναι περιστασιακά και νομικά αναγνωρισμένα (όπως στην περίπτωση της BP και της πετρελαιοκηλίδας του Κόλπου). Τις περισσότερες φορές, οι κοινωνικές και οικολογικές βλάβες που συνδέονται με τις επιχειρήσεις δεν είναι ποινικοποιημένες. Μερικοί συγγραφείς θεωρούν τις  εταιρικές μορφές ως εγγενώς εγκληματογόνες. (Bakan, 2004). Κατά την άποψη αυτή, η εταιρία έχει σχεδιαστεί με ακρίβεια προκειμένου, πρώτον, να διευκολύνει τη συγκέντρωση επενδυτικού κεφαλαίου για μεγάλες επιχειρήσεις μέσω της πώλησης μετοχών στις εταιρείες. Αρχικά, οι επενδύσεις σχεδόν πάντα συνδέονταν με την επέκταση της παραγωγής. Σήμερα, οι περισσότερες επενδύσεις είναι κερδοσκοπικές (σε συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, δικαιώματα προαίρεσης και μετοχές). Δεύτερον, η εταιρία επιτρέπει τον διαχωρισμό της εταιρικής ταυτότητας από εκείνη του μετόχου. Εάν η επένδυση επιτύχει, ο μέτοχος λαμβάνει μερίσματα και οι μετοχές τείνουν να αυξάνονται σε αξία, ενώ εάν η επιχείρηση αποτύχει και αφήσει μεγάλα χρέη, αυτό δεν έχει καμία σχέση με τον μέτοχο που δεν έχει καμία ευθύνη.

Από αυτή την άποψη, το καθήκον των διευθυντών των εταιρειών είναι να μεγιστοποιήσουν τα συμφέροντα των μεριδιούχων (δηλαδή να αυξήσουν την απόδοση της επένδυσής τους) και δεν έχουν καθήκον να προωθήσουν, ή ακόμη και να εξετάσουν, οποιοδήποτε άλλο οικονομικό ή κοινωνικό συμφέρον. Ως εκ τούτου, το πρώτο καθήκον της εταιρείας είναι να κερδίσει χρήματα για τους μετόχους έχοντας ως απόρροια, τα διευθυντικά στελέχη να τοποθετούν πάντοτε τα συμφέροντα της εταιρείας τους πρώτα. Αυτό τους καθιστά αδίστακτους και  πάντα πρόθυμους να εξωραΐζουν το κόστος και τις ζημιές, ανεξάρτητα από τις καταστροφικές βλάβες στις ζωές, στις πληγείσες κοινότητες και στο περιβάλλον αλλά και τα είδη που απειλούνται. (Bakan 2009). Όπου οι εταιρείες μπορούν να “ξεφύγουν” με την ανόητη περικοπή του κόστους, τις κερδοφόρες δραστηριότητες που είναι εντούτοις επιβλαβείς για τους άλλους, θα το κάνουν. Αυτή η ώθηση να δοθεί κέρδος πριν από οτιδήποτε άλλο είναι βαθιά ριζωμένη στη φύση του παγκόσμιου ανταγωνισμού. Όπως παρατηρεί ο Robinson (2000, αναφερόμενος στο White, 2008), αυτό έχει παγκόσμιες συνέπειες όπως την περιβαλλοντική υποβάθμιση των χώρων διαβίωσης για πολλούς λαούς του κόσμου. Σε πολλά μέρη όπου ζουν μαύροι, φτωχοί ή ιθαγενείς λαοί, το πετρέλαιο, η ξυλεία και τα ορυκτά εξάγονται με τέτοιο τρόπο ώστε να καταστρέφουν τα οικοσυστήματα και να καταστρέφουν την κουλτούρα και το βιοπορισμό τους. Τα απόβλητα τόσο από βιομηχανίες υψηλής και χαμηλής τεχνολογίας, σε μεγάλο βαθμό τοξικά, έχουν μολύνει τα υπόγεια ύδατα, το έδαφος και την ατμόσφαιρα. Η παγκοσμιοποίηση της χημικής βιομηχανίας αυξάνει τα επίπεδα των οργανικών ρύπων, όπως η διοξίνη, στο περιβάλλον. Επιπλέον,  οι επιχειρήσεις επιδιώκουν το μεγαλύτερο κέρδος και αναζητούν πάντα πράγματα που μπορούν να μετασχηματιστούν από απλές τιμές χρήσης (δηλαδή αντικείμενα ανάγκης) σε τιμές ανταλλαγής (δηλαδή αγαθά που παράγονται για ανταλλαγή). Αυτό επεκτείνεται στη «Φύση» όπως και σε άλλα είδη αντικειμένων. Για παράδειγμα, το  «δωρεάν» (πχ νερό) πωλείται  τώρα στον καταναλωτή για μια τιμή (π.χ. εμφιαλωμένο νερό ή μετρημένο νερό). Στην πραγματικότητα, η κατανάλωση έχει τεθεί στην υπηρεσία της παραγωγής υπό την έννοια ότι οι αποφάσεις και οι πρακτικές των καταναλωτών ενσωματώνονται σε ό, τι πραγματικά παράγεται και πώς παράγεται. Η ιδιοποίηση της φύσης δεν συνεπάγεται απλώς τη μετατροπή των φυσικών πόρων σε καταναλωτικούς και την εδραίωση της ανισότητας μέσω της παγκόσμιας αγοράς, αλλά συχνά περιλαμβάνει την αναδιάρθρωση του κεφαλαίου μέσα από  τα προϊόντα της βιολογικά και φυσικά. Έχει παρατηρηθεί, για παράδειγμα, ότι «μια παραγωγική φύση μετατρέπεται σε μια συγκεκριμένα καπιταλιστική φύση» (O Connor,1994), με τη μορφή γενετικών αλλαγών στις καλλιέργειες τροφίμων, την καταστροφή της βιολογικής ποικιλομορφίας μέσω της εκτεταμένης χρήσης της  η την δασοκομία των φυτειών και ούτω καθεξής. Πράγματι, η εκβιομηχάνιση της γεωργίας (που ενσωματώνει τη χρήση σπόρων και άλλων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας) αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη βιοποικιλότητα, καθώς αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες της διάβρωσης της φυτικής γενετικής και της ποικιλίας των ειδών. Τα βασικά μέσα ζωής των ανθρώπων ανασυγκροτούνται και αναδιοργανώνονται μέσω των παγκόσμιων συστημάτων παραγωγής (Croall 2007) και σε πολλές περιπτώσεις οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των νέων εξελίξεων στην περιοχή των τροφίμων δεν είναι ακόμα γνωστές.

Οι δράστες της  υπερθέρμανσης του πλανήτη τείνουν να είναι οι ίδιοι: οι εθνικές και οι διεθνικές εταιρείες. Σε παγκόσμιο επίπεδο, υπάρχει ευρεία κρατική στήριξη για την επικίνδυνη επιχείρηση που συμβάλλει στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Οι βιομηχανίες πετρελαίου και άνθρακα, οι «βρώμικες» βιομηχανίες, εξακολουθούν να είναι προνομιακές, η υδραυλική ρωγμάτωση του άνθρακα εξακολουθεί να απειλεί τις πρώτες γεωργικές εκτάσεις και η εξόρυξη φυσικών πόρων εξαρτάται από τη διερεύνηση πετρελαιοκηλίδας, τα μεγάλα ορυχεία και την καταστροφή του βουνού. Η έκταση και ο ρυθμός εξόρυξης πόρων είναι άμεσος και ιδιαίτερος. Η Αυστραλία είναι ένα παράδειγμα αυτού, καθώς συνεχίζει να διαταράσσει τις περιφέρειες και να θέσει σε κίνδυνο τον Μεγάλο Κοραλλιογενή Ύφαλο προκειμένου να επωφεληθεί από την κινεζική ζήτηση για τους φυσικούς πόρους της.

Όσον αφορά την αλλαγή του κλίματος, οι εταιρικοί και κρατικοί παράγοντες αλληλεπιδρούν μεταξύ τους προκαλούν ζημιά μέσω της άρνησης ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη προκαλείται από την ανθρώπινη δραστηριότητα, αλλά και τον μειωμένων προσπαθειών για την άμβλυνση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου.

Όπως έχει τονίσει αυτό το κεφάλαιο, τα συμφέροντα των ισχυρών συνδέονται όλο και περισσότερο με τη μείωση της γενναιοδωρίας της Φύσης στην επιδίωξη της οικονομικής βιωσιμότητας και ανάπτυξης τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τα κράτη. Ωστόσο, η ανθρώπινη διαβίωση βασίζεται στη χρήση ενός συνδυασμού ανανεώσιμων πόρων (π.χ. γλυκού νερού, δασών, γόνιμων εδαφών) και μη ανανεώσιμων πόρων (π.χ. πετρελαίου και ορυκτών) και της ικανότητας του πλανήτη να παρέχει μια σειρά φυσικών πηγών αγαθά και υπηρεσιών. Στο πλαίσιο των ήδη εμφανών απειλών από την υπερθέρμανση του πλανήτη και των κλιματικών αλλαγών, είναι ανάγκη να βρεθούν νέοι τρόποι διαπραγμάτευσης του εύθραυστου και αμφισβητούμενου τοπίου της οικονομικής, οικολογικής και πλανητικής ευημερίας.
Αυτό απαιτεί κριτική εξέταση των συστημάτων παραγωγής και κατανάλωσης και λεπτομερείς αναλύσεις της επιχειρηματικής δραστηριότητας και των επιχειρηματικών πρακτικών, αλλά και την υπεράσπιση  των ανθρώπινων όντων, των οικοσυστημάτων και των ειδών που δεν ανήκουν στον άνθρωπο..

Επιπλέον, οι μεγαλύτερες πετρελαϊκές εταιρείες του κόσμου οφείλουν είτε να επενδύουν σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, είτε να  μειώνουν σημαντικά τις επενδύσεις τους σε αυτό.

Θα πρέπει λοιπόν να εξαναγκαστούν από το νόμο να προχωρήσουν σε αυτή τη διαδικασία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αλλά και στη πληρωμή του κόστους από την αποσταθεροποίηση του κλίματος.

Ένας λοιπόν υψηλός φόρος στον άνθρακα θα ήταν ένας τρόπος να επιστρέφεται στην κοινωνία ένα μερίδιο από τα κέρδη. Ένας άλλος τρόπος θα ήταν τα κράτη να ζητήσουν πολύ υψηλότερα ποσοστά από τα δικαιώματα για την εξόρυξη πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα, με τα έσοδα να κατατίθενται σε ταμεία καταπιστευμάτων. Σε περίπτωση που οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων αντισταθούν τότε θα πρέπει να επιβάλλονται σκληρές κυρώσεις όπως αυστηρά πρόστιμα και ανάκληση των αδειών λειτουργίας τους.

Η αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει θα πρέπει να εφαρμοστεί και για τις ένοπλες δυνάμεις, τις εταιρείες οπλικών συστημάτων,  αυτοβιομηχανίες, ναυτιλιακές και  αεροπορικές.

Οι πολίτες λοιπόν δεν είναι απρόθυμοι  να επωμιστούν το οικονομικό βάρος της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, αλλά δεν ανέχονται την λογική των μονόπλευρων θυσιών, η οποία απαιτεί από τους απλούς ανθρώπους να πληρώνουν υψηλότερες τιμές για υποτιθέμενες πράσινες εναλλακτικές λύσεις, ενώ οι εταιρείες αποφεύγουν οποιοδήποτε περιορισμό όχι μόνο αρνούνται να αλλάξουν στάση, αλλά και περνούν στην αντεπίθεση, αυξάνοντας τις ρυπογόνες δραστηριότητες τους.

β. τα ηλεκτρονικά απόβλητα. Η εξέλιξη και η αύξηση της αγοράς προσωπικών ηλεκτρονικών οδήγησε στην ετήσια παραγωγή υπερβολικής ποσότητας επικίνδυνων ηλεκτρονικών αποβλήτων. Τα ηλεκτρονικά απόβλητα αποτελούνται από ηλεκτρονικά προϊόντα (υπολογιστές, τηλεοράσεις, βίντεο, κινητά τηλέφωνα, συσκευές αναπαραγωγής MP3 κ.λπ.) που έχουν φτάσει στο τέλος της ωφέλιμης ζωής τους (όπως αποφασίστηκε από τον καταναλωτή) και πρέπει να απορριφθούν. Τα περισσότερα από αυτά τα προϊόντα θα μπορούσαν να επαναχρησιμοποιηθούν, να ανακατασκευαστούν ή να ανακυκλωθούν, αλλά πολλά καταλήγουν στο ρεύμα των ηλεκτρονικών αποβλήτων που περιβάλλουν τον πλανήτη. Τα ηλεκτρονικά απόβλητα αποτελούν διεθνή ανησυχία, καθώς ορισμένα συστατικά των προϊόντων περιέχουν επικίνδυνα υλικά, ανάλογα με την κατάσταση και την πυκνότητα τους. Για παράδειγμα, οι οθόνες καθοδικού σωλήνα (CRT) που χρησιμοποιήθηκαν σε παλαιότερες τηλεοράσεις μοντέλων και οθόνες υπολογιστών μπορεί να περιέχουν αρκετές λίβρες μολύβδου η καθεμία  και είναι πολύ δύσκολο να αποσυναρμολογηθούν και να απορριφθούν με ασφάλεια. Επιπλέον, άλλα προϊόντα ηλεκτρονικών αποβλήτων περιέχουν επιβραδυντικά φλόγας καδμίου, βηρυλλίου ή βρωμιούχου βινυλίου (BFR), τα οποία παρουσιάζουν σημαντικούς κινδύνους για την υγεία του ανθρώπου και του περιβάλλοντος. Οι κατάλληλες μέθοδοι ανακύκλωσης και διάθεσης είναι απαραίτητες για την προστασία των γύρω πληθυσμών και οικοτόπων.

Τα ηλεκτρονικά απόβλητα είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα της υποτιθέμενης απαξίωσης των προϊόντων που έχει διαπεράσει τις αγορές τόσο των καταναλωτών όσο και των αποβλήτων, καθώς οι σχετικά νέες συσκευές απορρίπτονται συνήθως και αντικαθίστανται με το πιο πρόσφατο μοντέλο. Αυτό το συνεχιζόμενο ρεύμα απόρριψης ηλεκτρονικών συσκευών, έχει δημιουργήσει την ευκαιρία για μια αγορά ηλεκτρονικών απορριμμάτων, η οποία απορρέει από αναπτυγμένα έθνη σε αναπτυσσόμενες χώρες. Παρόλο που η Κίνα και η Ινδία λαμβάνουν μεγάλο όγκο νομίμως και παρανόμως  μεταφερόμενων ηλεκτρονικών αποβλήτων, η δυτική ακτή της Αφρικής έχει επίσης καταστεί αξιοσημείωτος αποδέκτης. Αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, δεδομένου ότι αυτή η περιοχή είναι η λιγότερο εξοπλισμένη για να διαχειρίζεται σωστά τα επικίνδυνα ηλεκτρονικά απόβλητα. Ενώ η αγορά αυτή υπάρχει είτε μέσω εξαγωγών είτε εισαγωγών σε σχεδόν κάθε έθνος του κόσμου, η έλλειψη συνειδητοποίησης του κύκλου ζωής των απορριμμάτων στο ευρύ κοινό είναι ίσως ο πιο πολύτιμος προμηθευτής της. Επιπλέον, η εθνική και διεθνής νομοθεσία που διέπει τη διασυνοριακή αποστολή ηλεκτρονικών αποβλήτων καθιστά δύσκολη τη μετακίνηση αυτών των δυνητικά επικίνδυνων προϊόντων. Η (συχνά παράνομη) αγορά του τοξικού εμπορίου έχει μετατρέψει ακόμη και τη διάθεση των αποβλήτων σε εγκληματική επιχείρηση, η οποία με τη σειρά της συγκέντρωσε την προσοχή των εγκληματολόγων.

Η τεχνολογική πρόοδος στην αγορά προσωπικών ηλεκτρονικών προϊόντων οδήγησε σε αύξηση της κατανάλωσης που μείωσε ταυτόχρονα τη διάρκεια ζωής των προϊόντων. Πολλά από αυτά μπορεί να αποδοθούν στην έννοια της απαξίωσης, στην οποία οι καταναλωτές οδηγούνται να πιστεύουν ότι το προϊόν τους έχει καταστεί άνευ αντικειμένου λόγω μιας πιο πρόσφατης και ενημερωμένης έκδοσης. Η νέα διεθνής έκθεση (Global E-waste Monitor 2017), έδωσε στη δημοσιότητα από κοινού με το Πανεπιστήμιο των Ηνωμένων Εθνών, τη Διεθνή Ένωση Τηλεπικοινωνιών και τη Διεθνής Ένωση Στερεών Αποβλήτων, το βάρος των ηλεκτρονικών αποβλήτων για το 2017 σε όλο τον κόσμο, να ανέρχεται σε βάρος ισοδύναμο με εννέα μεγάλες πυραμίδες της Γκίζας ή 4.500 πύργους του Άιφελ ή 1,23 εκατομμύρια βαρυφορτωμένες νταλίκες των 40 τόνων η κάθε μία.

Αν και η συντριπτική πλειοψηφία των ηλεκτρονικών συσκευών απλώς “απορρίπτεται” – πάνω από το 70 τοις εκατό στις Ηνωμένες Πολιτείες – όλο το ποσοστό ανακυκλώνεται κάθε χρόνο (US EPA 2014). Όταν ένα προϊόν ανακυκλώνεται μέσω μιας εταιρείας ανακύκλωσης ηλεκτρονικών προϊόντων σε μια ανεπτυγμένη χώρα, ο καταναλωτής χρεώνεται ένα τέλος. Ανάλογα με το μέγεθος, το βάρος και την πολυπλοκότητα του προϊόντος, τα ηλεκτρονικά είδη ευρείας κατανάλωσης μπορούν να είναι ελεύθερα να ανακυκλωθούν ή μπορούν να  καταναλωθούν.

Το 1989, η Σύμβαση της Βασιλείας για τον έλεγχο των διασυνοριακών κινήσεων επικίνδυνων αποβλήτων υιοθετήθηκε στη Βασιλεία της Ελβετίας ως απάντηση στο έντονο τοξικό ντάμπινγκ που σημειώθηκε στη δεκαετία του 1980 στα αφρικανικά έθνη. Αυτές οι περιοχές αποβλήτων συγκέντρωσαν τη διεθνή προσοχή όταν αποκαλύφθηκε ότι οι επικίνδυνες ουσίες είχαν εισαχθεί από ανεπτυγμένες χώρες. Η αυξανόμενη περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και νομοθεσία στον εκβιομηχανισμένο κόσμο οδήγησε τους εργολάβους και άλλους φορείς να αναζητήσουν φθηνότερες επιλογές διάθεσης για τα τοξικά τους υλικά, γεγονός που τους οδήγησε στην Αφρική. Η Σύμβαση της Βασιλείας σχεδιάστηκε για την παρακολούθηση του «τοξικού εμπορίου» προκειμένου να προστατευθεί η υγεία του ανθρώπου και του περιβάλλοντος (Σύμβαση της Βασιλείας). Οι κύριοι στόχοι της σύμβασης είναι (1) η μείωση της δημιουργίας επικίνδυνων αποβλήτων και η προώθηση αυτών μέσω της περιβαλλοντικά ασφαλούς διάθεσης, (2) ο περιορισμός της διασυνοριακής διακίνησης επικίνδυνων αποβλήτων εάν δεν είναι δυνατή η ασφαλής διαχείριση τους στο κράτος υποδοχής και (3) η ανάπτυξη και συντήρηση ένα κανονιστικού συστήματος για την παρακολούθηση των διασυνοριακών μεταφορών επικίνδυνων αποβλήτων όταν αυτό είναι επιτρεπτό (Σύμβαση της Βασιλείας). Μόνο τρία έθνη δεν έχουν επικυρώσει τη σύμβαση από τότε που άρχισε να ισχύει το 1992: το Αφγανιστάν, η Αϊτή και οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Κάποια έτη μετά την υιοθέτηση της Σύμβασης της Βασιλείας, οι επικριτές ισχυρίστηκαν ότι σκοπός της ήταν περισσότερο να νομιμοποιήσει τη μεταφορά επικίνδυνων αποβλήτων, παρά να  την εμποδίσει. Το ρυθμιστικό σύστημα επέτρεψε τη μεταφορά αποβλήτων, εφόσον το έθνος εξαγωγής είχε ειδοποιήσει και έλαβε άδεια από το έθνος υποδοχής. Δυστυχώς, καθώς υπήρχαν ακόμη χρήματα που έπρεπε να σωθούν και χρήματα από κάθε συμβαλλόμενο μέρος αντίστοιχα, τα επικίνδυνα απόβλητα εξακολουθούσαν να μεταφέρονται συνήθως στα έθνη που δεν μπόρεσαν να τα διαχειριστούν σωστά. Τα ενδιαφερόμενα μέρη (που αποτελούνται πρωτίστως από αναπτυσσόμενα έθνη και τη Greenpeace) συναντήθηκαν και ανέπτυξαν την απόφαση  γνωστή και ως “σύμβαση  της Βασιλείας”, η οποία αποσκοπεί στην απαγόρευση της μεταφοράς επικίνδυνων αποβλήτων από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας του ΟΟΣΑ τη λειτουργία και την ανάπτυξη) σε χώρες που δεν ανήκουν στον ΟΟΣΑ. Πολλά έθνη αντιτέθηκαν σε μεγάλο βαθμό σε αυτό, μεταξύ των οποίων η Αυστραλία, ο Καναδάς, η Γερμανία, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Ηνωμένες Πολιτείες (BAN 1998).

Πολλά αφρικανικά έθνη τάχθηκαν υπέρ της πλήρους απαγόρευσης εισαγωγής αποβλήτων στην ήπειρο συνολικά, προκειμένου να τεθεί τέλος στη διασυνοριακή ρύπανση σε ήδη μειονεκτούσες περιοχές. Παρόλο που οι ισχύοντες κανονισμοί είναι πολύ λιγότερο αυστηροί από τους αρχικά προβλεπόμενους, όσοι εμπλέκονται στο εμπόριο ηλεκτρονικών αποβλήτων έχουν βρει τρόπους για να παρακάμψουν τη διεθνή ρύθμιση (Clapp 1994). Ένα κενό στο πλαίσιο της Σύμβασης της Βασιλείας είναι ότι έχει σχεδιαστεί για να αποτρέψει την παράνομη μεταφορά επικίνδυνων και τοξικών αποβλήτων που προορίζονται για την τελική διάθεση, αλλά δεν εμποδίζει τη διασυνοριακή διακίνηση αντικειμένων που αναγράφονται ως “ανακυκλώσιμα”. Αυτό δυστυχώς οδηγεί σε ανεπανόρθωτα ηλεκτρονικά μέσα που αναμιγνύονται με ηλεκτρονικά εργαλεία τα οποία στη συνέχεια μεταφέρονται με το πρόσχημα της ανακύκλωσης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, μόνο 25-50% των αποστολών που φέρουν σήμανση για ανακύκλωση περιέχουν πραγματικά επαναχρησιμοποιούμενα προϊόντα. τα υπόλοιπα είναι ανεπανόρθωτα “σκουπίδια” (LaDou andLovegrove 2008, Liddick 2011, Schmidt 2006). Όταν τα προϊόντα αυτά δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν, συχνά καίγονται (απελευθερώνουν επικίνδυνες ουσίες στον αέρα), δεν έχουν σωστά τοποθετηθεί ή απορρίπτονται σε υδατικά συστήματα (επιτρέποντας την έκχυση επικίνδυνων ουσιών στο έδαφος και την παροχή ύδατος), στοιβάζονται σε άδειες παρτίδες ή αποθηκεύονται ερειπωμένες αποθήκες.

Καθώς η αγορά των παράνομων ηλεκτρονικών αποβλήτων συνεχίζει να επεκτείνεται, πολλές οντότητες εκμεταλλεύονται την αναπηρία της ισχύουσας νομοθεσίας. Μικρότερες επιχειρήσεις ανακύκλωσης ηλεκτρονικών προϊόντων μέσα από το  «παραθυράκι της ανακύκλωσης, παραβιάζουν κατάφωρα το εθνικό και το διεθνές δίκαιο προκειμένου να αυξήσουν τα κέρδη. Οι μικρού μεγέθους αγοραστές σε χώρες εισαγωγής θέτουν επίσης ένα μέτριο κέρδος, το οποίο είναι αρκετά δελεαστικό για να τους πείσει να κάνουν παράνομη εισαγωγή, συχνά με δωροδοκία των τελωνειακών υπαλλήλων. Μεγάλες εταιρείες και ακόμη και διεθνείς οργανισμοί έχουν αναγνωρίσει τα οικονομικά οφέλη από την εξαγωγή αποβλήτων. Αυτό που πρέπει να σημειωθεί σχετικά με τη ρύθμιση και τη νομοθεσία για τα ηλεκτρονικά απόβλητα στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο εξωτερικό είναι ότι υπάρχει σημαντική πολιτική συμμετοχή όχι μόνο από ηλεκτρονικά καταγγέλλοντας εξ ολοκλήρου την εξαγωγή ηλεκτρονικών αποβλήτων (BAN 2013). Οι οργανώσεις λόμπι των Ηνωμένων Πολιτειών εμπόδιζαν σε μεγάλο βαθμό τις πολιτικές εθνικής κατασκευής ηλεκτρονικών κατασκευαστών, οι οποίες θα άρχιζαν να καταργούν τη μεγάλη πλειοψηφία αυτών των επιβλαβών προϊόντων από τον κύκλο ηλεκτρονικών αποβλήτων.

Η αύξηση της κυκλοφορίας ηλεκτρονικών αποβλήτων προς τη δυτική ακτή της Αφρικής έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα περισσότερα κράτη της Αφρικής δεν διαθέτουν την υποδομή για την ανακύκλωση ηλεκτρονικών ειδών και τα περισσότερα προϊόντα που εισέρχονται σε αυτά τα έθνη είναι ανεπανόρθωτα και επομένως καταστρέφονται μέσα σε λίγους μήνες από το πλοίο. Πράγματι, στην πλειονότητα της Αφρικής δεν υπάρχουν προγράμματα διαχείρισης αποβλήτων, δυνατότητες συλλογής ηλεκτρονικών απορριμμάτων και ακόμη και ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με το θέμα. Όπως δεν θα γινόταν ποτέ ανεκτή στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε άλλες βιομηχανικές χώρες, τα αναπτυσσόμενα κράτη δέχονται συστηματικά εισαγόμενα απόβλητα που δεν μπορούν να διαχειριστούν.

Η Νιγηρία, ως το κορυφαίο έδαφος για την απόρριψη ηλεκτρονικών αποβλήτων στην Αφρική και το πιο πυκνοκατοικημένο έθνος στην ηπειρωτική Ευρώπη, είναι ένα προφανές σημείο εστίασης στην έρευνα για τα ηλεκτρονικά απόβλητα. Οι νιγηριανοί, που έχουν ήδη επιβαρυνθεί με φτωχούς κοινωνικούς δείκτες, αντιμετωπίζουν επίσης κακές περιβαλλοντικές συνθήκες στις μεγάλες πόλεις και τους λιμένες τους, καθώς και στις αγροτικές περιοχές. Εκτός από τη ρύπανση των ηλεκτρονικών απορριμμάτων, το έθνος υποφέρει από την αποψίλωση των δασών, την απερήμωση, την πετρελαϊκή ρύπανση (από πολλές πετρελαιοκηλίδες), τη ρύπανση των υδάτων, τη διάβρωση των ακτών, τις πλημμύρες, την αστική αποσύνθεση και τη βιομηχανική ρύπανση (CIA World Factbook: Nigeria 2013). Η Νιγηρία ήταν η πρώτη χώρα στην Αφρική που υπέγραψε τη Σύμβαση της Βασιλείας και διατήρησε σημαντική επιρροή στο κείμενο του εγγράφου (Odubela et al., 1996). Παρά ταύτα, δεν μπορεί να αγνοηθεί ότι οι λιμένες της Νιγηρίας είναι μερικές από τις πιο δραστήριες και κερδοφόρες στη βιομηχανία ηλεκτρονικών αποβλήτων. Εκτιμάται ότι σχεδόν μισό εκατομμύριο υπολογιστές μεταχειρισμένων μεταφέρονται στη Νιγηρία κάθε μήνα (Consumers International 2008).

Είναι αδιαμφισβήτητο ότι όσο μεγαλώνει η αγορά για τα προσωπικά ηλεκτρονικά, τόσο μεγαλώνει και η αγορά ηλεκτρονικών αποβλήτων. Για δεκαετίες, τα βιομηχανικά έθνη στέλνουν τα ανεπιθύμητα απόβλητά τους (επικίνδυνα, τοξικά και τώρα ηλεκτρονικά) στις αναπτυσσόμενες χώρες, όπου υπάρχουν λιγότεροι περιορισμοί και υψηλότερα κέρδη. Αυτή η διαδικασία έχει φωτίσει αρκετά προβλήματα που είναι εγγενή στο βιομηχανικό κλάδο των ηλεκτρονικών ειδών, συμπεριλαμβανομένου του γεγονότος ότι η αυξημένη νομοθεσία που απαγορεύει την παράνομη διάθεση ηλεκτρονικών αποβλήτων στα βασικά κράτη αναπόφευκτα προωθεί τη μεταφορά αυτών των αποβλήτων σε άλλα (συνήθως αναπτυσσόμενα) έθνη. Η ανάγκη για φθηνά ηλεκτρονικά προϊόντα σε αυτές τις περιοχές δημιούργησε μια βιομηχανία προσιτών μεταχειρισμένων προϊόντων που εισάγονται από τις χώρες που είναι λιγότερο εξοπλισμένες για να τα διαθέσουν σωστά.

Πολλοί έχουν υποστηρίξει ότι, οι μεγαλύτεροι συνεισφέροντες στο ρεύμα ηλεκτρονικών αποβλήτων είναι οι ίδιοι οι καταναλωτές μέσω τόσο της υποτιθέμενης απαξίωσης όσο και της έλλειψης ευαισθητοποίησης. Παρόλο που είναι απίθανο η βιομηχανία ηλεκτρονικών ειδών να σταματήσει τη διαφήμιση των νέων προϊόντων, υπάρχουν διάφοροι τρόποι για την αύξηση της γνώσης των καταναλωτών σχετικά με τα ηλεκτρονικά απόβλητα όπως μια διακυβερνητική εκστρατεία για την αποτελεσματική προσέγγιση των καταναλωτών. Επιπλέον, οι κατασκευαστές μπορούν να περιλαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με την ορθή ανακύκλωση και διάθεση εντός της συσκευασίας των προϊόντων τους. Ορισμένα εκβιομηχανισμένα έθνη και μερικά κράτη στις ΗΠΑ έχουν εφαρμόσει πολιτικές Take Back, οι οποίες απαιτούν από τον κατασκευαστή να «επαναφέρει» το προϊόν και να ανακυκλωθεί ή να ανανεωθεί σωστά. Η επέκταση αυτών των προγραμμάτων σε όλο τον κόσμο θα ήταν επίσης επωφελής.

Επιπλέον, πρέπει να αυξηθεί η διεθνής ρύθμιση της ροής των ηλεκτρονικών αποβλήτων. Ακόμη και στα έθνη που έχουν πλήρη νομοθεσία για τα ηλεκτρονικά απόβλητα (δηλαδή χώρες της ΕΕ), η πλειονότητα των ηλεκτρονικών προϊόντων καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής λόγω έλλειψης ευαισθητοποίησης των καταναλωτών και επιβολής της επιτήρησης. Σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες (οι οποίες βρίσκονται στη διαδικασία θέσπισης αποτελεσματικότερης ρύθμισης), μόνο το 30% των ηλεκτρονικών αποβλήτων εξακολουθεί να είναι πραγματικά αποταμιευμένο από τους χώρους υγειονομικής ταφής και να ανακυκλώνεται. Ωστόσο, καθώς η επιβολή της νομοθεσίας και η υπευθυνότητα των καταναλωτών αυξάνονται, θα υπάρξει και η ροή των ηλεκτρονικών αποβλήτων στις αναπτυσσόμενες χώρες. Αυτό δείχνει ότι η αποτελεσματική πολιτική σε μια πλευρά του κόσμου μπορεί να οδηγήσει σε διαρθρωτικά και περιβαλλοντικά ζητήματα, από την άλλη. Για να βελτιωθεί η κατάσταση, όλα τα έθνη εξαγωγής και εισαγωγής ηλεκτρονικών αποβλήτων πρέπει να επικυρώσουν και να τηρήσουν τις οδηγίες της Σύμβασης της Βασιλείας και να συνεργαστούν για τη διασφάλιση δίκαιων πρακτικών εισαγωγής και εξαγωγής. Οι χώρες εξαγωγής και εισαγωγής πρέπει να αφιερώνουν μεγαλύτερους πόρους στην επιβολή της νομοθεσίας, καθώς και στις τελωνειακές και συνοριακές ρυθμίσεις. Η μεγαλύτερη κανονιστική ρύθμιση και ο οικονομικός περιορισμός των εθνικών και διεθνών ομάδων συμφερόντων είναι επίσης αναγκαία για τη διαχείριση της εξωτερικής επιρροής στην πολιτική. Οι διατάξεις της σύμβασης της Βασιλείας θα πρέπει να ενισχυθούν και όχι να αναθεωρηθούν. Οι βιομηχανικοί βρόχοι που επιτρέπουν τη μεταφορά “ανακυκλώσιμων” ή “επισκευασμένων” προϊόντων θα πρέπει να επανεξεταστούν και ίσως να καταργηθούν. Χωρίς αυτά τα βήματα, οι χώρες εισαγωγής θα παραμείνουν άκρως ευάλωτες στα ηγεμονικά έθνη και εταιρείες που κυριαρχούν στη βιομηχανία ηλεκτρονικών αποβλήτων πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Ακριβώς όπως τα αναπτυγμένα έθνη έχουν συμφέρον να εξάγουν ηλεκτρονικά απόβλητα, έτσι και τα αναπτυσσόμενα έθνη έχουν συμφέρον να το εισαγάγουν. Η ανταλλαγή ηλεκτρονικών ειδών ευρείας κατανάλωσης φέρνει προϊόντα σε πληθυσμούς που διαφορετικά δεν θα έχουν πρόσβαση σε αυτές. Τούτου λεχθέντος, δεν πρέπει (και δεν μπορεί) να αναμένεται από αυτά τα οικονομικά μειονεκτούντα έθνη να έχουν την ικανότητα και την υποδομή για να διαχειριστούν το τέλος του κύκλου ζωής τους (EOL) για αυτά τα θέματα. Ο σωστός έλεγχος, η παρακολούθηση και η διαχείριση των εξαγωγών ηλεκτρονικών αποβλήτων μπορεί να μειώσει τη μεταφορά άχρηστων προϊόντων σε κράτη που δεν είναι σε θέση να τα διαθέσουν σωστά. Η αυξημένη επιβολή όλων των νομοθεσιών που αφορούν τα ηλεκτρονικά απόβλητα μπορεί να συμβάλει στη διαχείριση των νόμιμων μεταφορών και στην παρακώλυση των παράνομων μεταφορών. Οι ανεπίσημοι και επίσημοι χώροι χωματερής στη Νιγηρία και τη Γκάνα προκαλούν τραυματισμό και καταστροφή τόσο για την ανθρώπινη όσο και για την περιβαλλοντική υγεία. Δεν μπορεί να αγνοηθεί ότι, αν και οι δύο πλευρές μπορούν να υποστηριχθούν ότι «επωφελούνται» από την ανταλλαγή, ο αναπτυσσόμενος κόσμος (και πιο συγκεκριμένα οι βιομηχανίες ηλεκτρονικών ειδών και ηλεκτρονικών αποβλήτων) προμηθεύουν κέρδη εις βάρος ήδη περιθωριοποιημένων πληθυσμών.

Αυτό που δεν έχει ακόμη αντιμετωπιστεί είναι η ανησυχία ότι πολλά από αυτά τα αναπτυσσόμενα έθνη φέρουν το βάρος όχι μόνο της διάθεσης αυτών των προϊόντων αλλά και των περιβαλλοντικών βλαβών που δημιουργούνται κατά τη διάρκεια της παραγωγής. Τα συστατικά που χρειάζονται για κάθε προϊόν (όπως τα πολύτιμα μέταλλα) εξορύσσονται στις αναπτυσσόμενες χώρες, η συναρμολόγηση και η συσκευασία (που παράγει υψηλά επίπεδα ρύπανσης) συμβαίνουν κυρίως στις αναπτυσσόμενες χώρες και η κατανάλωση απολαμβάνεται από τους καταναλωτές στον βιομηχανικό κόσμο.

γ. Δικαιώματα της μη ανθρώπινης ζωής και κακομεταχείριση των ζώων. (Beirne, 2004).

Το ζήτημα των δικαιωμάτων των ζώων και της καλής μεταχείρισης των ζώων εντάσσεται ως αντικείμενο της δικαιοσύνης των ειδών όπως αναφέρθηκε ανωτέρω. Με συγκεκριμένους όρους, μπορούν να χρησιμοποιηθούν έννοιες όπως ο ειδισμός. Αυτό αναφέρεται στην διάκριση της  μη ανθρώπινων ζωής από την ανθρώπινη επειδή σύμφωνα με το κίνημα του ειδισμού θεωρούνται κατώτερα από το ανθρώπινο είδος. Οι υποστηρικτές των δικαιωμάτων των ζώων υποστηρίζουν ότι υπάρχουν δύο είδη ζώων – ανθρώπινα και μη ανθρώπινα – και ότι και τα δύο έχουν δικαιώματα και συμφέροντα ως αισθανόμενα όντα. Πιστεύουν, ωστόσο, ότι η κυρίαρχη ιδεολογία του ειδισμού  επιτρέπει στους ανθρώπους να εκμεταλλεύονται τα μη ανθρώπινα ζώα ως προϊόντα που πρέπει να καταναλωθούν, να εμφανιστούν, να κυνηγηθούν και να τεμαχιστούν για ανθρώπινο όφελος.

Από τη σκοπιά της δικαιοσύνης των ειδών ο βασικός στόχος της έρευνας τους αφορά  τα είδη που απειλούνται και γιατί. Συγκεκριμένα, πρέπει να γνωρίζουμε γιατί ορισμένα είδη ευνοούνται από τις ανθρώπινες κοινότητες και μερικά δεν είναι εκτιμημένα. Τα ζώα ταξινομούνται και χρησιμοποιούνται από τον άνθρωπο με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Ανάλογα με την ανθρώπινη χρήση, η καλή μεταχείριση των ζώων (και τα δικαιώματα τους) προστατεύονται διαφορετικά ανάλογα με τα είδη και τις περιστάσεις. Οι νόμοι για την προστασία των ζώων λειτουργούν αποτελεσματικά όταν πρόκειται για ζώα συντροφιάς, αλλά είναι πολύ λιγότερο αποτελεσματικοί πχ. στην περίπτωση χοίρων που καλλιεργούνται για ενδεχόμενη σφαγή. Οι υποστηρικτές των δικαιωμάτων των ζώων απαιτούν μεταρρυθμίσεις όπως η απαγόρευση της παραγωγής κοτόπουλου και το ζωντανό εμπόριο εξαγωγών προβάτων και η διακοπή της θήρας φαλαινών. Ομάδες όπως η Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals (RSPCA), η Sea Shepherd, η Απελευθέρωση των Ζώων, το Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση (πρώην Παγκόσμιο Ταμείο για την Άγρια Ζωή), το Αμερικανικό Ταμείο Νομικής Άμυνας, τα ζώα της Αυστραλίας, Η Κοινωνία των Ζώων (PAWS) και οι άνθρωποι για την ηθική μεταχείριση των ζώων (PETA) είναι από τους εξέχοντες υποστηρικτές της καλής μεταχείρισης των ζώων και των δικαιωμάτων τους.

Παρατηρήθηκε ότι τα μη ανθρώπινα ζώα στην εγκληματολογία θεωρούνται συχνά ως βασικά συστατικά (ως «κατοικίδια ζώα», ως τρόφιμα, ως πόροι) και ταξινομούνται κυρίως με ανθρωπομορφικούς όρους (όπως «άγρια ​​ζώα», «αλιεία»).

Η παραδοσιακή θεωρία για τα ζώα, προσπαθεί να ισορροπήσει την ανθρώπινη μεταχείριση των ζώων από την μία και τα δικαιώματα τους από την άλλη.

Το μοντέλο αυτό υποστηρίζει την προστασία των ζώων μέσω αυξημένων παρεμβάσεων για να επιτευχθεί η ευημερίας τους, αλλά όχι η απαγόρευση της εκμετάλλευσης τους. Το μοντέλο επικεντρώνεται στη βελτίωση της θεραπείας των ζώων, αλλά δεν αμφισβητεί την εκμετάλλευση των ζώων που αποτελεί συνέπεια του κοινωνικού και νομικού τους καθεστώτος. Αυτό σημαίνει ότι τα ζώα εξακολουθούν να είναι αντικείμενο εκμετάλλευσης για τη σάρκα, τη γούνα και το δέρμα τους, υπό την προϋπόθεση ότι τα βάσανα τους δεν είναι «περιττά» ή, όπως συχνά αναφέρεται, τα ζώα ν αντιμετωπίζονται με ανθρώπινο τρόπο.

Στο άλλο άκρο του φάσματος είναι η προσέγγιση που βασίζεται στα δικαιώματα. Στο άκρο, αυτή η προσέγγιση υποστηρίζει ότι τα ζώα έχουν δικαιώματα να ζουν ελεύθερα μακριά από την ανθρώπινη παρέμβαση. Η προσέγγιση αυτή υποστηρίζει την κατάργηση της εκμετάλλευσης των ζώων τόσο με νόμιμη όσο και μη νόμιμη μεταβολή και με τη νομική αναγνώριση των δικαιωμάτων για τα ζώα. Κεντρικό στοιχείο αυτής της προσέγγισης είναι η αλλαγή του νομικού χαρακτήρα των ζώων από ιδιοκτησία σε νομικά δικαιωματικές οντότητες.

Ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζεται  η βλάβη στα ζώα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προοπτική που έχει η οντολογική κατάσταση των ζώων (η «φύση» τους ή η ύπαρξή τους) και πώς βλέπουμε τη σχέση μεταξύ ανθρώπων και μη ανθρώπινων ζώων.

Με τον όρο «animal abuse» κακομεταχείριση  των ζώων, αναφερόμαστε σε εκείνες τις ανθρώπινες ενέργειες που προκαλούν  πόνο, θάνατο και βασανισμό, η, ακόμα και πέρα από αυτό, δυσμενείς συνέπειες στην ευημερία τους.  Η προσβολή των ζώων μπορεί να είναι ψυχική, φυσική ή συναισθηματική. Μπορεί να περιλαμβάνει ενεργητική κακοποίηση ή παθητική παραμέληση, και μπορεί να είναι άμεση ή έμμεση. Υπάρχουν φορές που τα ζώα βλάπτονται, από το γεγονός  ότι το περιβάλλον στο οποίο ζουν υποβιβάζεται, μέσα από το απόλυτο χάος, σφυρηλατημένο από τις καταστροφές της φύσης, όπως οι σεισμοί, οι κυκλώνες, το τσουνάμι ή από τις  καταστροφές που προκαλεί ο άνθρωπος όπως οι πόλεμοι, οι κλιματικές αλλαγές ή η κατασκευή των δρόμων. Η σκληρότητα ποικίλει ανάλογα με το πλαίσιο χρήσης στο οποίο βρίσκεται το ζώο, καθώς ορισμένες περιπτώσεις σκληρής δραστηριότητας μπορούν να γίνουν αποδεκτές σε ορισμένες καταστάσεις (για παράδειγμα, θανάτωση εκτρεφόμενων ζώων για τρόφιμα). Σε πολλές περιπτώσεις η σκληρότητα των ζώων περιγράφεται μέσω ενός καταλόγου πράξεων παράλειψης ή προμήθειας και όχι μέσω ενός συγκεκριμένου νομικού ορισμού της σκληρότητας.

Αναφερόμενοι στις προσβολές κατά των ζώων, παρατηρούμε ότι δυστυχώς δεν υπάρχει μια καλά δομημένη κατηγορία στην εγκληματολογία που να ασχολείται με αυτό το φαινόμενο. Στην εγκληματολογία,  τα ζώα παρουσιάζονται με τους εξής διαχωρισμούς είτε: α) ως ιδιοκτησία β) ως πρότυπα της ανθρώπινης εγκληματικότητας γ) ως ενδεικτικά σημάδια της  διανθρώπινης βίας και δ) ως εμφανείς φορείς των δικαιωμάτων.

α) ως ιδιοκτησία λέγοντας αναφερόμαστε σε εκείνο το ρόλο που τους αναθέτουν οι άνθρωποι. Τα ζώα τυπικά στην εγκληματολογία αντιμετωπίζονται ως αντικείμενα ιδιοκτησίας τα οποία μπορούν να κλαπούν, να τα κυνηγούν παράνομα, να τα βλάψουν, να τα κρατήσουν για λύτρα, να τα κλέψουν από το αγρόκτημα ή σε άλλες περιπτώσεις να τα υπεξαιρέσουν ή να τα φθείρουν. Ως ιδιοκτησία, επίσης, τα ζώα αντιμετωπιζόντουσαν από διαφορετικό όμως σημείο, στην τροφική αλυσίδα από τις κοινωνίες των κανιβάλων. Ο Clinards στο βιβλίο του The Βlack Market  επικεντρώνεται, στο πως τα εγκλήματα του λευκού περιλαίμιου, συνδυάζονται με την σφαγή και την διανομή του κρέατος, που λάμβανε χώρα  στην Αμερική το 1939-1945, κατά την διάρκεια του πολέμου. Τα ζώα, στην ανάλυση του, φαίνονται μόνο ως εμπόρευμα, το οποίο φτάνει στα σουπερ μάρκετ και στα κρεοπωλεία, σε τακτικά πακέτα κλεισμένα και τα οποία κάποιος μπορεί να τα προμηθευτεί αγοράζοντας τα.

β) Τα ζώα ως ενδεικτικά  στοιχεία της ανθρώπινης εγκληματικότητας έχουν εμφανιστεί σε τρία μέρη στην εγκληματολογία.

ι) στον Lombroso, και το γνωστό του έργο, Criminal Man το 1876, όπου εκεί εφευρίσκει την θεωρία του γεννημένου εγκληματία, που εκδηλώνει πλειάδα από συμπεριφορές- γνωστό και ως κοινωνικός δαρβινισμός –βασιζόμενος σε μια οριοθέτηση του φυσιολογικού από το εγκληματικό τύπο. Ο Lombroso, ισχυρίζεται  ότι οι εγκληματίες θα επιβιώσουν όπως οι πρωτόγονοι άνθρωποι, και όπως τα σαρκοφάγα ζώα, και αυτό θα ξεσκεπάσει τις πηγές της εγκληματικότητας.

ιι) η σχολή κοινωνιολόγων και κοινωνιολογίας του Σικάγο. Τα ζώα και τα φυτά φαίνονται σε πολλές εργασίες στη Σχολή του Σικάγο ανάμεσα στο 1914 και στο 1945, πχ η συμπεριφορά των ζώων (βουητό της μέλισσας) χρησιμοποιείται σαν μια ορολογία για να περιγράψει την παραβατική ή αποκλίνουσα ή εγκληματική συμπεριφορά, των αγοριών με τα όπλα (Thraser 1927) και τον άστεγο μετανάστη άνδρα (Anderson 1923).

iii) Βιο-εγκληματολογία. Τα ζώα ξανά έχουν σημαντική θέση στην εγκληματολογία του 1980, με  τους φυσικούς επιστήμονες που εύχονται να εφαρμόζουν οικολογικές αρχές στην μελέτη τους για τις ανθρώπινες κοινωνίες. Τα ζώα έχουν βασικούς ρόλους στην βιο εγκληματολογία όπως, να οριοθετήσουν τις γραμμές ανάμεσα στους ανθρώπους και την φύση .

  1. iv) Τα προσβαλλόμενα ζώα είναι σημάδια της διανθρώπινης βίας. Ο βασικός παράγοντας σύνδεσης ανάμεσα στα προσβαλλόμενα ζώα και την διανθρώπινη εγκληματικότητα, έχει δύο κατευθύνσεις, την οικογενειακή βία και την προοδευτική θέση. Η οικογενειακή βία έχει εδραιωθεί από διαφορετικές μορφές. Εάν ο άνδρας, δέρνει την  σύζυγο του, είναι πολύ πιο πιθανό ότι σ` αυτό το σπίτι τα παιδιά θα είναι παραμελημένα ή προσβεβλημένα. Τα σπίτια όπου ο άνδρας προσβάλει την γυναίκα ή το αντίθετο, θα είναι τυχερά αν δεν έχουν παιδιά να κάνουν το ίδιο ή τουλάχιστον το ένα προς το άλλο. Στις περιπτώσεις της ενδοοικογενειακής βίας οι άνθρωποι συχνά χρησιμοποιούν ζώα ως όργανα ψυχολογικής και φυσικής τρομοκρατίας. Ακριβώς επειδή οι περισσότερες μορφές οικογενειακής βία τείνουν να ομαδοποιηθούν και επειδή στις περισσότερες οικογένειες που ασκείται βία στα ζώα, υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες να ασκείται και ενδοοικογενειακή βία. Εμπειρικά περιστατικά, δείχνουν ότι όταν εξακριβωθεί βία στα ζώα είναι δύσκολο να μην υπάρχει βία  και στην οικογένεια.

Η προοδευτική θέση από την άλλη,  εμφανίστηκε στην κοινωνιολογική έρευνα το 1960 με 1970 και εδραιώθηκε το 1980 στην Αμερική . Αναφέρεται στην σχέση που μπορεί να έχει η βία στα ζώα με την διανθρώπινη βία. Τι σημαίνει αυτό. Ότι όποιος ασκεί βία στα ζώα δύσκολο ότι  δεν θα προχωρήσει στο μέλλον και σε άλλες μορφές βίας, όπως και το αντίστροφο. Αυτός που διαπράττει άλλα εγκλήματα δύσκολα δεν θα ασκήσει βία στα ζώα.

Στην πράσινη εγκληματολογία μελετάμε τα εγκλήματα κατά του περιβάλλοντος. Ανάμεσα σε αυτά αναφερόμαστε στα εγκλήματα και τις βλάβες κατά των ζώων. Δυστυχώς όμως η εγκληματολογία δεν διδάσκει πολλά για τα εγκλήματα κατά των ζώων. Όταν τα ζώα εμφανίζονται στην εγκληματολογία, αντιμετωπίζονται ως αντικείμενα  υποδεέστερα από τους ανθρώπους.  Τα εγκλήματα των ζώων δυστυχώς δεν αντιμετωπίζονται σαν αληθινό έγκλημα, αλλά σαν μια μικρή επίθεση ενάντια στην κοινωνία.

Το 1975, ο Peter Singer, έγραψε το Animal Liberation, ένα βιβλίο το οποίο ασχολείται κυρίως με τα ζώα που υποφέρουν. Ο Singer ασχολείται με τα δικαιώματα των ζώων, αναφέροντας ότι πρέπει να αποφεύγουμε τον πόνο και ότι θα πρέπει να έχουν την ίδια ακριβώς μεταχείριση με τους ανθρώπους. Στο βιβλίο του, ο Regan, Τhe Case of Animal Rights, διαχωρίζει τα νόμιμα δικαιώματα από τα ηθικά δικαιώματα. Τα νόμιμα δικαιώματα από την μία πλευρά, είναι αυτά που ο νόμος ορίζει ειδικά ως δικαιώματα. Τα ηθικά δικαιώματα από την άλλη είναι  παγκόσμια δικαιώματα.  Από τα ηθικά δικαιώματα το πιο βασικό και σπουδαιότερο είναι το δικαίωμα στον σεβασμό. Ο Regan, αναφέρεται στην σύσταση της κοινωνίας , ότι αποτελείται από ηθικούς παράγοντες.  Και από την ηθική μεταχείριση των ασθενών ομάδων. Στην ομάδα αυτή συμπεριλαμβάνει τα μικρά παιδιά, τα βρέφη, τους διανοητικά ασθενής, τους ηλικιακά εξασθενημένους και τέλος και τα ζώα θεωρώντας  ότι όλοι αυτοί σαν κοινωνική ομάδα έχουν τα ίδια δικαιώματα στην σωστή μεταχείριση, στην μη κακοποίηση και στον σεβασμό, στην ευγένεια και τέλος στην δικαιοσύνη.

Οι νόμοι  από την άλλη πλευρά, για την καλή μεταχείριση των ζώων στοχεύουν στην παροχή νομικής προστασίας για τα ζώα με δύο τρόπους. Οι γενικοί νόμοι για την καλή μεταχείριση των ζώων – για παράδειγμα, οι σχετικοί με την κακομεταχείριση των ζώων – παρέχουν ευρείες απαγορεύσεις κατά της κακοποίησης των ζώων και απαιτούν την ανθρώπινη μεταχείριση των ζώων. Μπορούν επίσης να εφαρμοστούν συγκεκριμένοι νόμοι για την καλή διαβίωση των ζώων που απαιτούν την προστασία των συμφερόντων των ζώων σε συγκεκριμένα πλαίσια «χρήσης», όπως η χρήση πειραμάτων σε ζώα ή η σφαγή ζώων για φαγητό.

Ένα βασικό μέρος της καλής διαβίωσης των ζώων είναι η πρόληψη της ταλαιπωρίας των ζώων. Τα ζώα δεν ερμηνεύονται απλώς ως ιδιοκτησία (με την οποία ο ιδιοκτήτης μπορεί να κάνει ό, τι θέλει), αλλά θεωρούνται ως αισθανόμενα πλάσματα που ως εκ τούτου απαιτούν ένα ορισμένο «καθήκον φροντίδας» από τον άνθρωπο. Επομένως, η χρήση του ανθρώπου δεν θα πρέπει να μειώνει την κατάσταση του ζώου αποκλειστικά ως  εμπόρευμα. Με απλά λόγια, ο στόχος πρέπει να είναι να προσφέρουμε στα ζώα μια αίσθηση ευημερίας στη ζωή και έναν ανθρώπινο θάνατο, ως μέρος της θετικής ευημερίας.

Η ευημερία των ζώων μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει τρεις διακριτές διαστάσεις (Francione 2010):

  • η συναισθηματική κατάσταση των ζώων: πώς αισθάνονται τα ζώα
  • η βιολογική κατάσταση των ζώων: πώς λειτουργούν τα ζώα.
  • τη φύση των ζώων: πώς ζουν τα ζώα.

Η σχέση ανθρώπου-ζώου είναι βασικά κατασκευασμένη γύρω από την έννοια των ζώων ως ιδιοκτησία. Χρησιμοποιούνται για ιδιωτικούς ή εμπορικούς σκοπούς ή θεωρούνται ότι ανήκουν στο κράτος και τα έχουν εμπιστευθεί στους ανθρώπους  στην περίπτωση ζώων της «άγριας πανίδας». Έτσι, «Το εν λόγω ζώο είναι πάντα κατοικίδιο ζώο ή εργαστηριακό ζώο ή ζώο θηραμάτων ή κάποια άλλη μορφή ζωικής περιουσίας που υπάρχει αποκλειστικά για τη χρήση μας και δεν έχει καμία αξία εκτός από εκείνη που την προσφέρουμε» (Francione 2010).

Ο Geertrui Cazaux, επικεντρώνεται  στο «σταμπάρισμα» των ζώων.  Αναφέρεται στις τεχνικές εκείνες με τις οποίες πραγματοποιείται η ταυτοποίηση ή σταμπάρισμα των ζώων.  Το μαρκάρισμα των ζώων αριθμείται 3,800 χρόνια πριν και ήταν ένας τρόπος να δείξουν ότι τα ζώα είναι ιδιοκτησία τους.  Στην  Ευρώπη ξεκίνησε το 1999, ακολούθησε ο Καναδάς το 2001 και η Αμερική το 2004.

Μερικές μορφές τέχνης ταυτοποίησης των ζώων  είναι πολύ πιθανό να βλάψουν την υγεία των ζώων.

Ξεκινώντας από το branding – μαρκάρισμα. Τα ζώα, ταυτοποιούνται   με σημάδια που δημιουργούνται από ζεστό σίδερο , παγωμένο σίδερο η χημικό σταμπάρισμα. Με το ζεστό σίδερο, το μαρκάρισμα καίει το δέρμα του ζώου και μετά το παγώνει  με πολύ παγωμένο σίδερο εφαρμόζοντας το σε μια περιοχή του σώματος. Τα μαλλιά και το δέρμα του ζώου πέφτουν μετά από αυτή την διαδικασία και παραμένουν με διαφορετικό χρώμα από την υπόλοιπη περιοχή, επειδή η χρωστική ουσία περιέχει μελανοχίτωνες και καταστρέφουν το δέρμα.  Από το 2000 αυτή η μέθοδος έχει σταματήσει , διότι έφερνε σοβαρά προβλήματα στην ευημερία των ζώων και οι τεχνικές τώρα έχουν λιγότερες τεχνικές εισβολές.

Παρόμοιο με το σταμπάρισμα είναι το tattoing, είναι μια ταυτοποίηση τεχνική μέσα από την οποία μια μόνιμη τσάμπα τοποθετείται στο σώμα το ζώου. Ένα τατού εφαρμόζεται με μια ειδική πένσα ή ένα ηλεκτρικό μολύβι τατού που δημιουργεί μια σειρά από πολύ μικρές τρύπες στο δέρμα μέσα στην οποία με ένεση τοποθετείται μια μαύρη μπογιά για να δημιουργήσει ένα ορατό σχέδιο. Το μέρος του σώματος στο οποίο δημιουργείται αυτό το ορατό σχέδιο, μένει ελεύθερο από μαλλιά και καθαρίζεται για να μπορέσει να δημιουργηθεί το τατού. Τα ζώα όλα των μεγεθών , από τα πιο μικρά μέχρι και τα πιο μεγάλα μπορούν να γεμίσουν με τατού από το ελάφι μέχρι και την αρκούδα.

Το tattoing δημιουργείται σε διαφορετικούς τομείς στους οποίους ο άνθρωπος έρχεται σε επαφή με τα ζώα , από τα ζώα στα εργοστάσια , τα ζώα στις φάρμες , στα ζώα που συνοδεύουν ως παρέα τους ανθρώπους , ή τα ζώα που ζούν ελεύθερα μέσα στην φύση.  Πχ. Η ταυτοποίηση των αλόγων πραγματοποιείται μερικές φορές μ ένα τατού στην εξωτερική επιφάνεια των χειλιών τους.  Στην αγροτική οικονομία, οι αγελάδες, τα πρόβατα μπορούν να ταυτοποιηθούν με τατού στα αυτιά. Τα γουρούνια μπορούν να έχουν ταυτοποίηση στο πίσω μέρος ή στους ώμους. Παρόλα αυτά το tattoing δεν είναι συνηθισμένη μέθοδος στην αγροτική οικονομία διότι δεν θεωρούνται μια οικονομική μέθοδος. Επίσης το ταττού είναι δύσκολο να αναγνωστεί στα σκούρα δέρματα. Η πρακτική επίσης για πολλούς είναι αμφίβολη όσον αφορά την επιτυχία της διότι το μαρκάρισμα κρατάει από λίγες βδομάδες μέχρι λίγους μήνες. Το tattoing σε μερικά ζώα φαίνεται πιο φιλικό από άλλες μεθόδους ταυτοποίησης, παρόλα αυτά κάποιες μέθοδοι όπως το tattoo προκαλεί πόνο και άγχος κατά την διάρκεια της εφαρμογής τα ζώα.

Η  ταυτοποίηση με ετικέτα στα αυτιά (ear tagging)σ ένα σώμα ζώου είναι μια άγρια μέθοδος. Η ετικέτα μπορεί να απαρτίζεται από διάφορα υλικά, συχνότερα από μέταλλο ή πλαστικό . Η ετικέτα μπορεί να τοποθετηθεί στα αυτιά, στα πτερύγια, στο σαγόνι , εξαρτάται από την ανατομία στο σώμα κάθε ζώου. Η ετικέτα τοποθετείται μ ένα bar code αλλά και μετά  την ανάπτυξη της τεχνολογίας τοποθετείται με ηλεκτρονικά μέσα.  Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχουν αποφασίσει ότι τα γουρούνια, τα πρόβατα και οι αγελάδες θα ταυτοποιούνται με ένα τατού ή μια ετικέτα στο αυτί. Η ταυτοποίηση της ετικέτας φαίνεται να είναι μια επώδυνη μέθοδος. Η προσθήκη της ετικέτας πολλές φορές ανακατεύεται με την κυκλοφορία του αίματος και το τρύπημα αυτό μπορεί να προκαλέσει μόλυνση.

Η μέθοδος του κολάρου στα ζώα είναι μέθοδος που χρησιμοποιεί άγριες τεχνικές. Τα κολάρα τοποθετούνται με μηχανήματα απευθείας στα ζώα. Μικρές ετικέτες ή κάψουλες κολλάνε πάνω στα κολάρα τα οποία πάνω τους γράφουν τα στοιχεία του φροντιστή χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για να ταυτοποιήσουν τα σκυλιά και μερικές φορές και τις γάτες.  Όσον αφορά τα ηλεκτρικά κολάρα η τοποθέτηση γίνεται μηχανήματα που εκπέμπουν ηλεκτρική ενέργεια και μέσα από την οποία μεταφέρονται οι  πληροφορίες στο ζώο που επιθυμούμε να ταυτοποιήσουμε. Από τα δελφίνια, τους ελέφαντες, τις τίγρεις , τις φώκιες, τις αγελάδες και τα πρόβατα το ηλεκτρονικό κολάρο χρησιμοποιείται για την μελέτη των διαφορετικών ειδών και είναι πιο κοινά διαδεδομένη μέθοδος.

Ο ακρωτηριασμός των δακτύλων είναι μια άλλη μέθοδος ταυτοποίησης των ζώων. Η μέθοδος αυτή συχνά χρησιμοποιείτο για το μαρκάρισμα των τρωκτικών. Στην Ολλανδία, ο ακρωτηριασμός των δακτύλων των τρωκτικών χρησιμοποιείται για ταυτοποίηση στις εργαστηριακές έρευνες στο τέλος του 2005. Διευθυντής κέντρου έρευνας είχε ονομάσει αυτή την μέθοδο ως τυρρανία των ζώων τον κόβεις τα δάκτυλα των ζώων και να τα αφήνεις να ζουν και να χρησιμοποιείς τα ζώα αυτά για την εργασία σου. Τα δάκτυλα των τρωκτικών χρησιμοποιούνταν για διάφορες έρευνες του καρκίνου, για γενετικές έρευνες.

Ο ακρωτηριασμός του δακτύλου είναι παρόλα αυτά μια μέθοδος που δημιουργεί δυσμενή αποτελέσματα. Εκτός από τον πόνο και την διαδικασία του να υποφέρουν που προκαλείται από το κόψιμο του δέρματος, όταν τελειώσει η διαδικασία της αναισθησίας, τα ζώα συνεχίζουν να πονάνε διότι προσπαθούν να σταθούν στα πόδια τους. Άλλα πιθανά αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας είναι η αιμορραγία η οποία οδηγεί και στον θάνατο και η οστεομυελίτιδα . Παρόλο που αυτή η μέθοδος έχει κριθεί ως η πιο απάνθρωπη χρησιμοποιείται ακόμα σε αμφίβια και ερπετά.

Η ταυτοποίηση και το μαρκάρισμα των ζώων είναι ένας modus operandi, για να ελέγξουμε και να ασκήσουμε εξουσία επάνω στους άλλους. Οι  τεχνικές της ταυτοποίησης έχουν συναρπαστική διαχείριση στους ανθρώπους. Μέσα από τατού, το piercing, και οποιοδήποτε σήμα το ανθρώπινο σώμα μπορεί να γίνει μια επιλογή διακόσμησης  και αυτές οι μέθοδοι μπορούν να έχουν εφαρμογή στους ανθρώπους με σκοπό να τους διαχωρίσουν σε αγνούς και  χυδαίους , το αφεντικό και τον δούλο , το εργοδότη και τον εργαζόμενο. Στο βιβλίο του, ο Spiegel,  The Dreaded Comparison (Ο Φόβος της Σύγκρισης), σημειώνει πολλές ομοιότητες στην αντιμετώπιση των καταπιεσμένων ομάδων, όπως στην μεταχείριση των σκλάβων στον 18ο και 19ο αιώνα στην Αμερική, και στην μεταχείριση των ζώων που φτάνει μέχρι τις ημέρες μας. Το μαρκάρισμα των σκλάβων ήταν μια πρακτική που συνέβαινε και στην Αφρική και στην στο Σουδάν το 1900. Το τατουάζ για διαχωρισμό των φυλακισμένων πραγματοποιούνταν και στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Εντούτοις, αποκαλύπτοντας τις τεχνικές που καταπιέζουν και κάνουν αντικείμενα τους ανθρώπους  και τα υπόλοιπα ζώα, και σημειώνοντας τις παραλλαγές εφαρμογής ανάμεσα στα δύο, μπορούν να δημιουργήσουν τις συνθήκες  εκμετάλλευσης και διαχωρισμού ανάμεσα στους ανθρώπους ( πχ σεξισμός, ρατσισμός κοκ) αλλά και τον διαχωρισμό ανάμεσα στα ζώα ανάλογα με το είδος.

 

δ. το έγκλημα των τροφίμων (Croall 2007). Η φράση «έγκλημα των τροφίμων» δεν μπορεί να έχει την ίδια απήχηση στους εγκληματολόγους, όπως , άλλες φράσεις  που χρησιμοποιούνται συχνά,  για να περιγράψουν τις κατηγορίες των εγκλημάτων, όπως αυτών με το  αυτοκίνητο ή το έγκλημα κατά του ανθρώπου.  Ωστόσο, τα πολλά εγκλήματα  που είναι αναμειγμένα στην παραγωγή, στην διανομή  και την πώληση των βασικών φαγώσιμων  πρέπει να αγγίζουν όλους, διότι το φαγητό είναι το βασικό αγαθό και ένα σημαντικό μέρος της προσωπικής δαπάνης. Ενώ συχνά δεν συνδέονται με το έγκλημα, τα τρόφιμα έχουν αποτελέσει αντικείμενο μιας ποικιλίας «σκανδάλων», σχετικά με την ποιότητα και το περιεχόμενο του κρέατος, βασικών συστατικών και μαζικής παραγωγής της τροφής. Οι καταναλωτές εκφράζουν ανησυχίες σχετικά με τους κινδύνους της τροφικής δηλητηρίασης (Which 2004), επιθυμούν να αποφύγουν τα τρόφιμα που περιέχουν γενετικά τροποποιημένα  συστατικά (GM)  (Which , 2004b), και συχνά παθαίνουν σύγχυση σχετικά με τις πληροφορίες που παρέχονται από τις ετικέτες.

Η παγκοσμιοποίηση της παραγωγής τροφίμων και η κατασκευή και η χρήση των νέων τεχνολογιών και των χημικών ουσιών στη γεωργία και τα τρόφιμα,  έχουν δημιουργήσει μια ποικιλία  κινδύνων για τον άνθρωπο, τα μη ανθρώπινα ζώα, το περιβάλλον και την υγεία,  όπως και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τους, όπως  τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα (Walters 2010).

Ένα ευρύ φάσμα των αδικημάτων, που εμπλέκονται με την τροφική αλυσίδα, περιλαμβάνουν την βλάβη,  οικονομική και φυσική, τα  ζητήματα προσωπικής ασφάλειας και υγείας,  πολλά διαφορετικά είδη από  απάτες, (από την φοροδιαφυγή των επιδοτήσεων και των ποσοστώσεων μέχρι την  αποφυγή των εσόδων, την  νοθεία τροφίμων, παραποιώντας τις γραπτές ενδείξεις), αλλά και την ποιότητα και το περιεχόμενο των τροφίμων. Οι καταναλωτές,  έχουν δηλητηριαστεί από τα τρόφιμα ακατάλληλα για κατανάλωση από τον άνθρωπο  ή νοθευμένα που μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και  σε θάνατο ή σοβαρή ασθένεια. Διακόσια πενήντα εννέα Ισπανοί καταναλωτές, πέθαναν και πολλοί άλλοι αρρώστησαν  σοβαρά  μετά την κατανάλωση  μαγειρεμένου λαδιού που αναμείχθηκε  με βιομηχανικά έλαια (Croall 2007)  και 21 ηλικιωμένοι συνταξιούχοι στη Σκωτία πέθαναν μετά την κατανάλωση κρέατος μολυσμένου από E.coli, που παρείχε ένας τοπικός χασάπης ο οποίος βρέθηκε να έχει παραμελήσει  τους κανονισμούς υγιεινής των τροφίμων. (Croall 2007). Ορισμένα πρόσθετα συστατικά τροφίμων έχουν, συσχετιστεί με τον κίνδυνο πρόκλησης καρκίνου, όπως συνέβη μ ένα επικίνδυνο υλικό στο Σουδάν, το  οποίο βρέθηκε σε μια ευρεία ποικιλία τροφίμων.

Όπως θα δούμε παρακάτω, μια ποικιλία πρακτικών έχει εντοπιστεί, με τις οποίες μπορούν να εξαπατηθούν συστηματικά οι καταναλωτές. Πολλές  μορφές των πρακτικών αυτών βρίσκονται στις παρυφές της νομιμότητας και της παρανομίας, και  την αύξηση των παράνομων  ζητημάτων σχετικά με τον ορισμό της απάτης, και της εξαπάτησης των καταναλωτών, αλλά  και της χρήσης εμπειρογνωμόνων της επιστημονικής γνώσης σε σχέση με την ασφάλεια των τροφίμων.

Μερικά παραδείγματα περιλαμβάνουν:

Απάτες με επιδοτήσεις

Ενώ είναι ευρέως διαδεδομένη, η έκταση της απάτης στις επιδοτήσεις  στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), αφού εκτιμάται ότι ανέρχεται  σε περίπου 10 τοις εκατό του προϋπολογισμού της  είναι δύσκολο να εκτιμηθεί. Πράγματι, το 2002, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο αναγνώρισε ότι οι Βρυξέλλες δεν μπορούν να παρακολουθήσουν   τις τεράστιες επιδοτήσεις που καταβάλλονται στους γεωργούς στο πλαίσιο της ΚΓΠ. Λίγα, έχουν  αναφερθεί για  επιτόπιους ελέγχους στα κράτη μέλη της ΕΕ, όπου  βρέθηκαν ανησυχητικά επίπεδα λάθους  και οριστικές απάτες συμπεριλαμβανομένων των ακόλουθων παραδειγμάτων (Evans-Pritchard 2002):

  • με αεροφωτογράφιση, εκτίθεται μια απάτη στην οποία αλπικά λιβάδια είναι επιλέξιμα για επιδοτήσεις στην Αυστρία έχουν διογκωθεί κατά 60 τοις εκατό.
  • την Ισπανία και την Ελλάδα, οι επικεφαλής αποδέκτες των £ 1,5 δισ επιδότηση για ελαιώνες, έχουν παραλείψει να κρατούν καρτέλες για ελαιοτριβεία τους, καθιστώντας αδύνατο να γνωρίζουμε αν η παραγωγή ήταν πλασματική.
  • Βρετανοί αγρότες έχουν κατάρτιση φουσκωμένες  επιδοτήσεις στο πλαίσιο του £ 4,2 δισ πρόγραμμα κτηνοτροφίας, που δεν  συμπίπτουν με  αρχεία του αγροκτήματος .• Μια διασταύρωση στη Βόρεια Ιρλανδία κατά τη διάρκεια  αφθώδους πυρετού επιδημίας,  διαπίστωσε ότι 103 αγρότες είχαν ισχυριστεί πληρωμές για περισσότερα πρόβατα από αυτά που πραγματικά θανατώθηκαν και 17 δεν είχαν καν τα πρόβατα, για τα οποία είχαν επιδοτηθεί.

Αλιεία

Μια ποικιλία από απάτες και  θέματα ασφαλείας είναι για όσους  ασχολούνται με την αλιεία, χρησιμοποιώντας  χημικές  ουσίες στην ιχθυοκαλλιέργεια και  επιπτώσεις που έχει στο  περιβάλλον. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εφαρμόζεται  η νέα τακτική των αλιευτικών αποθεμάτων,   η οποία  έχει θεωρηθεί υπεύθυνη,  για την ευρεία πρακτική της μαύρης αλιείας στην αγορά.

Η παράνομη, λαθραία και άναρχη αλιεία (ΠΛΑ) εξαντλεί τα ιχθυαποθέματα, καταστρέφει τα θαλάσσια ενδιαιτήματα, στρεβλώνει τον ανταγωνισμό, δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού σε βάρος των έντιμων αλιέων και ζημιώνει την οικονομία των παράκτιων κοινοτήτων, ιδίως στις αναπτυσσόμενες χώρες.
Η ΕΕ καταβάλλει προσπάθειες για να καλύψει τα κενά που δίνουν τη δυνατότητα στους παράνομους αλιείς να κερδοσκοπούν: Ο κανονισμός της ΕΕ για την πρόληψη, την αποτροπή και την εξάλειψη της παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας (ΠΛΑ) άρχισε να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 2010. Η Επιτροπή αναλαμβάνει ενεργό δράση από κοινού με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη για να διασφαλίσει τη συνεκτική εφαρμογή του κανονισμού αυτού.

  • Μόνον προϊόντα θαλάσσιας αλιείας τα οποία έχουν πιστοποιηθεί ως νόμιμα από το κράτος σημαίας ή εξαγωγής μπορούν να εισαχθούν στην ΕΕ ή να εξαχθούν από αυτήν.
  • Κατάλογος σκαφών ΠΛΑ αλιείαςδημοσιεύεται τακτικά με βάση τα εν λόγω σκάφη που έχουν καταγράψει οι Περιφερειακές Οργανώσεις Διαχείρισης Αλιείας.
  • Ο κανονισμός ΠΛΑ παρέχει επίσης τη δυνατότητα κατάρτισης «μαύρης λίστας» με τα κράτηπου παραβλέπουν τις παράνομες αλιευτικές δραστηριότητες.
  • Οι Ευρωπαίοι αλιείς που αλιεύουν παράνομασε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου και υπό οποιαδήποτε σημαία, αντιμετωπίζουν αυστηρές κυρώσεις ανάλογες με την οικονομική αξία των αλιευμάτων τους, γεγονός που τους στερεί κάθε κέρδος.
  • «Μαύρη αλιεία», είναι η πρακτική της αλίευσης ψαριών που δεν είναι επίσημα καταχωρημένα, λέγεται ότι συμβαίνει  στη Σκωτία και σε άλλα μέρη της Ευρώπης . Έχει εκτιμηθεί από τους εμπόρους ψαριών να κοστίσει περίπου £ 80 εκατομμύρια στη Σκωτία μόνο.  (Urquhart 2005). Το σύστημα των ποσοστώσεων για ψάρια όπως ο μπακαλιάρος έχει οδηγήσει σε μια κατάσταση στην οποία αλιεύονται  ψάρια  που βρίσκονται πάνω ποσόστωση και  πρέπει να ρίχνονται στη θάλασσα, ακόμη και αν είναι νεκρά. Η «Μαύρη αλιεία », δεν περιλαμβάνει μόνο τους αλιείς, αλλά απαιτεί επίσης την συμπαιγνία μεταξύ των  ιχθύων και των  μεταφορέων και η έκταση της πρακτικής είναι τόσο μεγάλη που κάποιοι εκτιμούν ότι τα αλιεύματα σε  μαύρα ψάρια  είναι ίσα ακόμα και μ εκείνα των νομίμων ψαριών  (Mackay 2003).

Η Μαύρη αλιεία,  έχει προκαλέσει  μικτές αντιδράσεις, με δημοσιογραφικές  έρευνες που καταδεικνύουν σε μεγάλο βαθμό συμπάθεια προς τους αλιείς, με βασικό   επιχείρημα, ότι  χρειάζεται αυτοί  να συμμετάσχουν σε μαύρη αλιεία, προκειμένου να επιβιώσουν. Η Μαύρη Αλιεία  είναι ιδιαίτερα κερδοφόρα και έχει χαρακτηριστεί ότι «η απληστία» οδηγεί στην αλιεία

Παρασκευή τροφίμων

Πολλές απάτες (νόμιμες και παράνομες) που σχετίζονται με τα τρόφιμα και τη βιομηχανοποίηση. Η δημοτικότητα του προ-μαγειρευμένου φαγητού  και η πρακτική των κατασκευαστών τροφίμων να εμπλουτίζουν τα τρόφιμα προσθέτοντας φθηνά υλικά ως πρόσθετα (επεξεργασμένα τρόφιμα) – έχουν συσχετιστεί με ποικίλες μορφές «νομιμοποιημένης  νοθείας» και μερικοί θα υποστήριζαν, την «υποβάθμιση» των τροφίμων από το νερό και ολόκληρη σειρά από πρόσθετα. Η προσθήκη, για παράδειγμα, του νερού σε συγκεκριμένα τρόφιμα σε συγκεκριμένες ποσότητες είναι νόμιμη, και το νερό από μόνο του εγείρει μερικές επιπτώσεις στην ασφάλεια. Ωστόσο, πρέπει να αναγράφεται στην ετικέτα. Αυτό ισχύει και για πολλά άλλα πρόσθετα τα οποία μακροπρόθεσμα έχουν  επιπτώσεις στην  υγεία. Μάλιστα οι επιπτώσεις ορισμένων προσθέτων είναι αβέβαιες και μερικοί, όπως ο διαβόητη Sudan 1, έχουν συσχετιστεί με τον κίνδυνο καρκίνου.

Η Σύγχρονη επεξεργασία τροφίμων βασίζεται επίσης στη χρήση των μηχανικά  Διαχωρισμένου κρέατος  (MRM), στην οποία χρησιμοποιούνται τα μέρη του ζώου που κανονικά δεν  συνδέονται με την κατανάλωση, που συνοδεύεται από  τη χρήση των γενετικά τροποποιημένων συστατικών. Τα συστατικά περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, η χρήση του αμύλου, σκληρά λίπη και υδρογονωμένα έλαια για να «δεσμεύουν» τα επεξεργασμένα τρόφιμα  και όλα συνδέονται με κινδύνους στην υγεία (Lawrence 2004). Τα πρόσθετα συντηρητικά των τροφίμων που χρησιμοποιούνται για διάφορους λόγους είναι  ακόμα και ο  «υδατάνθρακας». Μερικά συντηρητικά, χρησιμοποιούνται για να παραταθεί η διάρκεια ζωής, τους  άλλα, χρησιμοποιούνται ως μάσκα, ορισμένα από αυτά χρησιμοποιούνται ως παράγοντες για  διόγκωση και άλλα  χρησιμοποιούνται για να αντικαταστήσουν ακριβά «φυσικά» συστατικά. Ακόμη περισσότερο κάποια  χρησιμοποιούνται καθαρά για αισθητικούς λόγους. Προστίθεται αλάτι για τη γεύση, άλλα πρόσθετα για να αντικαταστήσουν τις φυσικές γεύσεις και τα χρώματα χάνονται κατά την επεξεργασία και βοηθούν τα συστατικά να επιβιώσουν.

Μερικά παραδείγματα για το πώς τα τρόφιμα μπορούν να νοθευτούν είναι τα εξής:

  • Lawrence (2004a) αναφέρει το παράδειγμα τις κοτομπουκιές, όπου το ένα πακέτο βρέθηκε να περιέχει κρέας 30 τοις εκατό λιγότερο από ό, τι αναγράφεται στην ετικέτα.
  • Η χρήση των ημερομηνιών πώλησης Which (2004γ) σχετικά με την κατάχρηση της πώλησης από τις ημερομηνίες που μπαίνουν από τους  κατασκευαστές. Το νωπό κοτόπουλο το οποίο δεν είχε συσκευαστεί  και αποστέλλεται προς τους λιανοπωλητές μια μέρα πριν επανασυσκευάζεται ξανά και  εισάγεται με νέα ημερομηνία ώστε να  μετακυλύετε στα καταστήματα ως φρέσκο. Αυτό είναι απολύτως νόμιμο, δεδομένου ότι είναι η ευθύνη των κατασκευαστών να υποδεικνύουν τις ημερομηνίες πώλησης. Είναι, υποστηρίζουν, ωστόσο παραπλανητικό, ώστε οι καταναλωτές και τα σούπερ μάρκετ να εξαπατηθούν. Μόλις, τα τρόφιμα φτάσουν  στο σούπερ μάρκετ αυτό αποτελεί αδίκημα, για το οποίο κάποιοι διώκονται, να πωλούν τρόφιμα παρελθόντας  ημερομηνίας πώλησης. Επιπλέον  η πρακτική αυτή εγκυμονεί και κινδύνους ασφαλείας.

Ένα  διακρατικό έγκλημα που αφορά την τροφική αλυσίδα της παραγωγής και της διανομής – περιγράφεται ως « το πλυντήριο τροφίμων».

Σε μία περίπτωση, ολλανδικοί  επεξεργαστές τροφίμων (η Ολλανδία έχει αναφερθεί να είναι το κέντρο της καταπάτησης)παίρνουν εισαγόμενα φθηνά κατεψυγμένα κοτόπουλα από την Ταϊλάνδη και τη Βραζιλία. Κάποια από αυτά είναι αλατισμένα προκειμένου να αποφύγουν  τους ελέγχους της ΕΕ για το νωπό κρέας. Το κρέας στη συνέχεια αποψύχετε, με ένεση με νερό και πρόσθετα ώστε να υποχωρήσει σε γιγαντιαία μηχανήματα, κατά την διάρκεια της διαδικασίας το νερό απορροφάται και το άλας αραιώνεται, για να κάνουν εύγευστο το κοτόπουλο. Στη συνέχεια καταψύχονται εκ νέου και αποστέλλονται σε για περαιτέρω επεξεργασία από τους κατασκευαστές ή του υπευθύνους  εστίασης. Πολλά από αυτά έχουν   αναφερθεί ότι καταλήγουν σε take-away τροφίμων. Αυτό το είδος του ξεπλύματος χρημάτων,  από παράνομες δραστηριότητες, έχει επίσης συσχετιστεί με ευρήματα πρωτεϊνών,  από χοιρινό στο κοτόπουλο όταν υπήρξαν κάποιες εκθέσεις των αποβλήτων αγελάδας  και θέτει ζητήματα σχετικά με  εξάπλωση της νόσου των τρελών αγελάδων. (BSE= bovine spongiform encephalopathy)

Η νόσος των τρελών αγελάδων δεν οφείλεται σε μικρόβιο ή σε ιό αλλά σε μία πρωτεΐνη που ανήκει σε μία νέα ομάδα λοιμωδών παραγόντων που λέγονται prions. Τα prions ανακαλύφθηκαν το 1980 από τον Stanley Prusiner, ο οποίος βραβεύθηκε με βραβείο Nobel το 1997 γι’ αυτό.

Είναι πρωτεΐνες, που μοιάζουν πάρα πολύ με τις πρωτεΐνες των ζώων και των ανθρώπων. Δεν περιέχουν DNA. Οι πρωτεΐνες αυτές διπλώνουν με ανώμαλο τρόπο και όταν ενωθούν με τις κανονικές πρωτεΐνες του εγκεφάλου του ζώου τους προσδίδουν ανώμαλα τρισδιάστατα σχήματα. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την αχρήστευσή τους. Σκεφθείτε ένα κομμάτι χαρτί διπλωμένο σε σχήμα αεροπλάνου και το ίδιο χαρτί τσαλακωμένο σε μια μπάλα χαρτί. Οι κατεστραμμένες πρωτεΐνες αποκτούν και οι ίδιες δύναμη και μετατρέπονται σε prions.

Όλα ξεκινούν από μολυσμένη με prions τροφή από κάποιο άρρωστο ζώο. Μέσω του στόματος πηγαίνουν στο λεπτό έντερο και από εκεί, δια μέσου των νεύρων, ταξιδεύουν μέχρι τον εγκέφαλο. Στον εγκέφαλο ενώνονται με τις κανονικές πρωτεΐνες, τις οποίες σιγά-σιγά καταστρέφουν «τσαλακώνοντάς» τες. Στην αρχή αυτό γίνεται αργά και ακολούθως πιο γρήγορα. Το αποτέλεσμα είναι ότι συνεπεία της καταστροφής που γίνεται ο εγκέφαλος καταλήγει να μοιάζει σε σύσταση με σφουγγάρι.

Η παρασκευή τροφίμων περιλαμβάνει κυρίως εκτιμήσεις της υγιεινής των τροφίμων σε εστιατόρια, χώρους πώλησης take-away τροφίμων και οπουδήποτε πραγματοποιείται  προετοιμασία τροφίμων, συμπεριλαμβανομένης της συσκευασίας του  κοτόπουλου που αναφέρεται παραπάνω. (Which, 2004a).

Στην έρευνα της FSA, το 13 τοις εκατό ανέφεραν ότι έχουν βιώσει δηλητηρίαση,  από τρόφιμα κατά το τελευταίο έτος, κυρίως, πίστευαν ότι είναι από τα τρόφιμα που αγοράζονται και καταναλώνονται εκτός σπιτιού. Η έκταση της τροφικής δηλητηρίασης είναι δύσκολο να εκτιμηθεί,  αλλά γενικά, αυξάνονται οι πιθανότητες  με τα take-away τρόφιμα. Η τροφική δηλητηρίαση μπορεί φυσικά να σκοτώσει, όπως φαίνεται πιο δραματικά, από το θάνατο των 21 παλαιών συνταξιούχων ηλικίας στο Wishaw, Lanarkshire, οι οποίοι είχαν καταναλώσει κρέας από ένα κρεοπωλείο. Είναι δύσκολο, ωστόσο, να εντοπίζουν την αλυσίδα των αποδεικτικών στοιχείων για να στηριχτεί  μια ποινική δίωξη για τροφική δηλητηρίαση – ως εκ τούτου, διώξεις, συχνά λαμβάνουν χώρα, σε εστιατόρια ή take-away εγκαταστάσεις τροφίμων, και αντιπροσωπεύουν μόνο τη κορυφή ενός μεγάλου παγόβουνου.

Ενώ, είναι  πολλές, οι  παραβιάσεις των κανονισμών υγιεινής, οι  διώξεις είναι σχετικά σπάνιες. Παρ ‘όλα αυτά, υπήρξαν επαναλαμβανόμενες κλήσεις ώστε να δημοσιοποιηθούν τα αποτελέσματα της επιθεώρησης  της υγιεινής των τροφίμων ευρύτερα. Αυτό μπορεί να γίνει είτε ,με τα εστιατόρια να υποχρεούται να τοποθετήσουν  στις πόρτες τους, όπως έγινε στη Δανία και μέρη των Ηνωμένων Πολιτειών ( «βαθμολογίες στις πόρτες»), ή την υπαγωγή τους, μαζί με τα στοιχεία των διώξεων, στην ιστοσελίδες της τοπικής αρχής. Ένας αριθμός των Τοπικών Αρχών, όπως η Γλασκόβη και το Μπέρμιγχαμ, το  κάνουν  τώρα αυτό, αν και με τη πρακτική, αυτή  είναι αντίθετη  η ένωση των εστιατόρων ». Η πρακτική αυτή έχει αποκαλυφθεί, για παράδειγμα, ότι ο Gordon Ramsay, μια διάσημη τηλεοπτική σεφ, αναφέρθηκε για παραβάσεις των κανονισμών υγιεινής.  Πραγματοποιούνται επανειλημμένες έρευνες στον τομέα take-away,(Which 2004a). Αυτή η έρευνα αποκάλυψε μια ποικιλία από «βρώμικες πράξεις», συμπεριλαμβανομένης της χρήσης των βρώμικων πανιών  και την  παρουσία παράσιτων  – Αυτή η έρευνα επίσης, διαπίστωσε  ότι το 42 τοις εκατό των βρετανικών επιχειρήσεων τροφίμων, το 2001 απέτυχε να συμμορφωθεί πλήρως με τη νομοθεσία για τα τρόφιμα, αν και λιγότερα από 0,5 τοις εκατό διώχθηκαν.

Στην Ελλάδα, στην ιστοσελίδα, του ΕΦΕΤ, αναρτώνται οι ποινές που επιβάλλονται σε εταιρείες, εστιατόρια κοκ που παρανομούν έχοντας συλληφθεί με τέτοιου είδους τρόφιμα.

Όπως επισημάνθηκε παραπάνω, τα συστατικά  των τροφίμων εγείρουν,  αρκετά θέματα  ασφάλειας και θέματα υγείας, αν και τα ζητήματα ασφάλειας συχνά θεωρείται ότι σχετίζονται με την επισήμανση και όχι με  την ασφάλεια, κάνοντας έτσι να φαίνονται λιγότερο σοβαρά. Πίσω από τη φαινομενική κοινοτοπία,  που αφορά η επισήμανση των τροφίμων,  βρίσκονται οι προσπάθειες των κατασκευαστών και των εμπόρων λιανικής πώλησης, σε μια άκρως ανταγωνιστική αγορά, να ενθαρρύνουν τους καταναλωτές να αγοράσουν συγκεκριμένο εμπορικό σήμα των τροφίμων, χρησιμοποιώντας μια ποικιλία από «απαιτήσεις» για την υγεία, τα συστατικά  των τροφίμων και τι περιέχουν.

Μια πρακτική, που εδώ και  καιρό έχει  αναγνωριστεί ως ένα μέσο για την εξαπάτηση των καταναλωτών είναι να πωλούν προϊόντα  σε μεγάλες συσκευασίες – η οποία όπως περιγράφεται από τους Clinard και Yeager (1980), είναι  η πώληση νωπού αέρα. Η συσκευασία δεν εξαπατά μόνο τους καταναλωτές αλλά μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Ιδιαίτερα στον απόηχο των εκστρατειών για την παχυσαρκία και την  κατανάλωση των «junk food», υπήρξαν επαναλαμβανόμενες ανησυχίες με τους ισχυρισμούς των κατασκευαστών σχετικά με την παρουσία θρεπτικών ουσιών, το ποσοστό των διαφορετικών συστατικών, η περιεκτικότητα σε λίπος ή την προέλευση της τροφής. Οι νόμοι επισήμανσης είναι εξαιρετικά περίπλοκοι. Τα τρόφιμα με  «Χαμηλά λιπαρά», για παράδειγμα, δεν πρέπει να περιέχουν  περισσότερα από 3g λιπαρών ανά 100γραμ, «μειωμένο» στο  25 τοις εκατό λιγότερο, αλλά όροι όπως «light» ή «extra Light » έχουν μικρή σημασία.  Όταν  το λίπος ανέρχεται στο ποσό των 3g ανά 100g ενώ  «πολλοί» θα είναι ισοδύναμο του 20g ανά 100g (Which 2005b). Ένα τρανταχτό παράδειγμα, είναι  η απαίτηση που χρησιμοποιείται  από μεγάλους κατασκευαστές, ότι το  φαγητό που είναι  ’90 τοις εκατό χωρίς λιπαρά»,  σημαίνει ότι θα μπορούσε να περιέχει 10 τοις εκατό λίπος, το οποίο θα είναι υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά. Τέτοιες αξιώσεις έχουν υποβληθεί σε μια σειρά από έρευνες, από την Ένωση Καταναλωτών.

Άλλες πρακτικές περιλαμβάνουν την πώληση τροφίμων σε μεγαλύτερες συσκευασίες, έτσι ώστε ο καταναλωτής να νομίζει ότι αγοράζει περισσότερο φαγητό. Οι προμηθευτές είπαν να επωφεληθούν από τη συμπεριφορά των καταναλωτών –σύμφωνα με την οποία, πολλοί καταναλωτές αγνοούν τις ετικέτες από τις οποίες προκύπτει η ποσότητα και κρίνουν την ποσότητα των αγαθών από το βλέμμα ή την αίσθηση.

Ορισμένες εταιρείες έχουν αναλάβει δράση για το θέμα αυτό, και υπάρχει πλέον μεγαλύτερη πίεση όσον αφορά τη συσκευασία στο πρότυπο των κανόνων της ΕΕ σχετικά με τη μείωση του αριθμού των  πλαστικών αποβλήτων που καταλήγουν στους χώρους υγειονομικής ταφής.

Αυτά τα παραδείγματα είναι και πάλι επιλεκτικά. θα μπορούσαν να προστεθούν περισσότερα.

Απεικονίζουν την ευρεία κατάσταση  και μερικά από τα βασικά χαρακτηριστικά των εγκλημάτων που αφορούν τα τρόφιμα.

Η μελέτη της διεθνούς  εγκληματικότητας έχει ασχοληθεί κατά κύριο λόγο με την παράνομη βιομηχανία, όπως τα ναρκωτικά, το οργανωμένο έγκλημα, το λαθρεμπόριο αγαθών, της εμπορίας ανθρώπων, το ξέπλυμα χρήματος και περιβαλλοντικό έγκλημα.

Εκεί,   σπάνια περιλαμβάνονται τρόφιμα. Εγκλήματα που αφορούν, το  φαγητό, όπως απεικονίζεται ανωτέρω, θεωρούνται μάλλον ασήμαντα, και αναφέρονται κυρίως ως ζητήματα του «καταναλωτή» και ο φόβος των τροφίμων και  όχι ως έγκλημα.

Επιπλέον, όπως είδαμε παραπάνω, τα τρόφιμα, είναι ένα βασικό θέμα στο οποίο έχουμε  πολύ σοβαρές περιπτώσεις απάτης και η σύγχρονη επεξεργασία τροφίμων εγείρει πολλά ζητήματα της ασφάλειας – στην πραγματικότητα, είναι ένας βασικός τομέας κινδύνου, που προκαλεί  ανησυχία για την εγκληματολογική θεωρία (Loader και Sparks 2002).

 Σύμφωνα με τις παραδοσιακές κατηγορίες είναι πιο κοντά στους  ορισμούς των εγκλημάτων του οργανωμένου ή λευκού περιλαίμιου και στην εταιρική εγκληματικότητα. (Ruggiero 1996) Ένα παράδειγμα, είναι η ευρέως διαδεδομένη αντίσταση, από πολυεθνικές κατασκευαστές τροφίμων και τους λιανοπωλητές, που επιδιώκουν να αποφύγουν το «γράμμα του νόμου»

 Επιπλέον, η ανάλυση του εγκλήματος τροφίμων πρέπει να ενσωματώσει το ευρύτερο κοινωνικό-οικονομικό πλαίσιο της παραγωγής τροφίμων και λιανικού εμπορίου, όπως έχει γίνει σε μελέτες της εταιρικής εγκληματικότητας  σε συγκεκριμένους κλάδους, όπως φαρμακευτικούς ή χημικούς. Έχουν υπάρξει εκκλήσεις από την πράσινη εγκληματολογία (South 1998) και η εγκληματικότητα των τροφίμων μπορεί κάλλιστα να ανήκει σε αυτόν τον τομέα. Επίσης, μοιράζεται πολλά στοιχεία από την εταιρική εγκληματολογία, περιέχοντας ζητήματα και ενέργειες που μπορεί ν ανήκουν σ αυτή και κινείται, ακόμη και  σε λεπτά όρια του στενού ποινικού δικαίου (Lynch and Stretesky 2003) Η παραγωγή των τροφίμων, η γεωργία και η αλιεία  έχουν μεγάλη περιβαλλοντική σημασία και προκαλούν βλάβες στους  ανθρώπους αλλά και σε άλλα είδη.

 Η διάθεση των τροφίμων και η  συσκευασία των  τροφίμων είναι επίσης σημαντικό περιβαλλοντικό ζήτημα. Όπου και ν ανήκει είτε στο εταιρικό έγκλημα, είτε στην «πράσινη» εγκληματολογία, το έγκλημα τροφίμων εγείρει επίσης σημαντικά ζητήματα της κοινωνικής ανισότητας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. θα πρέπει να γίνει μια «νέα» εγκληματολογική κατηγορία, η ανάλυση της οποίας  αναπόφευκτα θα περιλαμβάνει την τοποθέτηση στο πλαίσιο των ευρύτερων χαρακτηριστικών της παραγωγή τροφίμων, μερικά από τα οποία μπορεί να θεωρηθούν ως εγκληματογόνοι.

ε. Ο  «εταιρικός αποικισμός  της φύσης »:  Bio-αναζήτηση, βίο-πειρατεία και η ανάπτυξη της  πράσινης  εγκληματολογίας (South 1994).

Η bioprospecting ή αναζήτηση της βιοποικιλότητας είναι η εξερεύνηση, εξόρυξη και έλεγχος της βιολογικής ποικιλότητας, πολύτιμο αγαθό για τις γενετικές μεταλλάξεις  και για τους βιοχημικούς  πόρους. Στα αρχικά στάδια, επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό από τα φυτά και από το δασικό οικοσύστημα. Ωστόσο, τον τελευταίο καιρό, διάφορες άλλες μορφές της βιοποικιλότητας, όπως τα έντομα, τα φύκια και μικροοργανισμοί έχουν διερευνηθεί με μεγάλη επιτυχία.

Η βιοπειρατεία, είναι η εμπορική ανάπτυξη των βιολογικών  ενώσεων  ή γενετικές  αλληλουχίες  από  μια  τεχνολογικά προηγμένη  χώρα  ή  οργανισμό  χωρίς να έχει λάβει τη συγκατάθεση ή την παροχή δίκαιηςαποζημίωσης στους λαούς ή έθνη στο έδαφος του οποίου ανακαλύφθηκαν τα υλικά.

Με τον τομέα αυτό, έχει ασχοληθεί κατά πολύ η περιβαλλοντική δικαιοσύνη (White, R. (2004). Πολλές μελέτες έχουν επιστήσει την προσοχή στην περιβαλλοντική  θυματοποίηση των κοινοτήτων των φτωχών και των αδύναμων,  λόγω των περιοχών στις οποίες βρίσκονται, για παράδειγμα, ρυπογόνες βιομηχανίες, μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων ή περιβαλλοντικά επικίνδυνες εγκαταστάσεις (Bullard 2003). Περιβαλλοντικές αδικίες περιλαμβάνουν  επίσης τις  περιπτώσεις όπου οι τοπικοί, αυτόχθονες πληθυσμοί έχουν βίαια απομακρυνθεί από τη γη στην οποία ανήκουν  ή όπου η γη τους έχει αξιοποιηθεί για στρατιωτικές, βιομηχανικές ενέργειες, μεταποίηση αγροτικών προϊόντων ή για  άλλους σκοπούς,  στερώντας τους κάθε έλεγχο. (Samson 2003). Τα ποσοστά της χρήσης των πόρων και η  υποβάθμιση , έχουν αυξηθεί.

Η Περιβαλλοντική δικαιοσύνη αναφέρεται στην κατανομή των περιβαλλόντων μεταξύ των λαών και οι επιπτώσεις συγκεκριμένων κοινωνικών πρακτικών σε συγκεκριμένους πληθυσμούς. Η εστίαση της ανάλυσης αφορά  ως εκ τούτου την ανθρώπινη υγεία και την ευημερία και πώς αυτές επηρεάζονται από συγκεκριμένα είδη παραγωγής και κατανάλωσης. Εδώ, μπορούμε να κάνουμε μια διάκριση, μεταξύ περιβαλλοντικών θεμάτων που επηρεάζουν όλους, και εκείνων που επηρεάζουν δυσανάλογα συγκεκριμένα άτομα και ομάδες. ( Williams, C 1996)

Διεθνές έγκλημα είναι ένα σύνθετο από τη φύση του έγκλημα, που περιλαμβάνει  και περιβαλλοντικά ζητήματα, που ειδικότερα, αποδεικνύει την οικεία σχέση ανάμεσα στο παγκόσμιο και το τοπικό. Μια  σημαντική μελέτη απεικονίζει τη διαπλοκή των πολιτικών, οικονομικών, πολιτιστικών αρχών σε  περιβαλλοντικά θέματα και  έχει παρασχεθεί από τον  Olmo (1987, 1998), και αυτή δείχνει πως «ο πόλεμος κατά των ναρκωτικών» έχει οδηγήσει σε «εγκλήματα κατά του περιβάλλοντος» και πόσο πολύ διαφορετικά μέρη συμμετέχουν με διαφορετικούς ορισμούς  στις μορφές εγκληματικής δραστηριότητας. Στη δεκαετία του 1980, η κυβέρνηση Ρέιγκαν (όπως και άλλοι πριν και από τότε) υποστήριξε ότι το πρόβλημα των ναρκωτικών ήταν σε μεγάλο βαθμό ένα φαινόμενο εφοδιασμού και ότι απαγόρευση και εξάλειψη ήταν οι δύο  στρατηγικές, με στόχο την κατάσχεση των ναρκωτικών, πριν φτάσει, ή, στις ΗΠΑ ή στα σύνορα, καταστρέφοντας την παραγωγή π.χ. μαριχουάνα και κοκαΐνη στα πεδία και τα βουνά της Λατινικής Αμερικής. Ο del  Olmo, διερευνά «ένα είδος εγκλήματος που διαπράττεται μέσω της πρόληψης ενός άλλου εγκλήματος ».

Σήμερα, ο νέος πόλεμος είναι για τα ναρκωτικά και τα όπλα.  Κατά των ναρκωτικών χρησιμοποιούν τοξικές χημικές ουσίες, που απαγορεύονται  διότι μπορούν να προκαλέσουν δηλητηρίαση, μόλυνση των τροφίμων, καθώς και σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.

Τα προγράμματα εξάλειψης των καλλιεργειών ναρκωτικών, έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα, ως μέθοδο τη περικοπής της παραγωγής ναρκωτικών, αλλά έχουν σοβαρές συνέπειες για την «ποιότητα ζωής» και την υγεία των κατοίκων της περιοχής, ειδικά όταν οι τοξικές χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται ελεύθερα, συχνά με τη χρήση αεροφωτογραφιών μεθόδων  ψεκασμού μπορούν να κάψουν μια ευρεία περιοχή. Ο  Del Olmo υποστηρίζει ότι ιστορικά τα εν λόγω προγράμματα αποτυγχάνουν και απλώς επεκτείνουν τη βιομηχανία των ναρκωτικών σε νέους τομείς, τελικά, με την διεύρυνση των πηγών εφοδιασμού ».

Έτσι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα διεθνές έγκλημα ευρέος πεδίου το οποίο μπορούμε να ονομάσουμε οίκο-βίο-γενοκτονία. Αυτό αφορά τη χρησιμοποίηση ένα πολύπλοκου συνόλου τοξικών χημικών ουσιών που απαγορεύονται ή και περιορίζεται στις αναπτυγμένες χώρες, αλλά έχουν μια απεριόριστη αγορά σε χώρες του Τρίτου Κόσμου όπου αυτά τα χημικά προϊόντα χρησιμοποιούνται ευρέως σε προγράμματα εξάλειψης των ναρκωτικών, διότι η μόνη έγνοια είναι να καταστρέψει τις καλλιέργειες μαριχουάνας και κοκαΐνης πριν από την άφιξή τους, ειδικά  στις Ηνωμένες Πολιτείες με σκοπό την προστασία της βόρειας αμερικανικής νεολαίας, ανεξάρτητα από τις συνέπειες για τη νεολαία του Τρίτου  Κόσμου». Αυτές οι πολιτικές και οι πρακτικές συνεχίζουν σήμερα και όχι μόνο στη Λατινική Αμερική. Η επίσημη εστίαση είναι σχετικά με τα αποτελέσματα που σχετίζονται με την καταστροφή ή  εξάντληση των συγκομιδών ναρκωτικών και ως εκ τούτου τη μείωση της προσφοράς. Από ότι φαίνεται πρέπει να παραμεληθούν,  σε μεγάλο βαθμό οι  εκτιμήσεις της επιτυχίας ή της αποτυχίας των εν λόγω πρωτοβουλιών και  οι συνέπειες της εξάλειψης της χημικής καλλιέργειας για εκείνους που ζουν με τα κατάλοιπα και τη  μόλυνση του νερού, καθώς και με τα συμπτώματα της κακής υγείας.

Όσον αφορά τα θέματα των δικαιωμάτων και της δικαιοσύνης, της φύσης και της παγκοσμιοποίησης ένα προφανές ερώτημα είναι κατά πόσον με οι παγκόσμιες ή και οι εθνικές νομοθεσίες μπορούν  να προσφέρουν πάντα κατάλληλο χώρο για την προστασία της φύσης και του περιβάλλοντος. Τα αλληλένδετα θέματα του περιβάλλοντος, του ανθρώπου και τα δικαιώματα των ζώων παρουσιάζουν σημαντικές περαιτέρω επιπλοκές, διότι, ανεξάρτητα από το βάσιμο των δικαιωμάτων που βασίζονται σε  επιχειρήματα για το περιβάλλον ή τα ζώα, είναι απίθανο  να είναι επιτυχής αν δεν συνοδεύεται από θεμελιώδη  οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές και πολιτιστικές αλλαγές μεταξύ των ανθρώπων.

Ένα σταθερό θέμα στην παγκόσμια πολιτική συζήτηση σχετικά με τα περιβαλλοντικά δικαιώματα είναι η ανάγκη να δημιουργηθεί μια λογική ισορροπία συμφερόντων μεταξύ της προστασίας του περιβάλλοντος και το κόστος της παροχής.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο White (2004: 279) υποστηρίζει ότι: «Το κράτος … έχει επίσημο ρόλο και δέσμευση για την προστασία των πολιτών από τις χειρότερες υπερβολές ή χειρότερες περιπτώσεις περιβαλλοντικής εξαπάτησης. Εξ ου και η εισαγωγή της εκτεταμένης νομοθεσίας και οι ρυθμιστικές διαδικασίες έχουν σχεδιαστεί για να δώσουν  την εμφάνιση της ενεργής  παρέμβασης , και ο υπαινιγμός ότι υπάρχουν νόμοι που στην πραγματικότητα δεν αποτρέπουν, αλλά βλάπτουν. Η ύπαρξη αυτών των νόμων μπορεί να  ενθαρρύνει το ότι αντικατοπτρίζουν το ιστορικό και συνεχιζόμενο αγώνα για ορισμένα είδη δραστηριοτήτων. Αλλά πώς ή αν χρησιμοποιούνται για άλλη μια φορά θέτουν  τα ερωτήματα της σχέσης μεταξύ του κράτους και του επιχειρηματικού τομέα, καθώς και την ικανότητα των επιχειρήσεων για να υπερασπιστούν  τα συμφέροντά τους  από νομικά και έξω-νομικά μέσα.»

Ωστόσο, εφαρμόζονται  ιδιαίτερα στις προηγμένες δυτικές χώρες επειδή είναι σε μεγάλο βαθμό αυτές που ασχολούνται με τα περιβαλλοντικά προβλήματα και τις περιοχές της αμφισβήτησης εντός και μεταξύ αυτών των κοινωνιών. Τον αναπτυσσόμενο κόσμο, συμπεριλαμβανομένης και τις  αυτόχθονες κοινότητες με μικρή κοινωνικό-οικονομική εμπλοκή με τη Δύση, καθώς και οι μετά-αποικιακές  κοινωνίες εξακολουθούν να αγωνίζονται για τη σταθερότητα και την ασφάλεια.

Η εκμετάλλευση των φυτών, των ζώων, του ανθρώπου, των γενετικών πόρων αντιπροσωπεύει μια αρένα στην οποία τα οικονομικά, πολιτιστικά συμφέροντα και οι  αξιώσεις μπορεί να έρθουν σε σύγκρουση.

 Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η συμφωνία για τις εμπορικές πτυχές των δικαιωμάτων της  πνευματικής ιδιοκτησίας  (TRIPS) ιδρύθηκε. Η Συμφωνία για τα Δικαιώματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας στον Τομέα του Εμπορίου, γνωστή ως TRIPs (Agreement on Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights), είναι τμήμα των συμφωνιών του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), οργανισμού που δημιουργήθηκε με στόχο την εξάλειψη των φραγμών στην ελεύθερη ανταλλαγή προϊόντων. Τα TRIPs καλύπτουν καθετί που έχει σχέση με τη διανοητική ιδιοκτησίαπνευματική ιδιοκτησίαδιπλώματα ευρεσιτεχνίας, γεωγραφικές ονομασίες προέλευσηςβιομηχανικά σχέδιασήμα, καθιερώνοντας ένα ελάχιστο επίπεδο προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας στα κράτη-μέλη του ΠΟΕ.

Η Συμφωνία TRIPs έχει προκαλέσει πολλές αντιδράσεις κυρίως από αναπτυσσόμενα κράτη, τα οποία αρνούνται να προσχωρήσουν στη συνθήκη αυτή, επειδή τη θεωρούν ένα νέο είδος οικονομικής αποικιοκρατίας εκ μέρους της Δύσης.

Η Ελλάδα κύρωσε την Συμφωνία TRIPs με το ν. 2290/1995.

Η συμφωνία TRIPS προέρχεται με μια οργάνωση που ήταν ίσως ελάχιστα γνωστή στο ευρύ κοινό μέχρι το Σιάτλ το 1999 διαμαρτυρίες ενάντια στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, ένα σώμα που είναι σε μεγάλο βαθμό αόρατο , αλλά παίρνει  ακόμα τις αποφάσεις  τεράστιας σημασίας για τους παραγωγούς και τους  καταναλωτές  τόσο στις ανεπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Το πρώτο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ενός ζωντανού οργανισμού χορηγήθηκε στις ΗΠΑ την 1η τον Ιούνιο του 1980.

 Ουσιαστικά η βιομηχανία της βιοτεχνολογίας από τα τέλη του 20ου και 21ου αιώνα εξάγει αξία από τη βιοποικιλότητα, φυσικούς και ανθρώπινους πόρους, επαναδημιουργία «φυσικών» σε προϊόντα για την εμπορική αγορά (π.χ. ανακύκλωση κύτταρα του δέρματος σε καλλυντικά θεραπείες).  Οι χώρες, που παράγουν την  μέγα-βιοποικιλότητα και παραδίνουν αυτή σε  αναπτυσσόμενες  χώρες, θα μπορούσαν να έχουν σημαντικό κέρδος από οικονομική άποψη από τον πλούτο τους στη βιοποικιλότητα. Το  πρόβλημα είναι αν «εμπορικά συμφέροντα» θα αναγνωρίσουν  αυτό το γεγονός. Όπως, όταν χρησιμοποιούνται  από τους αυτόχθονες πληθυσμούς αυτά τα φυσικά προϊόντα έχουν μια θέση στην πολιτιστικά και κοσμολογικά συστήματα.

Ένα παράδειγμα του διπλώματος ευρεσιτεχνίας έβγαλε το Πανεπιστημίου του Μισισιπή «US Patent Νο 5401504 για κουρκούτη, το οποίο έχουν οι Ινδοί εδώ και καιρό να επουλώσει τις πληγές γρηγορότερα ».

Άλλη  περίπτωση,  είναι το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για μία χημική πρωτεΐνη του δέντρου GreenHeart της Γουιάνας, υποβάλλοντας μια περιγραφή για τις ΗΠΑ γραφείο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας σχετικά με το παξιμάδι του δέντρου ως πηγή αντιπυρετική (Δηλ χρήσιμες για την πρόληψη ή τον έλεγχο του πυρετού) με πιθανές εφαρμογές σε θεραπείες για την ελονοσία, τον καρκίνο και πιθανώς AIDS.

Υποσχέσεις θεραπείας και την πρόληψης της νόσου δείχνουν ότι είναι η πιο σημαντική ανακάλυψη που έχει γίνει. Ωστόσο, η φυλή Wapishana η οποία έχει περάσει το χρόνο της  στην Αμαζονία έχει μια καθιερωμένη γνώση του και το σύνολο των χρήσεων για τα παράγωγα από την GreenHeart  (π.χ. το τρίψιμο να σταματήσει αιμορραγίες, την πρόληψη των λοιμώξεων και τη χρήση για αντισύλληψη). Όπως ήταν αναμενόμενο, η Wapishana, είχε,  αντιρρήσεις για την κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ενός  τοπικού πόρου και την παραδοσιακή τους γνώση για το κέρδος μιας παγκόσμιας επιχείρησης. Vidal.

Μια άλλη περίπτωση, βασίζεται στην εκμετάλλευση της βιοποικιλότητας του Αμαζονίου το 1986 όπου η Λόρεν Miller απέκτησε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των ΗΠΑ για μια δήθεν ποικιλία γνωστή ως Ayahuasca η οποία  έχει καλλιεργηθεί και χρησιμοποιείται  για ιατρικούς και θρησκευτικούς σκοπούς σε όλη αυτή την περιοχή για αιώνες μέχρι την προφανή ερώτημα ήταν πώς ένας ξένος θα μπορούσε να «ανακαλύψει » τις  ιδιότητες και να διεκδικεί την κυριότητα; Μια μακρά διαμάχη ακολούθησε με το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το πρώτο είναι το 1999, αλλά στη συνέχεια αποκαταστάθηκε το 2001.

Εδώ βρίσκονται οι ρίζες της πράσινης εγκληματολογίας για βίο-διπλώματα ευρεσιτεχνίας και της βιοτεχνολογίας.

Η Βίο-γεωργία, έχει  αναπτύξει ως μορφή  της  τη βίο-πειρατεία και την ώθηση της αποικιακής εκμετάλλευσης. Το βασικό στοιχείο της αδικίας τίθεται με δύο τρόπους:

Στην περίπτωση της εμπορευματοποίησης των προϊόντων που ενσωματώνουν την παραδοσιακή γνώση, αυτόχθονες και τοπικές κοινότητες υφίσταται μια διπλή απώλεια. Από τη μια πλευρά, δεν μπορούν να μοιραστούν τα οφέλη,  που προκύπτουν από το νέο προϊόν, λόγο του ότι το δικαίωμα αυτό μένει στο  κάτοχο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Από την άλλη πλευρά, οι εφαρμογές της σύγχρονης βιοτεχνολογίας συχνά, έχουν εξαλείψει την ανάγκη για την εμπορική καλλιέργεια του αρχικού φυτού, στερώντας έτσι τον τοπικό πληθυσμό από μια άλλη πηγή εισοδήματος.

Οι  διάφορες αιτίες ανησυχίας, είναι ότι η βασική αρχή της κατοχύρωσης, με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, γίνεται κατάφωρα και επανειλημμένα με παραβίαση. Το δίκαιο των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας υποτίθεται απαιτεί ότι μια εφεύρεση ή ανακάλυψη είναι σαφώς και προφανώς μύθος. ο  Clark (2000) εξηγεί ότι για να χορηγηθεί δίπλωμα ευρεσιτεχνίας: Δεν είναι αρκετό να προσδιορίσει τη γονιδιακή αλληλουχία που  υπάρχει επίσης, αλλά  να είναι  «εφευρετική».

Ένας από τα σημαντικότερους επικριτές της βίο-αναζήτησης,  ως «λεηλασία της φύσης και της γνώσης » είναι ο Vandana Shiva (1998), ο οποίος έχει υποστηρίξει ότι αυτό συνιστά αποικιακή κλοπή. Βίο-πειρατεία αποτελεί μια επέκταση της αποικιακής εκμετάλλευσης σε ύστερη νεωτερικότητα.

Αυτό ενισχύει, το επιχείρημα από τους  πράσινους εγκληματολόγους, (Lynch and Stretesky) για την ανάπτυξη και χρήση της επιστήμης για να υποστηρίξει την υπόθεση και τα δεινά όσων έχουν πέσει θύματα αλλά συχνά αποκλείονται από την προσφυγή σε διαμαρτυρία.

Φυσικά, θα ήταν αφελές και ανόητο να αρνηθούμε ότι ένα μεγάλο μέρος του παγκόσμιου δημόσιου αγαθού, ακολούθησε  από τη Δυτική ηγεσία,  το δρόμο της προόδου στον τομέα της υγείας και τις αγροτικές επιστήμες που οφείλουν την έμπνευση και την προέλευσή τους σε πρακτικές ή προϊόντα που προέρχονται από αναπτυσσόμενες χώρες. Αναμφίβολα, η υγεία των ανθρώπων και  των ζώων και η παροχή κοινωνικής πρόνοιας σε μεγάλο βαθμό έχει ωφεληθεί από την ανακάλυψη και τις εμπορικές επενδύσεις που καθιστούν διαθέσιμες τις σύγχρονες μορφές φαρμακευτικών προϊόντων (Aguilar, G. (2001)  Παρά τις  επικρίσεις για τη συμπεριφορά των διεθνών φαρμακευτικών εταιρειών, τέτοια φάρμακα μπορούν και κάνουν αγώνα για την πρόληψη ή τη σταθεροποίηση σε χρόνιες παθήσεις και   στις αναπτυγμένες    και τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Ωστόσο, ακόμη και αναγνωρίζοντας όλα αυτά, το βασικό ζήτημα είναι ότι η διαδικασία αυτή συνήθως δεν οδηγεί σε θετικά οφέλη για τους κατοίκους των περιοχών  προέλευσης και μερικές φορές αντί να παράγει, οφέλη, γι αυτούς υφίσταται και  συνολικά αρνητική έκβαση της κλοπής της παραδοσιακής τους  γνώσης. Τα ζητήματα που προκύπτουν για κάποιον  που ασχολείται  με τις παγκόσμιες ανισότητες και την αδικία στην εγκληματολογία, αφορά τα οικεία θέματα της ιδιοκτησίας, της εξουσίας, και του ελέγχου.

Τα τελευταία χρόνια η εγκληματολογία έχει επηρεαστεί από την ανάπτυξη του νόμου, τη δημόσια εκστρατεία και την κοινωνική διαμαρτυρία για να αγκαλιάσει σοβαρά τα «δικαιώματα», σχετικά με τα  ανθρώπινα δικαιώματα γενικότερα και τα δικαιώματα των θυμάτων, των γυναικών, των μειονοτήτων, των ζώων ειδικότερα.

Η άρνηση των δικαιωμάτων – ακόμη και όταν δεν είναι ποινικό αδίκημα – εξετάζεται σε διάφορους τομείς της εγκληματολογίας (από θυματολογία, αποκαταστατική δικαιοσύνη για εγκλήματα πολέμου), μέχρι τα  δικαιώματα στους  παραδοσιακούς τρόπους της ζωής και την προστασία από την εκμετάλλευση της γης, τον πολιτισμό και λαογραφία (ως θεμέλια της παραδοσιακής γνώσης), θέματα, που έχουν παραμεληθεί στην εγκληματολογία, καθώς και αναποτελεσματικά επιβίωσαν στο εθνικό και το διεθνές δίκαιο. (Orkin 2003).

Με την εξαίρεση του Walters (2004), ο οποίος αγγίζει το θέμα της  βιο-μεταλλευτικής έναντι βιο-πειρατείας, η βιβλιογραφία στην εγκληματολογία φαίνεται να μην  έχει  καμία συνεισφορά στη συζήτηση για τα θέματα που θίγονται στο παρών κεφάλαιο. Σε αντίθεση, η ευρύτερη κοινωνική και φυσική λογοτεχνία της  επιστήμης παρέχει τώρα ένα σημαντικό ποσό της σχετικής έρευνας και της συζήτησης, συχνά αντανακλώντας τις ανησυχίες και τις έννοιες σε θέματα κυριότητας έναντι κλοπής, κατάχρησης εξουσίας και  ούτω καθεξής.

Όπως,  Hauck παρατηρεί, «Εγκληματολογία είναι μια  πειθαρχία  με έναν ρόλο να παίξει στην πολιτικοποίηση των περιβαλλοντικών βλαβών και η δράση που είναι κατάλληλη για τη διατήρηση των πόρων και τα προς το ζην ». Η κίνηση προς μια πράσινη εγκληματολογία θέτει  στόχους ώστε να παρέχει μια νέα προοπτική για την άδικη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, των οικοσυστημάτων, στους  ανθρώπους και τα ζώα, καθώς και τις  συνέπειες στην υγεία, τη κοινωνική πρόνοια και τα δικαιώματα όλων που   επηρεάζονται από τις  εν λόγω ενέργειες.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Agnew, R. (2012). ‘It’s the End of the World as We Know It: The advance of climate change from a criminological perspective’, in R. White (ed.), Climate Change from a Criminological Perspective. New York: Springer.

Archer 2001 Australias Drinking Water: the coming crisis, Sydney pure water press 34-36).

Bakan, J. (2004) The Corporation: The Pathological Pursuit of Profit and Power. London: Constable.

Beck, U. (1996) ‘World Risk Society as Cosmopolitan Society? Ecological Questions

 in a Framework of Manufactured Uncertainties’, Theory, Culture, Society, 13(4): 1–32.

Becker HS (1963) Outsiders: studies in the sociology of deviance. New York: The Free Press.

Beirne,P From Animal Abuse to Interhuman Violence, a critical review of the progression thesis, society and animals, 12(1), 39-65, 2004n Bierne P, Animals rights, animal abuse and green criminology in P. Beirne and N. South, Issues in green criminology, devon willan pubblishing.

Beirne, P., South, N.  (2013).  Issues in green criminology. Routledge

Block, Α. (1991). Perspectives on organizing crime: Essays in opposition. Dordrecht: Kluwer

Carrabine, E., Cox, P., Lee, M., Plummer, K., South, N. (2009) Criminology: A Sociological Introduction (2nd edition), Chapter 19, Routledge

Croall, H. (2007). ‘Food Crimes’, in P. Beirne and N. South (eds), Issues in Green Criminology: Confronting harms against environments, humanity and other animals. Cullompton: Willan.

Cohen, S. (1993). ‘Human Rights and Crimes of the State: The culture of denial’, Australian and New Zealand Journal of Criminology, 26 ( 2): 97– 115.

Chunn, D., Boyd, S. and Menzies, R. (2002) ‘ “We All Live in Bhopal”: Criminology Discovers Environmental Crime’, in S. Boyd, D. Chunn and R. Menzies (eds) Toxic Criminology: Environment, Law and the State in Canada. Halifax: Fernwood Publishing. .

Davison, A. (2004). ‘Sustainable Technology: Beyond fix and fixation’, in R. White (ed.), Controversies in Environmental Sociology. Cambridge: Cambridge University Press.

Fenwick M (2004) New directions in cultural criminology. Theoretical Criminology 8: 377–386. Ferrell J (1995) Culture, crime, and cultural criminology. Journal of Criminal Justice and Popular Culture 3: 25–42. Ferrell J (1998a) Criminalizing popular culture. In: Bailey FY and Hale DC (eds) Popular culture, crime, and justice. Belmont, CA: West/Wadsworth. Ferrell J (1998b) Criminological Verstehen. In: Ferrell J and Hamm MS (eds) Ethnography on the edge. Boston, MA: Northeastern University Press. Ferrell J (1999) Cultural criminology. Annual Review of Sociology 25: 395–418. Ferrell J (2001a) Cultural criminology. In: McLaughlin E and Muncie J (eds) The Sage dictionary of criminology. London: SAGE Publications. Ferrell J (2001b) Tearing down the streets: adventures in urban anarchy. New York: Palgrave. Ferrell J (2003) Cultural criminology. In: Schwartz MD and Hatty SE (eds) Controversies in critical criminology. Cincinnati, OH: Anderson Publishing Company. Ferrell J (2004a) Boredom, crime and criminology. Theoretical Criminology 8: 287–302. Ferrell J (2004b) Scrunge city. In: Ferrell J, Hayward K, Morrison W and Presdee M (eds), Cultural criminology unleashed. London: Glasshouse.

 at Democritus Univ of Thrace on March 13, 2016cmc.sagepub.comDownloaded from

132 CRIME MEDIA CULTURE 9(2)

Ferrell J (2006) Cultural criminology. In: Henry S and Lanier MM (eds), The essential criminology reader. Boulder, CO: Westview. Ferrell J (2011) Corking as community policing. Contemporary Justice Review 14: 95–98. Ferrell J, Hayward KJ, Morrison W and Presdee M (2004) Fragments of a manifesto: Introducing Cultural Criminology Unleashed. In: Ferrell J, Hayward KJ, Morrison W and Presdee M (eds), Cultural criminology unleashed. London: Glasshouse. Ferrell J, Hayward KJ and Young J (2008) Cultural criminology: an invitation. London: SAGE Publications

Forni, O. (2010) ‘Mapping Environmental Crimes’, Freedom From Fear Magazine, March. Turin: United Nations Interregional Crime and Justice Research Institute.

Gleick P (2010) Bottled and sold: the story behind our obsession with bottled water. Washington: Island Press.

Gibbs, C., McGarrell, E., and Axelrod, M. (2010b). ‘Transnational White-Collar Crime and Risk: Lessons from the global trade in electronic waste’, Criminology & Public Policy, 9( 3): 543– 560.

Gibbs, C., McGarrell, E., and Axelrod, M. (2010b). ‘Transnational White-Collar Crime and Risk: Lessons from the global trade in electronic waste’, Criminology & Public Policy, 9( 3): 543– 560.

Gibbs, C., McGarrell, E.F., Axelrod, M., and Rivers, L. (2011). ‘Conservation Criminology and the Global Trade in Electronic Waste: Applying a multi-disciplinary research framework’, International Journal of Comparative and Applied Criminal Justice, 35( 4): 269– 291.

  Harvey, D 1996, Justice, Nature and the Geography of Difference. Oxford: Blackwell.

 Hayman, G. and Brack, D. (2002) International Environmental Crime: The Nature and Control of Environmental Black Markets. London: Sustainable Development Programme, Royal Institute of International Affairs.

Henry S and Milovanovic M (1991–1992) Constitutive criminology: The maturation of critical theory. Criminology 29: 293–316.

  Herbig and Joubert , 2006, criminological semanties conservation criminology, vision or vagary, acta criminological, 88-103

Herbig, F.J., (2010). ‘The Illegal Reptile Trade as a Form of Conservation Crime: A South African criminological investigation’, in R. White (ed.), Global Environmental Harm: Criminological perspectives. Cullompton: Willan.

Higgins, P. (2010). Eradicating ecocide: laws and governance to prevent the destruction of our planet. London: Shepheard-Walwyn.

  Lawrence, F. (2004a) Not on the Label! What Really Goes into the Food on Your Plate. London: Penguin Books.

  Lawrence, F. (2004b) ‘Supermarkets criticised over water in fresh pork’, The Guardian, 16 July 2004. (www.guardian.co.uk/food/story/ accessed 20 December 2005).

Lemieux, A., and Clarke, R. (2009). ‘The International Ban on Ivory Sales and its Effects on Elephant Poaching in Africa’, The British Journal of Criminology, 49( 4): 451– 471.

Lynch, M. (1990). ‘The Greening of Criminology: A perspective on the 1990s’, The Critical Criminologist, 2( 3): 1– 4 and 11– 12.

Lynch, M., Stretesky, P. (2003). ‘The Meaning of Green: Contrasting criminological perspectives’, Theoretical Criminology, 7( 2): 217– 238.

 Lynch, M., Stretesky, P. (2006). ‘Toxic Crimes: Examining corporate victimization of the general public employing medical and epidemiological evidence’, in N. South and P. Beirne (eds), Green Criminology. Aldershot: Ashgate.

 Lynch, M., Stretesky, P. (2010). ‘Global Warming, Global Crime: A green criminological perspective’, in R. White (ed.), Global Environmental Harm: Criminological perspectives. Cullompton: Willan.

 Lynch M., Stretesky, P.B. (2011) Similarities between green criminology and green science: Toward a typology of green criminology. International Journal of Comparative and Applied Criminal Justice, 293-306.

Mares D (2010) Criminalizing ecological harm: Crimes against carrying capacity and the criminalization of eco-sinners. Critical Criminology 18: 279–293.

Main E (2008) Bottled water. National Geographic: Green Guide. Summer: 28.

Munro, L. (2004) ‘Animals, “Nature” and Human Interests’, in R. White (ed.) Controversies in Environmental Sociology. Melbourne: Cambridge University Press.

Opel A (1999) Constructing purity: Bottled water and the commodification of nature. Journal of American Culture 22: 67–77.

Pearce F., Tombs S. (2002) Toxic Capitalism: Corporate Crime and the Chemical Industry

Pellow, D. (2007). Resisting Global Toxics: Transnational movements for environmental justice. Cambridge, MA: MIT Press

Potter, G. 2014  Environmental crime and its victims. Farnham : Ashgate p. 7-22. 16 p.)

Ruggiero, V. (1996). Organised and corporate crime in Europe: offers that can’t be refused. Aldershot:Dartmouth.

Ruggiero V, 1998, The new European criminology, crime and social order in Europe, London, Routledge,

Ruggiero, V., South, N., (2010). Critical criminology and crimes against the environment. Critical Criminology, 245-250.

South, N., (1998) ‘A Green Field for Criminology, A Proposal for a Perspective’, Theoretical Criminology , 2(2): 211–233.

Smith, D. and Vivekananda, J. (2007) A Climate of Conflict: The Links Between Climate Change, Peace and War. London: International Alert

South, N. and Beirne, P., (2006) Green Criminology . Aldershot: Ashgate.

South, N., (2007) ‘The “Corporate Colonisation of Nature”: Bio-prospecting, Bio-piracy and the Development of Green Criminology’, in P. Beirne and N. South (eds) Issues in Green Criminology. Devon: Willan Publishing.

South, N., Wyatt, T., (2011). ‘Comparing Illicit Trades in Wildlife and Drugs: An exploratory study’, Deviant Behaviour, 32: 538– 561.

South, N., Brisman, A., (2013). Routledge international handbook of green criminology. Routledge.

Sollund, R., (2008). Global harms: Ecological crime and speciesism. New York. Nova Publishers.

Stretesky, P., Long, M., and Lynch, M., (2013). The Treadmill of Crime: Political economy and green criminology. London: Routledge.

 Walters, R (2010). Eco crime. In J. Muncie, D. Talbot, & R. Walters, Crime: Local and global. Devon and Cullompton.

Wellsmith, M., (2010). ‘The Applicability of Crime Prevention to Problems of Environmental Harm: A consideration of illicit trade in endangered species’, in R. White (ed.), Global Environmental Harm: Criminological perspectives. Cullompton: Willan.

Williams C (1996), An environmental victimology. Social Science 23 (1) 16-40. Reprinted in White R. ed 2009, Environmental Crime: Α reader. 200-222. Cullompton. Willan Pubblishing.

Williams, C., (2009). ‘An Environmental Victimology’, in R. White (ed.), Environmental Crime: A reader (pp. 200– 222). Cullompton: Willan.

Walters, R., (2010). Eco crime. In J. Muncie, D. Talbot, & R. Walters, Crime: Local and global. Devon and Cullompton.

Williams, C. (2009). ‘An Environmental Victimology’, in R. White (ed.), Environmental Crime: A reader (pp. 200– 222). Cullompton: Willan.

White, R., (1999) ‘Criminality, Risk and Environmental Harm’, Griffith Law Review, 8(2): 235–257.

White, R., (2002) ‘Environmental Harm and the Political Economy of Consumption’, Social Justice, 29(1–2): 82–102.

White, R., (2003) ‘Environmental Issues and the Criminological Imagination’, Theoretical Criminology, 7(4): 483–506.

White, R., (2004) ‘Introduction: Sociology, Society and the Environment’, in  R. White (ed.) Controversies in Environmental Sociology. Melbourne: Cambridge University Press.

White, R., (2007a) ‘Green Criminology and the Pursuit of Social and Ecological Justice’, in P. Beirne and N. South (eds) Issues in Green Criminology. Devon: Willan Publishing.

White, R., (2007c) Dealing with Environmental Harm: Green Criminology and Environmental Law Enforcement , Briefing Paper No. 5, Tasmanian Institute for Law Enforcement Studies. Hobart: University of Tasmania.

White, R. (2008) Crimes Against Nature: Environmental Criminology and Ecological Justice, Willan.

White, R., (2008a) ‘A Green Criminological Perspective’, in E. McLaughlin and T. Newburn (eds) The Sage Handbook of Criminological Theory. London: Sage. White, R. (2008b) ‘Depleted Uranium, State Crime and the Politics of Knowing’, Theoretical Criminology, 12(1): 31–54.

White, R., (2008) Crimes Against Nature: Environmental Criminology and Ecological Justice, Willan.

White, R., (2011) Transnational Environmental Crime: Toward an Eco-Global Criminology. London Routledge.

White, R., Heckenberg, D., (2014-02-03). Green Criminology: An Introduction to the Study of Environmental Harm. Taylor and Francis. Kindle Edition.

Interpol and United Nations Environment Programme (Interpol and UNEP) (2012). ‘Summit Report: International Chiefs of Environmental Compliance and Enforcement’. Lyon: Interpol and UNEP.

 Van Duyne,I, The phantom and the threat of organized crime, crime, law and social change, 1996, vol 24, no 4, p 341-377

Ε.Γάκη, Εγκλήματα κατά της μη ανθρώπινης ζωής στην πράσινη εγκληματολογία

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο περιοδικό Πράξη και Λόγος του Ποινικού Δικαίου, 2020, σελ. 752 επ (ανάτυπο σε μορφή pdf)

 

Εγκλήματα κατά της μη ανθρώπινης ζωής στην πράσινη εγκληματολογία

Crimes against animal life in green criminology.

Ευαγγελία Γάκη, Δικαστικός Λειτουργός

 

Η πράσινη εγκληματολογία περιλαμβάνει μια σειρά επιβλαβών δραστηριοτήτων κατά της μη ανθρώπινης ζωής. Στο παρόν άρθρο, επιχειρείται μια προσέγγιση των εγκλημάτων κατά της μη ανθρώπινης ζωής μέσα από αρθρογραφίες ξένων εγκληματολόγων και μια ενδεικτική προβολή των ήδη συσσωρευμένων βλαβών του περιβάλλοντος που βρίσκονται σε συνάρτηση με τα ανωτέρω εγκλήματα.

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Με τον όρο (animal abuse) κακοποίηση των ζώων, αναφερόμαστε σε εκείνες τις ανθρώπινες ενέργειες που προκαλούν πόνο, θάνατο βασανισμό, ή ακόμα και πέρα από αυτό, δυσμενείς συνέπειες στην ευημερία τους.  Η προσβολή των ζώων μπορεί να είναι ψυχική, φυσική ή συναισθηματική. Μπορεί να περιλαμβάνει ενεργητική κακοποίηση ή παθητική παραμέληση, και μπορεί να είναι άμεση ή έμμεση.[1]

 

ΑΜΕΣΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ : Η κακοποίηση ή η σκληρότητα εις βάρος των ζώων έχει οριστεί ως «μια κοινωνικά απαράδεκτη συμπεριφορά που προκαλεί σκόπιμα περιττή αγωνία, πόνο ή και θάνατο ενός ζώου» [2]. Οι Vermeulen και Odenda, μιλώντας για ζώα συντροφιάς, διαίρεσαν τους τύπους κακοποίησης σε σωματική και ψυχική, με τον πρώτη να περιλαμβάνει ενεργή η παθητική κακοποίηση, π.χ. επίθεση, ακρωτηριασμός, κτηνοτροφία ή  παθητική παραμέληση ή άγνοια, π.χ. έλλειψη τροφής και νερού και εμπορική εκμετάλλευση, π.χ. σκύλο. Η ψυχική κακοποίηση επίσης  περιγράφηκε ως ενεργή κακοποίηση ή παθητική παραμέληση. Η κακοποίησης ζώων [3] είναι μια ενοχλητική, αντικοινωνική και παράνομη συμπεριφορά η οποία είναι πιθανό να έχει αρνητικές αναπτυξιακές συνέπειες και στα παιδιά. Ενδέχεται να οδηγήσει σε άλλες μορφές διαπροσωπικής επιθετικότητας, τόσο εντός όσο και εκτός της οικογένειας και να αποτελεί ένδειξη μορφών βίας που συμβαίνουν σε οικογένειες. Η σχέση μεταξύ κακοποίησης ζώων και ανθρώπινης διαπροσωπικής βίας έχει καταδειχθεί πολλάκις. Ενδεικτικά μια μελέτη στο Νιου Τζέρσεϋ [4] διαπίστωσε ότι στο 88% των οικογενειών στις οποίες σημειώθηκε σωματική κακοποίηση παιδιών, κακοποιήθηκαν και τα κατοικίδια ζώα. Μια άλλη μελέτη που συνδέει τη συζυγική κακοποίηση και τη βία με τα κατοικίδια ζώα [5] έδειξε ότι από το 71% των γυναικών σε καταφύγιο για καταπατημένες γυναίκες που είχαν κατοικίδια ζώα, δήλωσε ότι οι βίαιοι σύντροφοί τους είχαν απειλήσει , βλάψει ή ακόμα και σκοτώσει ένα ή περισσότερα από τα κατοικίδια ζώα τους. Η κακοποίηση ζώων από παιδιά έχει επίσης διερευνηθεί ως δείκτης μελλοντικής βίας και αναδρομικές μελέτες σε κρατούμενους και ψυχικά ασθενείς ανέφεραν ότι συσχετίζεται μ ένα ιστορικό βίαιων  εγκλημάτων .[6]

Τα προσβαλλόμενα ζώα συνιστούν σημάδια της ανθρώπινης βίας. Εάν ο άνδρας, κακοποιεί την  σύζυγο του, είναι πολύ πιο πιθανό ότι σ` αυτό το σπίτι τα παιδιά θα είναι παραμελημένα ή κακοποιημένα Τα σπίτια όπου ο άνδρας προσβάλει την γυναίκα ή το αντίθετο, θα είναι τυχερά αν δεν έχουν παιδιά να κάνουν το ίδιο ή τουλάχιστον το ένα προς το άλλο. Στις περιπτώσεις της ενδοοικογενειακής βίας οι άνθρωποι συχνά χρησιμοποιούν ζώα ως όργανα ψυχολογικής και φυσικής τρομοκρατίας. Στις περισσότερες οικογένειες που ασκείται βία στα ζώα, υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες να ασκείται και ενδοοικογενειακή βία. Εμπειρικά περιστατικά, δείχνουν ότι όταν εξακριβωθεί βία στα ζώα είναι δύσκολο να μην υπάρχει βία  και στην οικογένεια. “[…] ο κοινός παρονομαστής για τους σειριακούς δολοφόνους που κακοποίησαν τα ζώα είναι η επιθυμία να επιβάλουν πόνο για ευχαρίστηση. Έτσι, για τα άτομα αυτά, η βία και στις δύο περιπτώσεις – τα ζώα και τους ανθρώπους-αφορά τη σαδιστική άσκηση εξουσίας και τον έλεγχο των άλλων. Κατά συνέπεια, δεν βλάπτει μόνο τα ζώα αλλά τα βασανίζει. δεν προκαλεί απλά πόνο αλλά τα κάνει να υποφέρουν και δεν είναι  θύματα οποιαδήποτε ζώα, αλλά αυτά, όπως οι γάτες και τα σκυλιά, που είναι οι πιο ανθρωπομορφισμένα και πιο κοντά στην κουλτούρα μας. Σε αυτές οι περιπτώσεις, υποστηρίζεται συχνά, ότι οι μέθοδοι βίας που χρησιμοποιούνται είναι παρόμοιες και για τον άνθρωπο και για τα ζώα.[7]

Η κακοποίηση των ζώων, σε πολλές περιπτώσεις περιγράφεται μέσω ενός καταλόγου πράξεων ή παραλείψεων και όχι μόνο  μέσω ενός συγκεκριμένου νομικού ορισμού της κακοποίησης. Αναφέροντας ενδεικτικά στοιχειοθετεί κακοποίηση

  • Όποιος σκόπιμα ή αδικαιολόγητα προκαλεί άσκοπο πόνο στο ζώο
  • δεν παρέχει επαρκή και επαρκή τροφή, νερό, καταφύγιο ή άσκηση
  • δεν λαμβάνει εύλογα μέτρα για να ανακουφίσει τον πόνο που υπέστη το ζώο
  • εγκαταλείπει το ζώο
  • παραμελεί το ζώο για να τον προκαλέσει πόνο
  • απελευθερώνει το ζώο από την αιχμαλωσία για το σκοπό αυτό, όταν θηρεύεται ή σκοτώνεται από άλλο ζώο
  • οργανώνει, συμμετέχει ή είναι παρών σε ένα γεγονός στο οποίο το ζώο ενθαρρύνεται να πολεμήσει με ένα άλλο ζώο
  • τραυματίζει το ζώο, δεν λαμβάνει εύλογα μέτρα για να ανακουφίσει τον πόνο που υπέστη το ζώο
  • σκοτώνει το ζώο κατά τρόπο που προκαλεί στο ζώο περιττό πόνο
  • σκοτώνει το ζώο με μια μέθοδο που δεν προκαλεί το θάνατο όσο το δυνατόν γρηγορότερα.[8]

Η πράσινη εγκληματολογία, ασχολείται με τα δικαιώματα των ζώων. Παρόλα αυτά, υπάρχουν επικριτές των δικαιωμάτων της μη ανθρώπινης  ζωής  οι οποίοι υποστηρίζουν το κίνημα του ειδισμού. Ο ειδισμός (spiecism) αναφέρεται στην διάκριση των ανθρώπων από τα ζώα, θεωρώντας τα τελευταία κατώτερα από το ανθρώπινο είδος.[9]Ο ειδισμός ξεκίνησε για πρώτη φορά από τον Richard Ryder το 1970, σε ένα φυλλάδιο, το οποίο διανεμήθηκε στην Οξφόρδη ως ένδειξη διαμαρτυρίας ενάντια στον πειραματισμό των ζώων. Η ιδέα κέρδισε παγκόσμια φήμη όταν το χρησιμοποίησε ο Peter Singer (1985) στο βιβλίο του για την απελευθέρωση των ζώων, το οποίο δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1975. Η ιδέα απαιτεί κάποια σκέψη: Καθώς η Beirne και η Cazaux βασίζονται στον Singer, στο λεξικό The Sage της εγκληματολογίας ορίζουν τον  «ειδισμό» ως προκατάληψη ή προκατειλημμένη συμπεριφορά που ευνοεί τα συμφέροντα του ίδιου του είδους έναντι εκείνων των μελών άλλων ειδών.[10]Ο ειδισμός  υποστηρίζει τη διάκριση ή την εκμετάλλευση ορισμένων ειδών από τον άνθρωπο, λόγω του ότι υπερέχει ο τελευταίος. Η έννοια αυτή εξομοιώνεται με το ρατσισμό και το σεξισμό, στο μέτρο που αυτές αναφέρονται και σε μορφές αυθαίρετων διακρίσεων.[11]

            Ο ορισμός των ζώων άρχισε γενικά από μια ανθρωποκεντρική βάση ακόμη και όταν σκοπός της συζήτησης είναι να αντιμετωπιστούν τα ζητήματα  των δικαιωμάτων των ζώων. Έτσι, για παράδειγμα, οι βασικοί συγγραφείς σε αυτόν τον τομέα (όπως ο Singer και ο Regan) χρησιμοποιούν τη φράση «μη ανθρώπινη ζωή ».[12] Τα ζώα, εκτός από τον άνθρωπο, δεν πρέπει να καθορίζονται με ανθρώπινη άρνηση, αλλά με ορολογία όπως «άνθρωποι και άλλα ζώα».[13]

Οι δραστηριότητες του speciesism, συνεπάγονται την κακομεταχείριση των ζώων μέσα από τις οποίες ένα ζώο υφίσταται  πόνο, πρόωρο θάνατο και ψυχολογική, φυσική και συναισθηματική καταπόνηση, σύμφωνα με τους υποστηρικτές μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις πρέπει ν ορίζεται ως έγκλημα. Στην πραγματικότητα, η νομοθεσία, νομιμοποιεί τη κακομεταχείριση των ζώων,  λόγω του ότι  ο  πόνος μπορεί να καθοριστεί ως «περιττός» ή «μη εκτενής» .[14]

Δυστυχώς δεν υπάρχει μια καλά δομημένη κατηγορία στην Εγκληματολογία που να ασχολείται με τα εγκλήματα κατά των ζώων, τα οποία δεν αντιμετωπίζονται σαν αληθινό έγκλημα, αλλά σαν μια μικρή επίθεση ενάντια στην κοινωνία.[15]

ΕΜΠΟΡΙΟ ΑΓΡΙΑΣ ΖΩΗΣ : Ανάμεσα στις επιβλαβείς δραστηριότητες  κατά της μη ανθρώπινης ζωής και μια μορφή έμμεσης κακοποίησης, θεωρείτε το παράνομο εμπόριο άγριας πανίδας και άγριας ζωής.

Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να δοθεί ένας ορισμός ως προς την έννοια της μεταφοράς άγριων ζώων καθώς και μια σύντομη επεξήγηση της Σύμβασης για το Διεθνές Εμπόριο Ειδών της Άγριας Πανίδας και Χλωρίδας (CITES), η οποία αποτελεί τη σημαντικότερη διεθνή Συνθήκη. Η διακίνηση άγριας πανίδας ως περιβαλλοντικό έγκλημα αποτελεί κίνδυνο για το περιβάλλον, είναι καταχρηστική για τα ζώα και συνιστά απειλή για την εθνική ασφάλεια λόγω των δεσμών της με άλλες εγκληματικές δραστηριότητες, όπως η διαφθορά, το οργανωμένο έγκλημα  και τη τρομοκρατία.[16]

            Υπάρχουν τέσσερις ξεχωριστές κατηγορίες για τις οποίες πραγματοποιείται εμπορία άγριων ζώων: α) για να χρησιμοποιηθούν ως μεταποιημένα εμπορεύματα, β) για να χρησιμοποιηθούν ως  είδη συλλογής, γ) για την παραγωγή  παραδοσιακών φάρμακων και δ) τροφίμων.

Η “διακίνηση άγριας φύσης” περιγράφει ολόκληρο το ταξίδι ενός απειλούμενου ή / και προστατευόμενου ζώου, φυτού ή παραγώγου του – από την μεταφορά του σε  άγρια ​​κατάσταση μέχρι την άφιξή του στον τελικό του προορισμό. Όπως εξηγεί ο Burgener, το εμπόριο περιλαμβάνει τη συλλογή, τη συγκομιδή, την κατοχή, την επεξεργασία, την απόκτηση ή τη μεταφορά με σκοπό την αγορά, εισαγωγή, εξαγωγή, πώληση, ανταλλαγή.[17]

            Όπως προαναφέρθηκε, το εμπόριο της άγριας ζωής περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα ζώων και φυτών. Η CITES (2011) (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora)[18], η κυριότερη διεθνής Σύμβαση που διέπει το εμπόριο άγριων ζώων (νόμιμο και παράνομο), απαριθμεί πάνω από 30.000 είδη που διακινούνται ενεργά και χρήζουν προστασίας. Επί του παρόντος, υπάρχουν 175 χώρες μέλη που έχουν υπογράψει αυτήν τη σύμβαση, η οποία μέσω συστήματος αδειοδότησης παρέχει ποικίλους βαθμούς εμπορικής ρύθμισης των απειλούμενων ή / και απειλούμενων ειδών. Το σύστημα αδειών κατανέμεται σε τρία παραρτήματα της σύμβασης, όπου τα είδη ζώων και φυτών απαριθμούνται σύμφωνα με το επίπεδο προστασίας που χρειάζονται για να επιβιώσουν. Κάθε χώρα μέλος έχει μία ή περισσότερες επιστημονικές αρχές που πραγματοποιούν αυτούς τους προσδιορισμούς σε συνεργασία με επιστημονικές αρχές άλλων κρατών μελών κατά τις συνεδριάσεις όλων των μελών. Το παράρτημα I επιτρέπει το εμπόριο, εκτός από σπάνιες περιπτώσεις, επειδή τα είδη αυτά κινδυνεύουν να εξαφανιστούν. Το παράρτημα ΙΙ περιορίζει το εμπόριο εντός καθορισμένων ποσοστώσεων για να εξασφαλίσει ότι η χρησιμοποίηση των ειδών αυτών δεν φθάνει σε επίπεδο που θα απειλήσει την επιβίωσή τους. Το παράρτημα ΙΙΙ καλύπτει εκείνα τα είδη που προστατεύονται σε τουλάχιστον μία χώρα και για τα οποία η εν λόγω χώρα έχει ζητήσει συνδρομή για την παρακολούθηση του εμπορίου (CITl’s 2011a). Το σύστημα αδειοδότησης αποτελείται από άδειες εισαγωγής, άδειες εξαγωγής και άδειες επανεξαγωγής που διαχειρίζεται η διαχειριστική αρχή μιας χώρας (CITES 2011α).

            Το παράνομο εμπόριο άγριας ζωής περιλαμβάνει ζώντα ζώα, όπως πουλιά, ελέφαντες, ψάρια, έντομα, μικρότερες γάτες, ερπετά, καρχαρίες και τίγρεις, καθώς και ζωντανά φυτά, όπως κάκτοι, φαρμακευτικά φυτά και ορχιδέες. Μέρη και παράγωγα της άγριας πανίδας περιλαμβάνονται όπως:  κοράλλια, κύστεις αρκούδων, κρέας βοοειδών, χαβιάρι, κοράλλια, γούνες, ελεφαντόδοντο, ζυγαριές πανγκολίν, ρινόκερος, μαλλί shahtoosh (από νεκρή θιβετιανή αντιλόπη), πτερύγια καρχαρία, δέρματα (ερπετά και θηλαστικά) και τμήματα τίγρεων (CITES 2011 c).

            Ως προς το πεδίο εφαρμογής, ο κατάλογος της άγριας φύσης στην προηγούμενη ενότητα είναι αντιπροσωπευτικός και όχι εξαντλητικός. Όπως φαίνεται από αυτόν τον κατάλογο, η κλίμακα και η έκταση της παράνομης διακίνησης είναι αρκετά μεγάλη. Πράγματι, οι νόμιμες εκτιμήσεις για το εμπόριο άγριας πανίδας και χλωρίδας που τίθεται από την CITES (2011 c) έχει να κάνει με εκατοντάδες εκατομμύρια ζώα, φυτά και παράγωγα τους κάθε χρόνο σε όλο τον κόσμο αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων. Όπως συμβαίνει και με άλλα εγκλήματα, τη πραγματική έκταση της παράνομης διακίνησης αγρίων ζώων είναι δύσκολο να τη γνωρίζουμε. Αυτό μπορεί να επιδεινωθεί στην περίπτωση του παράνομου εμπορίου άγριων ζώων λόγω των απομακρυσμένων περιοχών στις οποίες λαμβάνει χώρα το περιβαλλοντικό έγκλημα[19]

Η εμπορία ζώων είναι  μία από τις πιο κερδοφόρες μαύρες αγορές στον πλανήτη μετά από τα ναρκωτικά και τα όπλα. Εκτιμάται ότι περίπου 8 έως 20 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως περνούν από τα χέρια των οργανωμένων εγκληματικών ομάδων, των οποίων η δράση κατατάσσεται στην ίδια κατηγορία με την παράνομη διακίνηση ναρκωτικών, ανθρώπων και όπλων. [20]Όχι μόνον απειλεί την επιβίωση ορισμένων εμβληματικών ειδών, αλλά επίσης ευνοεί τη διαφθορά, δημιουργεί ανθρώπινα θύματα και στερεί τις φτωχότερες κοινότητες από εισόδημα ζωτικής σημασίας. Ο αριθμός αυτός δεν περιλαμβάνει την ετήσια παράνομη αγορά φυτών ή πολύτιμης ξυλείας, την οποία η Παγκόσμια Τράπεζα αποτιμά σε  περίπου 15 δισεκατομμύρια δολάρια. Επιπλέον, η εκτίμηση των 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων αντικατοπτρίζει μόνο την τελική αξία των ζώων ως προϊόντα, δεν προσμετρά το κόστος ζημιάς στο περιβάλλον ούτε υπολογίζει άλλη αξία της άγριας πανίδας πέρα ​​από ή εκτός από την οργανική και οικονομική αξία που έχει αυτή  για τον άνθρωπο.

Το Φεβρουάριο του 2016[21] η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε  μια Ανακοίνωση για το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση της παράνομης εμπορίας άγριων ειδών ή οποία προβλέπει μια συνολική στρατηγική για συλλογικές προσπάθειες καταπολέμησης της εγκληματικότητας εις βάρος της άγριας πανίδας της ΕΕ και για την ενίσχυση του ρόλου της Ε.Ε. στην παγκόσμια καταπολέμηση αυτών των παράνομων δραστηριοτήτων. Το σχέδιο περιλαμβάνει τρεις βασικούς άξονες- καλύτερη επιβολή του νόμου, καλύτερη συνεργασία και αποτελεσματικότερη πρόληψη. Το σχέδιο δράσης πρόκειται να εφαρμοστεί από την ΕΕ (υπηρεσίες της επιτροπής, ΕΥΕΔ,Europol, eurojust) και τα κράτη μέλη της μέχρι το 2020. Στόχος είναι η ανάπτυξη μια πιο στρατηγικής προσέγγισης των ελέγχων και της επιβολής των κανόνων κατά της εμπορίας άγριων ειδών σε επίπεδο Ε.Ε. Το σχέδιο δράσης της Ε.Ε. κατά της Εμπορίας της Άγριας Πανίδας έχει επίσης στόχο της ενίσχυσης των προσπαθειών διασφάλισης της υλοποίησης του χάρτη πορείας της Ε.Ε. για την εξάλειψη της παράνομης θανάτωσης, παγίδευσης και εμπορίας πτηνών.[22] Μέχρι και σήμερα δεν έχουμε δει κανένα ουσιώδες αποτέλεσμα εφαρμογής των ανωτέρω.

Σε μια έκθεση το 2017 της ΜΚΟ Birdlife υπολογίζεται ότι 36 εκ. πτηνά θανατώνονται παρανόμως κάθε χρόνο καθώς μεταναστεύουν στην περιοχή της Μεσογείου. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση κατά το 30% του πληθυσμού ορισμένων ειδών και την πλήρη εξαφάνιση ειδών από ορισμένες περιοχές.[23]

Παρόλο που η παράνομη αγορά προϊόντων άγριας ζωής και άγριας πανίδας έχει ιστορικά παραβλεφθεί από την εγκληματολογική κοινότητα και από τις κοινωνίες εν γένει, η εμπορία άγριων ζώων αποτελεί σημαντικό πεδίο διερεύνησης διότι δημιουργεί απτά κινδύνους σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Αυτοί οι κίνδυνοι μπορούν να αναλυθούν σε τρεις κατηγορίες βλαβών: 1) κίνδυνος για το περιβάλλον, 2) κακοποίηση ζώων, και 3) απειλές για την ασφάλεια των εθνών και του λαού τους.[24]

Ο κίνδυνος για το περιβάλλον που δημιουργείται από την εμπορία άγριων ζώων μπορεί να χωριστεί σε δύο περιβαλλοντικές ζημίες: απώλεια της βιοποικιλότητας και μετάδοση ζωονόσων και άλλων ασθενειών. Η βιοποικιλότητα των γεωργικών εκτάσεων αναφέρεται στα άγρια ζώα (δηλαδή όχι σε εκτρεφόμενα ζώα), όπως μικρά θηλαστικά, πτηνά και έντομα, στη φυσική βλάστηση σε λειμώνες, αρόσιμες γαίες και μόνιμες καλλιέργειες, καθώς και στην υπόγεια ζωή.  Ο Wilson  εκτιμά ότι κάθε χρόνο χάνονται 27.000 είδη.[25] Η απώλεια ουσιαστικής βιοποικιλότητας στα οικοσυστήματα λόγω της εξαφάνισης των ζώων καλύπτεται εν μέρει λόγω της ζήτησης του εμπορίου της άγριας ζωής στην μαύρη αγορά. Η καταστροφή των οικοτόπων θεωρείται  η σοβαρότερη απειλή για τα ζώα, αλλά το κυνήγι και η λαθροθηρία είναι σχεδόν εξίσου καταστροφικές, με αποτέλεσμα την απώλεια τουλάχιστον δύο ζωικών ειδών έως ακόμη και την εξαφάνιση τους  κάθε χρόνο.[26]Μια πιο πρόσφατη μελέτη δείχνει ότι το ένα τρίτο των απειλούμενων ειδών πτηνών και θηλαστικών απειλούνται λόγω άμεσης ανθρώπινης εκμετάλλευσης μέσω του κυνηγιού. Οι εξαφανίσεις διαταράσσουν τα οικοσυστήματα, πράγμα που αποδείχθηκε με την απομάκρυνση του cougar από την κοιλάδα Yosemite. Στην περίπτωση αυτή, η απώλεια των κούγκαρς έχει οδηγήσει σε αύξηση του πληθυσμού ελαφιού μουλιού, η οποία στη συνέχεια οδήγησε στην υπερβολική κατανάλωση βλάστησης από τα ελάφια αυτά. Λόγω της μικρότερης βλάστησης, παρατηρήθηκε αύξηση της εδαφικής απώλειας. Ουσιαστικά, η απώλεια ενός ζώου έχει επηρεάσει ολόκληρο το οικοσύστημα.[27]

Η βιοποικιλότητα μπορεί επίσης να τεθεί υπό αμφισβήτηση μέσω της εισαγωγής ξένων ειδών και ασθενειών που μεταφέρονται σε χώρες μέσω του νόμιμου και παράνομου εμπορίου άγριων ζώων. Το αλλοδαπό είδος μπορεί να ανταγωνιστεί τα μη αυτόνομα είδη για βασικούς πόρους. Αυτό είναι εμφανές στη Βρετανία σήμερα, όπου οι γκρίζοι σκίουροι, οι οποίοι εισήχθησαν τον 19ο αιώνα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ξεπερνούν τώρα τον εγγενή κόκκινο σκίουρο από 66 σε 1 [28]. Επιπλέον, ο Karesh και οι συνάδελφοί του παρατηρούν ότι «όλο και περισσότερο το παγκόσμιο πεδίο εφαρμογής αυτού του εμπορίου, σε συνδυασμό με την ταχεία μεταφορά μέσω μόντεμ και το γεγονός ότι οι αγορές χρησιμεύουν ως κόμβοι δικτύου και όχι ως τελικά σημεία προϊόντος, αυξάνει δραματικά την κίνηση και την πιθανή μετάδοση μεταξύ των ειδών των μολυσματικών παραγόντων που κάθε ζώο φυσικά φιλοξενεί”.[29] Μια τέτοια μετάδοση της λοίμωξης, καταλήγουν στο συμπέρασμα, ότι απειλεί «το ζωικό κεφάλαιο, το διεθνές εμπόριο, τα αγροτικά μέσα διαβίωσης, τους ιθαγενείς πληθυσμούς άγριων ζώων και την υγεία των οικοσυστημάτων».[30]

Ο ρόλος της ΕΕ στην προστασία της βιοποικιλότητας είναι ζωτικής σημασίας, διότι θεσπίζει περιβαλλοντικά πρότυπα και συγχρηματοδοτεί τις περισσότερες γεωργικές δαπάνες των κρατών μελών. Τον Μάιο του 2020, η Επιτροπή δημοσίευσε τη στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030.[31]

Η ειδική έκθεση αριθ. 13/2020, με τίτλο «Βιοποικιλότητα των γεωργικών εκτάσεων: η συμβολή της ΚΓΠ (κοινή γεωργική πολιτική) δεν κατάφερε να αναχαιτίσει τη μείωσή της», η οποία δημοσιεύθηκε στις 5-06-2020 -ήτοι στην Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, κατά την οποία εορτάζεται επίσης η βιοποικιλότητα-, καταλήγει ότι η ΚΓΠ δεν ήταν αποτελεσματική στην ανάσχεση της επί δεκαετίες μείωσης της βιοποικιλότητας, και η εντατική γεωργία παραμένει μία από τις κύριες αιτίες για την απώλειά της. Οι ελεγκτές διαπίστωσαν κενά στη στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2020, καθώς και στον συντονισμό της με την ΚΓΠ. Επιπλέον, η παρακολούθηση από την Επιτροπή των δαπανών της ΚΓΠ για τη βιοποικιλότητα δεν είναι αξιόπιστη, και το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης της ΚΓΠ έχει μικρό θετικό αντίκτυπο. Ορισμένα καθεστώτα της ΚΓΠ έχουν μεγαλύτερες δυνατότητες βελτίωσης της βιοποικιλότητας, αλλά η Επιτροπή και τα κράτη μέλη προέκριναν επιλογές με περιορισμένο αντίκτυπο.

Στην Ευρώπη, ο αριθμός και η ποικιλία των ειδών που ενδημούν σε γεωργικές εκτάσεις ακολουθούν εδώ και χρόνια φθίνουσα πορεία. Από το 1990, οι πληθυσμοί των πτηνών των γεωργικών εκτάσεων και των πεταλούδων των λειμώνων –που αποτελούν κατάλληλο δείκτη των αλλαγών– έχουν μειωθεί σε ποσοστό άνω του 30%. Η εντατική γεωργία έχει οδηγήσει σε μείωση της αφθονίας και της ποικιλομορφίας της φυσικής βλάστησης, και κατά συνέπεια των ζώων, και εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες της απώλειας βιοποικιλότητας.

Το 2011, η Επιτροπή συμφώνησε σε μια στρατηγική για την ανάσχεση της απώλειας βιοποικιλότητας έως το 2020. Δεσμεύθηκε να αυξήσει τη συμβολή της γεωργίας και της δασοκομίας στη διατήρηση της βιοποικιλότητας και έθεσε ως στόχο να επιφέρει «μετρήσιμη βελτίωση» στην κατάσταση διατήρησης των ειδών και των οικοτόπων που επηρεάζονται από τη γεωργία. Στο πλαίσιο των ελεγκτικών εργασιών τους, οι ελεγκτές επισκέφθηκαν την Κύπρο, τη Γερμανία, την Ιρλανδία, την Πολωνία και τη Ρουμανία, με σκοπό να αξιολογήσουν κατά πόσον η ΚΓΠ συνέβαλε στη βελτίωση της βιοποικιλότητας των γεωργικών εκτάσεων, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ πέτυχε τους στόχους της.

Οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι η στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2020 δεν έθεσε μετρήσιμους στόχους για τη γεωργία, δυσχεραίνοντας έτσι την αξιολόγηση της προόδου και των επιδόσεων των δράσεων που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ. Επιπλέον, ο συντονισμός μεταξύ των πολιτικών και των στρατηγικών της ΕΕ που αφορούσαν τη βιοποικιλότητα ήταν ανεπαρκής, με αποτέλεσμα, παραδείγματος χάριν, να μην αντιμετωπιστεί η μείωση της γενετικής ποικιλότητας – ενός υποσυνόλου της βιοποικιλότητας.

Οι ελεγκτές συνιστούν στην Επιτροπή να συντονίσει καλύτερα τη στρατηγική για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, να ενισχύσει τη συμβολή των άμεσων ενισχύσεων και της αγροτικής ανάπτυξης στη βιοποικιλότητα των γεωργικών εκτάσεων, να παρακολουθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια τις δαπάνες στο πλαίσιο του προϋπολογισμού και να αναπτύξει αξιόπιστους δείκτες για την αξιολόγηση του αντίκτυπου της ΚΓΠ.[32]

Το εμπόριο άγριας ζωής θεωρείται ότι, επιτρέπει τη μετάδοση ασθενειών από τα ζώα στον άνθρωπο. [33] Αυτό αποδεικνύεται στις περιπτώσεις των γατών και του ιου SARS και των πιθήκων και του ιού Ebola.[34]Το SARS και η Ebola είναι μόνο δύο από τις πολλαπλές ζωονοσογόνες ασθένειες που μπορούν να μεταφερθούν από μη ανθρώπινη ζωή σε άνθρωπο.[35] Το παράνομο εμπόριο παρακάμπτει τις κύριες επιθεωρήσεις των κτηνιάτρων που διασφαλίζουν την υγεία των ζώων, την ασφάλεια των βιομηχανιών τροφίμων και τους ανθρώπους που καταναλώνουν τα προϊόντα αυτά.

Το 2020 το WWF δίνει στη δημοσιότητα έρευνα γνώμης, με τίτλο “Η πανδημία του κορωνοϊού (COVID-19) και το παράνομο εμπόριο άγριας ζωής σε 5 Ασιατικές αγορές”.[36] Η έρευνα που υλοποιήθηκε από τη διεθνή συμβουλευτική εταιρεία GlobeScan, για λογαριασμό του WWF, στοχεύει να εξετάσει τη σύνδεση μεταξύ της λειτουργίας των παράνομων και μη ελεγχόμενων αγορών άγριας ζωής για κρέας με την αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης και έξαρσης πανδημιών, όπως είναι ο κορωνοϊός. Στο πλαίσιο αυτό, η έρευνα εστίασε σε 5 συνολικά Ασιατικές αγορές (Χονγκ Κονγκ, Ιαπωνία, Μιανμάρ, Ταϊλάνδη και Βιετνάμ), καταγράφοντας και αναλύοντας τη γνώμη των κατοίκων των συγκεκριμένων χωρών για τη λειτουργία των παράνομων αγορών άγριας ζωής εν μέσω πανδημίας κορωνοϊού.[37]

Σημειώνεται πως η έρευνα πραγματοποιήθηκε στις αρχές Μαρτίου (3-11 Μαρτίου 2020), οπότε τα πρώτα καταγεγραμμένα κρούσματα του κορωνοϊού είχαν κάνει μεν την εμφάνισή τους, όμως ακόμα δεν μιλούσαμε για πανδημία παγκόσμιας κλίμακας.

Η πρόσφατη έξαρση του κορωνοϊού έφερε στη δημόσια συζήτηση το κρίσιμο θέμα της σύνδεσης των ζωονόσων (δηλαδή των ασθενειών που μεταφέρονται από τα ζώα στον άνθρωπο), με το παράνομο εμπόριο άγριας ζωής και τις αντίστοιχες αγορές που λειτουργούν στη Νοτιοαναλοτική Ασία. Από τη δημοσκόπηση, στην οποία συμμετείχαν συνολικά 5.000 κάτοικοι σε Χονγκ Κόγνκ, Ιαπωνία, Μιανμάρ, Ταϊλάνδη και Βιετνάμ, προκύπτει πως το 82% είναι πολύ έως και πάρα πολύ ανήσυχο για την έξαρση του κορωνοϊού και τις συνέπειές του στην ανθρώπινη υγεία και την οικονομία, ενώ το 93% εξ αυτών στη Νοτιοανατολική Ασία και στο Χονγκ Κονγκ (δηλ. σε όλες τις χώρες της έρευνας πλην της Ιαπωνίας ) θα υποστήριζε κυβερνητικές προσπάθειες και δράσεις προκειμένου να κλείσουν οι παράνομες και οι μη ελεγχόμενες αγορές άγριας ζωής στις χώρες τους. Σημειώνεται πως τα άγρια ζώα που πωλούνται περισσότερο στις εν λόγω αγορές είναι τα ζωντανά πτηνά (46%), τα φίδια (34%), οι νυχτερίδες (23%), οι μοσχογαλές (20%), οι παγκολίνοι (19%) και οι χελώνες (15%), ενώ πολύ συχνά ανάμεσά τους διακινούνται και απειλούμενα είδη.

Αντίστοιχα, 8 στους 10 συμμετέχοντες και στις πέντε χώρες δήλωσαν πως θα ανησυχούν πολύ έως πάρα πολύ για την εμφάνιση μελλοντικών εξάρσεων σε περίπτωση που δεν ληφθούν μέτρα για την παύση της λειτουργίας αυτών των αγορών, ενώ στην ερώτηση σχετικά με το πώς θα υποστήριζαν πρωτοβουλίες για το κλείσιμο των αγορών, το 55% απάντησε πως θα σταματούσε να καταναλώνει άγρια ζώα, το 53% θα προσπαθούσε να πείσει και άλλους να μην αγοράζουν/ καταναλώνουν τέτοια είδη, το 50% θα υποστήριζε σχετικές δράσεις επικοινωνίας για το κλείσιμο των αγορών και το 49% θα βοηθούσε στη διάδοση πληροφοριών σχετικά με την αναγκαία προστασία των ζώων. [38]

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) αναφέρει ότι η σημερινή πανδημία COVID-19, μαζί με τουλάχιστον το 61% όλων των ανθρώπινων παθογενειών, προέρχονται από ζωονόσους. Σε αυτό το πλαίσιο, επιβεβαιώνεται πως το παράνομο και ανεξέλεγκτο εμπόριο άγριων ζώων, με το στοίβαγμα ειδών και τις ανύπαρκτες συνθήκες υγιεινής, αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο εμφάνισης και στη συνέχεια εξάπλωσης των ζωονόσων. Ταυτόχρονα, η διαπίστωση αυτή αναδεικνύει το παράνομο εμπόριο άγριων ζωών ως τη δεύτερη μεγαλύτερη άμεση απειλή για τη βιοποικιλότητα παγκοσμίως, μετά την καταστροφή των οικοτόπων.[39]

Επειδή η διακίνηση άγριων ζώων μπορεί να απειλήσει ή να βλάψει μια σειρά διασυνδεδεμένων ειδών και οικοσυστημάτων, καθώς και τους υφιστάμενους κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, η διακίνηση άγριων ζώων πρέπει να θεωρείται ένα παγκόσμιο πρόβλημα και όχι να αφορά μια συγκεκριμένη περιοχή του κόσμου. Η περιβαλλοντική ζημία που προκαλείται από την απώλεια βιοποικιλότητας αλλά και από τις ζωονοσογόνες ασθένειες που προκύπτουν από την εμπορία άγριων ζώων είναι άξια κρινολογικής σκέψης όχι μόνο λόγω των αρνητικών συνεπειών για τους ανθρώπους από την περιβαλλοντική βλάβη, αλλά και επειδή το περιβάλλον και άλλα είδη αξίζει να εξεταστούν από μόνα τους. Η διακίνηση άγριων ζώων έχει καταστροφικές συνέπειες τόσο για τη διατήρηση της άγριας ζωής όσο και για την καλή διαβίωση των ζώων. Η βλάβη που προκύπτει από την κακή μεταχείριση των ζώων είναι πολύπλευρη. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για τη σύλληψη των ζώων μπορεί να είναι καταχρηστικές, όπως στην περίπτωση της συγκομιδής, η οποία χρησιμοποιεί αδιάκριτες παγίδες που μπορεί μερικές φορές να συλλάβουν το λανθασμένο είδος, αφήνοντας συχνά  το παγιδευμένο ζώο τραυματισμένο και στον πόνο για ώρες μέχρι να  πεθαίνει τελικά από τα τραύματά του ή επειδή το σκοτώνει ο παγιδευτής. Άλλες μορφές εμπορίας άγριων ζώων, όπως αυτή των αρκούδων για τη χολή, συνεπάγονται τη διατήρηση των ζωντανών αρκούδων σε μικροσκοπικά κλουβιά και τη «γαλακτοκομία» τους με τη χρήση μεταλλικής διακλάδωσης απευθείας από τη χοληδόχο κύστη τους, επιτρέποντας έτσι στη χολή να στάζει.

            Το λαθρεμπόριο που πραγματοποιείται για τη μεταφορά ζώων που διακινούνται από την πηγή προς τον προορισμό είναι επίσης καταχρηστικό για τα ζώα. Τα ζώα τοποθετούνται σε μικρούς σφιγμένους κλωβούς χωρίς φαγητό ή νερό για μεγάλα ταξίδια. Το ποσοστό επιβίωσης για ορισμένα είδη, όπως τα αμφίβια που φτάνει στο 10%, είναι συγκλονιστικό.[40] Μερικές φορές τα ζώα είναι ναρκωμένα κατά την διάρκεια του λαθρεμπορίου. Στην περίπτωση των γερακιών, τα βλέφαρα τους είναι συχνά ραμμένα και κλειστά κατά τη διάρκεια της μεταφοράς για να προσπαθήσουν να τα ηρεμήσουν κατά τη διάρκεια του άκρως αγχωτικού ταξιδιού τους.[41]Οι εγκληματολόγοι θα πρέπει να ενδιαφερθούν για την σκληρότητα κατά των ζώων αλλά και για τη συσχέτιση αυτής και των βίαιων εγκλημάτων μεταξύ των ανθρώπων.[42]Η κακοποίηση των ζώων έχει εξεταστεί από εγκληματολόγους όσον αφορά τις παραλληλισμένες συμπεριφορές που μπορεί να προσφέρει στην ανθρώπινη κακοποίηση [43]. Επιπλέον, ορισμένες μορφές κακοποίησης των ζώων θεωρείται ότι είναι δείκτες που θα μπορούσαν να εμφανιστούν σε διαμάχες ή βιαιότητες μεταξύ των ανθρώπων[44]. Ο Kant[45] δήλωσε ότι τα ζώα πρέπει πάντα να υποβάλλονται σε ανθρώπινη μεταχείριση όχι για χάρη του ζώου, αλλά για χάρη των ανθρώπων που διατηρούν την ανθρωπιά τους και συνεπώς την αλληλεπίδρασή τους με άλλους ανθρώπους. Από αυτή την άποψη, η ανακούφιση από την κακοποίηση ζώων μπορεί να ισοδυναμεί με μείωση των ανθρωπίνων εγκλημάτων.

Η θεσμοθετημένη κακοποίηση  που είναι ενσωματωμένη στη νομοθεσία (η CITES δεν έχει συγκεκριμένη ρήτρα ευημερίας) και έλεγχος της έκτασης αυτής της βίας και της σκληρότητας, αποτελούν σημαντικούς λόγους για την έρευνα για την εμπορία άγριων ζώων και για μέτρα που πρέπει να ληφθούν για τη μείωση της ταλαιπωρίας της άγριας ζωής. Η μείωση του παράνομου εμπορίου άγριας πανίδας θα ωφελούσε τα έθνη και τους ανθρώπους και στον αγώνα τους εναντίον άλλων εγκλημάτων που επηρεάζουν τον πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό ιστό των κρατών.

Μια άλλη δυσμενή συνέπεια που έχει το παράνομο εμπόριο άγριας πανίδας είναι ότι συνιστά  απειλή για την εθνική ασφάλεια των χωρών, λόγω όχι μόνο των αρνητικών επιπτώσεων που έχει στους ανθρώπους και στο περιβάλλον, αλλά και εξαιτίας της ελλιπούς εθνικής ασφάλειας. Οι συνέπειες αυτές παρουσιάζονται με τη μορφή της διαφθοράς, του οργανωμένου εγκλήματος και της τρομοκρατίας – οι οποίες είναι όλες πτυχές της διακίνησης άγριων ζώων. Το παγκόσμιο έγκλημα δεν έχει μόνο αυξηθεί σε όγκο, αλλά χάρη στην ικανότητά του να συγκεντρώνει τα κολοσσιαία κέρδη, έχει γίνει μια ισχυρή πολιτική δύναμη.[46] Η απουσία του κράτους δικαίου, επιτρέπει στους εγκληματίες να απειλούν τη κρατική κυριαρχία. Ένα κράτος που δεν μπορεί να καταστείλει τη διαφθορά ή το οργανωμένο έγκλημα χάνει τη νομιμότητά του, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της δημοκρατικής πολιτικής.[47]

            Στις υπό ανάπτυξη χώρες, η οικονομική ανάπτυξη και η υιοθέτηση της δημοκρατίας μπορεί να καθυστερήσει λόγω της εσωτερικής διαφθοράς στην επιβολή του νόμου.[48] Σε χώρες όπου η οικονομία είναι ήδη ασταθής, το ποινικό δίκαιο μπορεί να συμβάλει στην αστάθεια αυτή.[49] Εκτός από την ύπαρξη εγκληματικότητας, οι δεσμοί μεταξύ της διακίνησης άγριων ζώων και της διαφθοράς του κράτους, του οργανωμένου εγκλήματος και της τρομοκρατίας έχουν βαθιές διεθνείς και εθνικές συνέπειες σε σχέση με την ασφάλεια. Τα όργανα  επιβολής του νόμου και οι δημόσιοι λειτουργοί θεωρείται ότι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της διάπραξης αυτού του παράνομου εμπορίου. Στα υψηλότερα επίπεδα της κρατικής μηχανής διακυβέρνησης, η διακίνηση άγριων ζώων μπορεί να διευκολυνθεί μέσω πλαστογραφημένων γραφειοκρατικών πράξεων και από υπαλλήλους που αποφεύγουν την εφαρμογή ή την επιβολή της νομοθεσίας που διέπει αυτή τη μαύρη αγορά.[50]

            Στα σύνορα κατά τη διάρκεια του λαθρεμπορίου της άγριας πανίδας, λαμβάνει χώρα  δωροδοκία μικρότερων αξιωματούχων και μεταφορέων για να προσφέρουν έναν διάδρομο για το φυτό ή το ζώο μέσω της μαύρης αγοράς .[51] Οι αστυνομικοί ή οι τελωνειακοί υπάλληλοι στα σύνορα δωροδοκούνται είτε εξαιτίας της κουλτούρας τους  που δεν τους εμποδίζει να αποδεχτούν μια τέτοια δραστηριότητα,[52]είτε μερικές φορές λόγω της πίεσης που δέχονται από ανώτερους διεφθαρμένους αξιωματούχους οι οποίοι  επωφελούνται από το παράνομο εμπόριο άγριων ζώων.

Επιπλέον,  η υπερεκμετάλλευση των πόρων και της άγριας ζωής μπορεί να αυξήσει τη σπανιότητα ενός είδους. Αυτή η σπανιότητα, με τη σειρά της, αυξάνει την αγοραία αξία της άγριας ζωής, θέτοντας την  σε περαιτέρω κίνδυνο.[53]Παράλληλα, η φτώχεια συνδέεται με την εμπορία άγριας πανίδας, επειδή η λαθροθηρία αποτελεί πηγή εισοδήματος για τους ανθρώπους, δημιουργώντας έτσι μια κυκλική σχέση μεταξύ της διαφθοράς, της φτώχειας και της διακίνησης άγριων ζώων. Η διαφθορά συνδέεται επίσης με το οργανωμένο έγκλημα και την τρομοκρατία, όπου οι διεφθαρμένοι αξιωματούχοι συμμετέχουν ή συνεργάζονται με τέτοιες δραστηριότητες[54]

            Στη δεκαετία του 1990, το οργανωμένο έγκλημα αρχίζει τις δραστηριότητές του στο παράνομο εμπόριο άγριων ζώων. Αυτό που θεωρείται ευρέως είναι ότι η εμπορία άγριων ζώων έχει πολύ χαμηλό κίνδυνο ανίχνευσης, ελάχιστη τιμωρία και τα κέρδη είναι αρκετά υψηλά, με εκτιμήσεις γύρω στο 800 τοις εκατό. Επιπλέον, η λαθροθηρία ή η συλλογή ορισμένων απειλούμενων ειδών και η μεταγενέστερη παράνομη διακίνηση τους στην αγορά μπορεί να είναι μια περίπλοκη διαδικασία που απαιτεί ένα ορισμένο επίπεδο οργάνωσης που μπορούν να προσφέρουν οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος[55]. Επίσης, θεωρείται ότι συμβάλλει στη συμμετοχή του οργανωμένου εγκλήματος άγριων ζώων  το άνοιγμα των συνόρων σε όλο τον κόσμο. Οργανωμένες συμμορίες λαθρεμπόρων εκμεταλλεύτηκαν τις αυξημένες δυνατότητες εμπορίας ανθρώπων που προέρχονται από την χαλάρωση των συνόρων και τη μείωση της επιβολής του νόμου στα σύνορα.[56] Για το οργανωμένο έγκλημα, το κέρδος είναι το κύριο κίνητρο. Σε αντίθεση με την προηγούμενη πεποίθηση των αναλυτών ασφαλείας ότι αυτοί οι εγκληματίες δεν θα θέσουν σε κίνδυνο τα κέρδη τους συνδέοντας με άτομα υψηλού κινδύνου, φαίνεται ότι είναι πλέον πρόθυμα να διακινδυνεύσουν τις αυξημένες πιθανότητες ανίχνευσης και δίωξης μέσω συνεργασίας με τρομοκράτες.[57]

            Η Shelley[58] αναφέρει πώς οι τρομοκρατικές ομάδες χρησιμοποιούν τις ίδιες εγκληματικές μεθόδους με τους διεθνείς  εγκληματίες, αλλά ότι τα κίνητρά τους είναι διαφορετικά, καθώς τα κέρδη προάγουν τους ευρύτερους πολιτικούς και ιδεολογικούς τους στόχους. Πιθανότατα, η εμπορία άγριων ζώων θα μπορούσε να είναι μία από αυτές τις εγκληματικές μεθόδους που χρησιμοποιούν οι τρομοκράτες .Η παράνομη διακίνηση αγρίων ζώων είναι σαν τα άλλα περιβαλλοντικά εγκλήματα, καθώς διαβρώνει την εξουσία του κράτους και δημιουργεί μια κουλτούρα ανομίας, εξαντλεί φυσικούς πόρους και απομακρύνει την πηγή διαβίωσης για τους φτωχότερους ανθρώπους.

Οι ακόλουθες τέσσερις προτεινόμενες κατηγορίες κατανέμονται ανάλογα με τη ζήτηση, αντανακλώντας τα κίνητρα των καταναλωτών για την αγορά προϊόντων άγριας πανίδας και χλωρίδας.

Πρώτα στην κατηγορία ζήτησης είναι τα μεταποιημένα προϊόντα. Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει «προϊόντα άγριας πανίδας» που μπορεί να είναι πιο άφθονα, όπως τα απειλούμενα σκληρά δέντρα και εκείνα που είναι σπάνια, όπως η απειλούμενη  αντιλόπη από το Θιβέτ. Τα προϊόντα αυτής της κατηγορίας έχουν κοινά. Πρώτον, το προϊόν πρέπει να ληφθεί από τη φύση, είτε με τη λαθροθηρία, είτε με τη συγκομιδή και στη συνέχεια να μεταποιηθεί με κάποιο τρόπο στη μορφή με την οποία θα πωληθεί στην αγορά. Τα προϊόντα της άγριας ζωής αυτής της κατηγορίας περιλαμβάνουν δέρματα, γούνες, shahtoosh (μαλλί από μια σκοτωμένη αντιλόπη του Θιβέτ), δέρμα και ξυλεία. Η άγρια ​​φύση που χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία αυτών των προϊόντων περιλαμβάνει ερπετά (π.χ. αλιγάτορες, πύθωνες), θηλαστικά (δηλ., αντιλόπες, μεγάλες και μικρές γάτες) και δέντρα.  Το δεύτερο στοιχείο είναι ότι υπάρχει ένα νόμιμο εμπόριο μέσω του οποίου μπορούν να πωληθούν αυτά τα μεταποιημένα προϊόντα. Αυτό το σημείο αξίζει να διευκρινιστεί. Ενώ η διαδικασία είναι παράνομη, μπορεί να χαθεί, να παραβλεφθεί ή να κρυφτεί στην ευρύτερη νόμιμη βιομηχανία. Για παράδειγμα, ακόμα και αν η θανάτωση όλων των αντιλοπων   είναι παράνομη, τα κασκόλ που κατασκευάζονται από αυτό το σπάνιο μαλλί έχουν αναφερθεί ως πολύτιμα στα δυτικά καταστήματα λιανικής και πωλούνται από $ 1.300 έως $ 6.500.[59] Επειδή υπάρχει ένα παράλληλο νόμιμο εμπόριο και η ανάγκη να κατασκευαστεί ένα προϊόν, αναφέρεται εδώ ότι η εμπορία ενός μεταποιημένου εμπορεύματος πιθανότατα περιλαμβάνει τη διαφθορά μέσω της διαδρομής λαθρεμπορίου, προκειμένου να μεταφερθεί το παράνομο αντικείμενο στη νόμιμη αγορά. Τέλος, η ζήτηση για αυτά τα προϊόντα συνεχίζεται, ενώ οι καταναλωτές έχουν τη δυνατότητα να αγοράζουν πολλαπλάσια από όλα αυτά τα προϊόντα – καθώς αλλάζουν οι τάσεις της μόδας και των επίπλων, όπως και η γούνα ή το στυλ των παλτών ή το ξύλο ή το στυλ των τραπεζιών, έτσι ώστε οι καταναλωτές να αναζητούν συνεχώς νέα προϊόντα.

Ένα άλλο προϊόν που βρίσκεται ψηλά στην ζήτηση των καταναλωτών που όμως υποκρύπτει εμπόριο άγριας ζωής είναι η παράνομη ξυλεία που εισέρχεται στην Κίνα. Ένα μεγάλο μέρος της παράνομης ξυλείας που εισέρχεται στην Κίνα προέρχεται από τη Άπω Ανατολή. Αυτή η μαύρη αγορά έχει σύνθετη δομή που αρχίζει από το στάδιο της συγκομιδής από τα ρωσικά δάση. Εδώ, μεμονωμένοι ντόπιοι ή δημόσιοι λειτουργοί κόβουν παράνομα τα δέντρα.[60] Το σύνολο των δέντρων μεταφέρεται έπειτα από τη Ρωσία από ρωσικές ή / και κινεζικές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος, αναμειγνύοντας παράνομους συλλεχθέντες κορμούς με νόμιμους, χρησιμοποιώντας φανταστικές επιχειρήσεις για να καλύψουν τους φόρους και τους δασμούς. Η λανθασμένη αναφορά των περιεχομένων της αποστολής, ή το κρύψιμο κούτσουρων χρησιμοποιώντας περίπλοκο εξοπλισμό, όπως αμαξοστοιχίες τρένων .[61]

Εναλλακτικά, τα κούτσουρα μετατρέπονται σε ξυλεία σε κρυμμένα παράνομα πριονιστήρια στη ρωσική τάιγκα και μεταφέρονται με τρόπο παρόμοιο με το σύνολο των κορμών.[62] Το στάδιο πώλησης μπορεί να πραγματοποιηθεί από το κινεζικό οργανωμένο έγκλημα ή τις νόμιμες επιχειρήσεις, διότι σε αυτό το σημείο το παράνομο έχει αναμιχθεί και χαθεί μέσα στη νομική βιομηχανία.[63]Η ζήτηση για ξυλεία στην Κίνα ταιριάζει με το προφίλ της επεξεργασμένης κατηγορίας προϊόντων. Τα κούτσουρα πρέπει να μετατραπούν σε χρήσιμη ξυλεία, στην προκειμένη περίπτωση, τόσο στο εσωτερικό της Ρωσίας όσο και στην Κίνα. Υπάρχει μια προφανής νόμιμη βιομηχανία, η κλίμακα της οποίας καθιστά αρκετά εύκολη την εμπλοκή της παράνομης διακίνησης. Τέλος, η ζήτηση για ξυλεία συνεχίζεται και κατά πάσα πιθανότητα θα συνεχίσει να αυξάνεται καθώς η μεσαία τάξη στην Κίνα μεγαλώνει και είναι σε θέση να προσφέρει νέα σπίτια και έπιπλα από ξύλο.

Αρκετά ψηλά στην λίστα βρίσκεται και ο συλλέκτης. Όπως υποδηλώνει το όνομα αυτής της κατηγορίας, η προμήθεια άγριων ζώων ως είδη συλλογής είναι περιορισμένη και σπάνια. Σε μερικές περιπτώσεις, πχ με κάκτους, γεράκια και ορχιδέες, επιτρέπεται η εμπορία πολλαπλασιασμένων φυτών ή ζώων που εκτρέφονται σε αιχμαλωσία, αν και είναι ρυθμιζόμενη, από το σύστημα αδειών CITES. Ένα χαρακτηριστικό αυτής της κατηγορίας όμως είναι ότι οι καταναλωτές των ειδών συλλογής είναι πεπεισμένοι ότι τα άγρια ​​ζώα και τα φυτά είναι ανώτερα ως προς τη γενετική τους σε σύγκριση με τα αντίστοιχα αιχμαλωτισμένα μέλη του κάθε είδους (ζωικού ή φυτικού).Τα αντικείμενα του συλλέκτη περιλαμβάνουν εξωτικά κατοικίδια ζώα (μεγάλες γάτες, γεράκια, πιθήκους, παπαγάλους), σπάνια φυτά (κάκτους, ορχιδέες) και ελεφαντόδοντο. Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι το ελεφαντόδοντο είναι μεταποιημένο εμπόρευμα, αλλά επειδή δεν υπάρχει νόμιμη  βιομηχανία όπου το ελεφαντόδοντο μπορεί να προωθηθεί ανοιχτά για να του δώσει ένα μηχανισμό για να «ξεπλυθεί», έχει συμπεριληφθεί και αυτό στην άγρια πανίδα. Τα κυριότερα χαρακτηριστικά αυτής της κατηγορίας είναι ότι αυτά τα προϊόντα άγριας πανίδας και χλωρίδας αναζητούνται ειδικά από συγκεκριμένους ανθρώπους και αυτή η διάσταση της ζήτησης δημιουργεί ένα ιδιαίτερα οργανωμένο εμπόριο που έχει διακρατικό χαρακτήρα όπου οι δράστες αποτελούν συχνά μέρος ενός οργανωμένου εγκληματικού δικτύου και συσσωρεύουν υψηλά κέρδη από αυτή τη μαύρη αγορά.[64]

Ειδικότερα το λαθρεμπόριο πτηνών είναι μια αρκετά οργανωμένη προσπάθεια στην οποία εμπλέκονται αρκετοί. Η διακρατική διακίνηση του Raptor είναι παράνομη. Ξεκίνησε στην περιοχή των αρπακτικών στην Κεντρική Ασία, αλλά μόλις εξαντληθούν οι πληθυσμοί των ιπποειδών, η εμπορία επεκτάθηκε στη Ρωσική Άπω Ανατολή και, πιο πρόσφατα, στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ο αγοραστής τοποθετεί μια παραγγελία για ένα γεράκι, και μέσω του δικτύου, ένας ειδικευμένος συλλέκτης συλλαμβάνει το πουλί που περνάει κατά μήκος της διαδρομής μεταφοράς. Ο συλλέκτης και κάθε μέλος της αλυσίδας έχει μόνο επαφή με ένα άλλο μέλος, εκτός από τον διοργανωτή που έρχεται σε επαφή τόσο με τον αγοραστή όσο και με τον συλλέκτη ή τον αγγελιοφόρο. Τα μέλη δεν γνωρίζουν τα άλλα μέλη του εγκληματικού δικτύου. Το δίκτυο αποτελείται από διεφθαρμένους δημόσιους λειτουργούς  και εργάτες μεταφορείς  που διακινούν λαθραία ζωντανά πτηνά που τους έχει χορηγηθεί ηρεμιστικό σε μεγάλες δόσεις για να είναι ήρεμα, (μερικές φορές με τα βλέφαρά τους κλειστά) τα οποία τα βάζουν σε πλαστικούς σωλήνες, και τα μεταφέρουν χιλιάδες μίλια μακριά  από τον τόπο που καταλήφθηκαν στη Μέση Ανατολή.[65]Το ποσοστό θνησιμότητας των αρπακτικών είναι υψηλό, καθώς χρειάζονται μέρες σε ακραίες θερμοκρασίες χωρίς τροφή ή νερό για να φτάσουν στον προορισμό τους. Στη Μέση Ανατολή, τα γεράκια εκπαιδεύονται στο αρχαίο άθλημα της ιππασίας, το οποίο χρησιμοποιεί τα αρπακτικά πουλιά ως μέσο για το κυνήγι του αθλητισμού. Ουσιαστικά, δεν υπάρχει νομική βιομηχανία μέσω της οποίας μπορούν να «ξεπλυθούν» παράνομα τα  παραγόμενα πτηνά. Αυτό σημαίνει ότι κάθε βήμα της διαδικασίας πρέπει να αποκρύπτεται. Πρέπει να συντονιστούν οι προσπάθειες σύλληψης, λαθραίας μεταφοράς και μεταφοράς ζωντανών γερακιών και στη συνέχεια δωροδοκία των υπαλλήλων και των μεταφορέων. Αυτό συνεπάγεται μεγάλη οργάνωση, η οποία θα πρέπει να καλύπτεται από το οργανωμένο έγκλημα.[66] Ενώ υπάρχουν γεράκια που εκτρέφονται σε αιχμαλωσία και μπορούν να προμηθεύσουν καταναλωτές που ασχολούνται με τα γεράκια, υπάρχει  μια ισχυρή πίστη ότι στο άθλημα τα άγρια ​​πιασμένα πουλιά είναι οι καλύτεροι κυνηγοί, συνεπώς συνεχίζεται η εξειδικευμένη λαθροθηρία των αυγών και των πουλιών για να καλύψει τη ζήτηση για αυτή την πολυτέλεια.

Στην λίστα των προϊόντων που προέρχονται από εμπόριο άγριας ζωής είναι και τα φάρμακα. Η ζήτηση παραδοσιακών φαρμάκων προέρχεται από την Ασία, κυρίως από την Κίνα. Όπως και με τα αντικείμενα συλλογής, υπάρχουν μακροχρόνιες πεποιθήσεις ότι τα άγρια ​​ζώα και τα φυτά περιέχουν καλύτερες φαρμακευτικές ιδιότητες για τις υποτιθέμενες χρήσεις επεξεργασίας από τις αιχμάλωτες εκτρεφόμενες πηγές, έτσι προτιμώνται τα ζώα και τα φυτά που λαμβάνονται από τη φύση, παρόλο που σε πολλές περιπτώσεις τα είδη αυτά πλησιάζουν πολύ. Οι εκτρεφόμενες εναλλακτικές λύσεις που υπάρχουν (αρκούδες και τίγρεις) εγείρουν και άλλες περιβαλλοντικές ανησυχίες σχετικά με την εγκληματικότητα, όπως στην περίπτωση της αρκούδας όπου, όπως προαναφέρθηκε, υπάρχουν σαφή ζητήματα καλής διαβίωσης των ζώων. Μερικά από τα παραδοσιακά φάρμακα που χρησιμοποιούνται είναι φτιαγμένα από αρσενική αρκούδα κι άλλα είδη όπως η αντιλόπη, τα αγγούρια της θάλασσας, από μέρη της τίγρης, όπως οστά, πέος και δόντια. Επειδή ουσιαστικά δεν υπάρχει νόμιμο εμπόριο αυτών των ειδών ή των προϊόντων τους με λίγες εξαιρέσεις,[67] πρέπει να διακινούνται χοίροι και τίγρεις από τις περιοχές προέλευσης τους προς προορισμούς στην Ασία. Ένα χαρακτηριστικό αυτής της κατηγορίας είναι ότι λόγω της αυξανόμενης σπανιότητας των ειδών αυτών και της αμείωτης ζήτησης, τα κέρδη για τους λαθρεμπόρους είναι υψηλά. Για παράδειγμα, οι κυνηγοί τροπαίων που πωλούν παράνομα ρινόκερο μετά από μια εκστρατεία κυνηγιού τροπαίων είναι γνωστό ότι πληρώνουν £ 84.000 μόνο για το κυνήγι, γνωρίζοντας ότι ο ρινόκερος πωλείται για χιλιάδες δολάρια ένα κιλό.

Τα υψηλά κέρδη προσελκύουν οργανωμένους εγκληματίες και τα εγκληματικά δίκτυα, τα οποία διαθέτουν τους πόρους τους για να προστατεύσουν τις επιχειρήσεις τους. Συνολικά, οι κατηγορίες παραδοσιακών φαρμάκων και ειδών συλλογής είναι παρόμοιες. Η βασική διαφορά είναι ότι το μέγεθος της ζήτησης για παραδοσιακά φάρμακα είναι μεγαλύτερο και πιο σταθερό από εκείνο των αντικειμένων συλλογής με αποτέλεσμα υψηλότερες κλίμακες.

Ενδεικτικά θα αναφερθούμε σε κάποιες σοβαρές περιπτώσεις σπάνιων ζώων που εμπλέκονται στο εμπόριο άγριας ζωής.

Η μελέτη του εμπορίου του κεράτου του Αφρικανικού μαύρου ρινόκερου στην Ανατολική και Νοτιοανατολική Ασία θεωρείται απο τις πιο βασικές διεθνώς. Ο μαύρος ρινόκερος προστατεύεται διεθνώς ως σπάνιο είδος απο το  Παραρτήμα Ι της Σύμβασης CITES (τη Σύμβαση για το διεθνές εμπόριο ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας που απειλούνται με εξαφάνιση) και προστατεύεται σε εθνικό επίπεδο στις χώρες της Αφρικής, όπου εξακολουθούν να υπάρχουν μαύρες σειρές ρινόκερου – Κένυα, Ναμίμπια, Νότια Αφρική και Ζιμπάμπουε. Η Παγκόσμια Ένωση Διατήρησης (IUCN 2010), η οποία είναι η παγκόσμια αρχή για τον αριθμό των πληθυσμών και την κατάσταση διατήρησης των φυτών και των ζώων, απαριθμεί τον μαύρο ρινόκερο ως κριτικά απειλούμενο. Στην άγρια ​​φύση, υπάρχουν μόνο περίπου 4.000 μαύροι ρινόκεροι ζωντανοί και παρόλο που ο αριθμός αυτός θεωρείται ότι αυξάνεται, οι μαύροι ρινόκεροι υφίστανται τεράστια πίεση εξαιτίας της λαθροθηρίας (IUCN 2010). Οι ρινόκεροι σκοτώνονται μόνο για τα κέρατα τους, οπότε το ζώο θα σκοτωθεί, θα τεμαχιστεί και το υπόλοιπο σώμα θα αφεθεί να σαπίσει ή να καταναλωθεί από τα αρπακτικά. Το κέρατο τους  χρησιμοποιείται στα παραδοσιακά ασιατικά φάρμακα, αλλά θεωρείται ότι τα κέρατα ανακτούν τη δημοτικότητα και για τις λαξευμένες λαβές των τελετουργικών μαχαιριών της Μέσης Ανατολής. Στην παραδοσιακή ασιατική ιατρική – και ιδιαίτερα στην κινεζική ιατρική – πιστεύεται ότι οι ρινοκεροτίδες  μειώνουν τους πυρετούς και θεραπεύουν άλλες παθήσεις.

Μια πρόσφατη έρευνα στη λαθροθηρία των παραδοσιακών φαρμάκων καταδεικνύει ότι ο ρινόκερος θεραπεύει τον καρκίνο, παρόλο που δεν υπάρχουν ιατρικά στοιχεία που να υποστηρίζουν αυτή την ιδέα. Εκείνοι που πραγματοποιούν την λαθροθηρία, αποτελούν μέρος ενός πολύ οργανωμένου και προηγμένου εγκληματικού δικτύου το οποίο χρησιμοποιεί εξοπλισμό νυχτερινής όρασης, ελικόπτερα, ηρεμιστικά και σιγαστήρες πυροβόλων όπλων για να αποτρέψει τις προσπάθειες επιβολής του νόμου και για να τους σταματήσει. Ολόκληρα κέρατα ή κομμένα κέρατα, τα οποία είναι ευκολότερα, μεταφέρονται λαθραία μερικές φορές στην Υεμένη για να μετατραπούν σε παραδοσιακές φτερούγες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα απομεινάρια και τα ροκανίδια μεταφέρονται προς τα πάνω στην Ασία.  Οι επιχειρήσεις λαθρεμπορίου λαμβανουν χώρα  σε πλοία και αεροπλάνα, συνήθως μέσω του Χονγκ Κονγκ και της Σιγκαπούρης, τα οποία προορίζονται κυρίως για το Βιετνάμ, την Κίνα, την Ταϊλάνδη.[68] Υπάρχει επίσης κακή χρήση από τους Ασιάτες (τους Βιετναμέζους, τους Κινέζους και τους κατοίκους του Λάος) των αδειών CITES που εκδίδονται για κυνήγι τροπαίων, όπου τα κέρατα δεν φυλάσσονται ως προσωπικά αντικείμενα μετά το κυνήγι αλλά διακινούνται παράνομα ως φάρμακα .[69]

            Το παράνομο εμπόριο του κέρατου ρινόκερου παρέχει ένα σαφές παράδειγμα των χαρακτηριστικών της κατηγορίας της παραδοσιακής ιατρικής της διακίνησης άγριων ζώων που προτείνεται σε αυτό το κεφάλαιο. Αν και τα είδη όπως ο ρινόκερος που τροφοδοτούν αυτή τη ζήτηση καθίστανται όλο και πιο σπάνια, η λαθροθηρία τους και η χρήση τους ως φάρμακα συνεχίζεται. Η μεγάλη ζήτηση, τα μεγάλα κέρδη και ο υψηλού επιπέδου χαρακτήρας του παράνομου εμπορίου ρινόκερου δείχνει ότι  το οργανωμένο έγκλημα και η λαθροθηρία είναι εξειδικευμένη και τεχνολογικά προηγμένη.

Άλλη περίπτωση είναι ο Πάγκολινος  Sunda από τη Νοτιοανατολική Ασία προς την Κίνα. Υπάρχουν οκτώ είδη παγκολινών, τα περισσότερα στην Ασία, αλλά μερικά και στην Αφρική. Έχει καταγραφεί από τη δεκαετία του 1920 ότι οι παγκολίνοι θηρεύτηκαν ως εξωτικά κρέατα για κατανάλωση στην Ανατολική και Νοτιοανατολική Ασία. Δεδομένου ότι οι πληθυσμοί ορισμένων ειδών στην Ασία έχουν μειωθεί εξαιτίας της ζήτησης των καταναλωτών, ο Sunda pangolin της Μαλαισίας βρίσκεται πλέον υπό εξαφάνιση από το παράνομο εμπόριο, κυρίως, του κρέατος[70]. Όπως περιγράφει ο MacDonald (2001)[71], ο αμυντικός μηχανισμός ενός pangolin είναι να κυλήσει σε μια θωρακισμένη μπάλα, που το καθιστά ιδιαίτερα εύκολο για τους ανθρώπους να το πιάσουν.[72]

Δεδομένου ότι αυτό απαιτεί λίγη επιδεξιότητα είναι αρκετά προσοδοφόρο, σε φτωχότερες περιοχές της Νοτιοανατολικής Ασίας, πολλοί άνθρωποι συμπληρώνουν τα εισοδήματά τους, συλλαμβάνοντας παγκολίνους.[73] Οι λαθρομετανάστες πωλούνται έπειτα σε λαθρεμπόρους, οι οποίοι συχνά λαμβάνουν μεγάλες αποστολές είτε κατεψυγμένων παγκολίνων είτε μεμονωμένες παγκολίνες τυλιγμένες σε σφιχτές σακούλες χωρίς φαγητό ή νερό για μεγάλες διαδρομές.

            Το μέγεθος αυτών των επιχειρήσεων – 23 τόνοι κατεψυγμένων παγκολίνων που χαρακτηρίζονται ως ψάρια  και 130 ατομικές παγκολίνες σε σάκους [74] – δείχνει ότι υπάρχει μεγαλύτερη εμπλεκόμενη εγκληματική οργάνωση. Έρευνες διαπίστωσαν ότι τα μεταγενέστερα στάδια του παράνομου εμπορίου παγκολινών διεξάγονται από εγκληματικές συνδικαλιστικές οργανώσεις που αποτελούν μέρος ενός διεθνούς δικτύου που στέλνει κρέας πανγκολίν σε όλη την Ανατολική και Νοτιοανατολική Ασία.[75]

Το εμπόριο Sunda pangolin δείχνει την ποικιλομορφία της κατηγορίας τροφίμων για την εμπορία άγριων ζώων σε αυτή τη μία αγορά. Τα άτομα που είναι χαμηλόμισθοι κερδίζουν χρήματα από τη λαθροθηρία. Αυτή η λαθροθηρία  τροφοδοτείται από ένα ευρύτερο διεθνές εγκληματικό δίκτυο, το οποίο είναι εξαιρετικά προσοδοφόρο και, λόγω της τεράστιας κλίμακας των τόνων των σκανδιναβικών παγκολινών που θανατώνονται, θέτει σε κίνδυνο ολόκληρο το είδος. Μόλις ένα είδος είναι κοντά στην εξαφάνιση, ένα άλλο παρόμοιο είδος θα στοχεύει να καλύψει την ακόρεστη ζήτηση για μια λιχουδιά.  Η αντιμετώπιση της φτώχειας πρέπει να γίνει με εναλλακτικά μέσα διαβίωσης και άλλα μέσα εισοδήματος, αλλά αυτό που πραγματικά πρέπει να καταπολεμηθεί εδώ είναι η αντίληψη ότι η κατανάλωση λιχουδιών μέχρι το σημείο εξαφάνισης ενός είδους είναι μια μη αποδεκτή πρακτική. Κάθε χρόνο, 100.000 παγκολίνοι πιάνονται και στέλνονται στο Βιετνάμ και την Κίνα, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός τους να έχει περιοριστεί σημαντικά.

            Η παράνομη διακίνηση αγρίων ζώων – μια από τις πιο κερδοφόρες μαύρες αγορές – είναι εκτεταμένη και ο  αντίκτυπός της, επηρεάζει το περιβάλλον, τους ανθρώπους, τις οικονομίες και την ασφάλεια.  Επιπλέον θέτει σε κίνδυνο το περιβάλλον λόγω απώλειας βιοποικιλότητας και πιθανής μετάδοσης ασθενειών, απειλεί την εθνική ασφάλεια λόγω των δεσμών της με τη διαφθορά, το οργανωμένο έγκλημα και, ενδεχομένως, την τρομοκρατία. [76]

            Οι κατηγορίες που προτείνονται εδώ (μεταποιημένα προϊόντα, είδη συλλογής, παραδοσιακά φάρμακα και τρόφιμα) έχουν σκοπό να δημιουργήσουν μια συζήτηση γύρω από το πλαίσιο των διακριτών αγορών μέσα στην ευρύτερη ομπρέλα της διακίνησης άγριων ζώων. Αυτή η αγορά έχει έναν σταθερό ή ακόμα αυξανόμενο αριθμό πελατών που αγοράζουν τις τελευταίες τάσεις στα ρούχα (ειδικά τα παλτά), τα έπιπλα και τα σπίτια. Τα “προϊόντα άγριας φύσης” είναι απλώς ένα αγαθό για τους καταναλωτές, αν και υπάρχει και μια πτυχή πολυτέλειας στην αγορά αυτή. Τα αντικείμενα του συλλέκτη είναι πραγματικά πολυτελή συμπεριλαμβάνοντας  ελεφαντόδοντο, γεράκια, φυτά που αναζητούνται από ένα συγκεκριμένο τύπο καταναλωτή. Ο Leader-Williams [77]κατέδειξε στην έρευνά του για το εμπόριο των κεράτων ρινόκερου ότι είναι ευκολότερο να σταματήσει το εμπόριο ειδών πολυτελείας από καταναλωτικά αγαθά, καθώς η ζήτηση για μαχαίρια από αυτό το υλικό έχει μειωθεί με προσπάθειες εφαρμογής εμπορικών περιορισμών. Ωστόσο, η ζήτηση παραδοσιακών φαρμάκων συνεχίστηκε.[78]

Οι προσπάθειες για την αντιμετώπιση της πλευράς μέσω εθνικών, περιφερειακών και τοπικών εκπαιδευτικών εκστρατειών, η δημιουργία εναλλακτικών εισοδημάτων,[79] η παροχή κινήτρων σε πιθανούς λαθροκυνηγούς και η συμμετοχή τοπικών κοινοτήτων στις δραστηριότητες διατήρησης συμβάλλουν πράγματι στη μείωση της διακίνησης άγριων ζώων, αλλά  αυτά δεν αρκούν για να μειώσουν το παράνομο εμπόριο σε επίπεδα που δεν απειλούν το περιβάλλον και την ασφάλεια.[80] Όπως σημειώνει ο Domalain, «ο κύριος υπεύθυνος είναι ο ανώνυμος πελάτης, που ζει χιλιάδες μίλια μακριά και δεν αισθάνεται με κανέναν τρόπο να εμπλέκεται.[81] Το μόνο που θέλει είναι να βλέπει ή να κατέχει έναν πίθηκο και δεν ενδιαφέρεται για το τι πρέπει να γίνει για να ικανοποιήσει την επιθυμία του. »Οι συσχετισμοί της πλευράς ζήτησης είναι διαφορετικής φύσης από εκείνους της πλευράς προσφοράς. Για να μειωθεί η ζήτηση παράνομων προϊόντων άγριας ζωής (και άλλων παράνομων αγαθών), πρέπει να υπάρξουν «πολύπλοκες και συχνά μη δοκιμασμένες αλλαγές στις αξίες, την εκπαίδευση, τους εσωτερικούς θεσμούς οι οποίες  για τους πολιτικούς, είναι  ένα επικίνδυνο έδαφος».[82]

            Οι αξίες και η εκπαίδευση, όπως προαναφέρθηκε, πρέπει να αλλάξουν από την πλευρά της προσφοράς αλλά και της ζήτησης, εφόσον όσοι ζητούν προϊόντα άγριας ζωής το κάνουν για διαφορετικούς λόγους από ό, τι εκείνοι που συνήθως προμηθεύουν το εμπόριο, οπότε η εκπαίδευση που απευθύνεται στον καταναλωτή πρέπει να είναι διαφορετική. Έχουν υπάρξει περιορισμένες προσπάθειες για την αντιμετώπιση της ζήτησης στα δυτικά έθνη, οι οποίες αποτελούν τις κυριότερες αγορές προϊόντων άγριων ζώων. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα στις χώρες της ζήτησης είναι κάτι που πρέπει να δοκιμαστεί επειδή τα προγράμματα αυτά έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά σε άλλους τομείς.[83] Ως βραχυπρόθεσμη πρακτική λύση, πρέπει να υπάρξουν, πολιτικές συμπεριφορές, διεθνής νομοθεσία, αλλά και  αύξηση των κυρώσεων μέσω της επιβολής του νόμου και της δίωξης των  εμπόρων άγριας  ζωής σε όσους διαπιστώνεται παράβαση αυτών νόμων. Αυτό θα σήμαινε ότι η κατοχή παράνομων προϊόντων άγριας πανίδας και χλωρίδας θα οδηγούσε στην επιβολή αυστηρών ποινών φυλάκισης, όπως και την μη διευκόλυνση του λαθρεμπορίου αυτών των ειδών στις χώρες προορισμού.

Ως μακροπρόθεσμη συστηματική βελτίωση, είναι σημαντικό οι καταναλωτές της άγριας πανίδας να δουν ότι συμβάλλουν στην καταστροφή των οικοσυστημάτων και στην εξαφάνιση των ειδών. Πρέπει να το αποδεχθούν  και να αποθαρρυνθούν από αυτή τη συμπεριφορά, προκειμένου να περιοριστεί η απώλεια ειδών στην εμπορία άγριων ζώων. Αυτή η εξευτελισμένη έλλειψη σεβασμού για άλλα είδη, η οποία οδηγεί σε εκμετάλλευση, έλλειψη συμπόνιας και απάνθρωπη χρήση της άγριας ζωής, πρέπει να αμφισβητηθεί για να σταματήσει η ροή αυτού του παράνομου εμπορίου.

Άλλη μια κατηγορία αδικημάτων άγριας ζωής περιλαμβάνει περιπτώσεις που σχετίζονται με τη χρήση παράνομων μεθόδων ή τη λήψη τεχνικών για το κυνήγι των θηραμάτων. Τα αδικήματα σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνουν το κυνήγι αγριόχοιρου, το κυνήγι στις οδικές αρτηρίες, το κυνήγι με ελαφρές παραβιάσεις σκυλιών κυνηγιού, το κυνήγι εκτός εποχής, η λήψη προστατευόμενων ειδών ή η λήψη θηραμάτων σε προστατευόμενες περιοχές (πχ περιοχές natura).

Σ αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται και οι  παράνομες μεθόδους αλιείας ή εισπράξεις που σχετίζονται με απαγορευμένη θαλάσσια άγρια ​​πανίδα. Αυτά τα αδικήματα περιλαμβάνουν παράνομα μέσα συγκομιδής στρειδιών, υπεράκτια αλιεία, χρήση παράνομων καβουριών, καραβίδων ή παγίδων αστακών και παράνομης διακίνησης. Η συνηθέστερη παράνομη κατοχή παραβιάσεων θαλάσσιων ζωών περιελάμβανε την κατοχή μικρών σκαθάνων, στρειδιών και διαφόρων ειδών ψαριών, την κατοχή ειδών ιχθύων πάνω από το όριο των σάκων ή την κατοχή ειδών ψαριών εκτός εποχής. Η παράνομη κατοχή περιπτώσεων άγριας πανίδας περιλαμβάνει την κατοχή απαγορευμένων ειδών (αλλιγάτορες, χελώνες) και την κατοχή θηραμάτων (γαλοπούλα, πάπια κ.ο.κ.)

Κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων τους, οι κυνηγοί και οι αλιείς βρίσκονται συχνά σε τοποθεσίες ή συμμετέχουν σε συμπεριφορές που θα μπορούσαν να απειλήσουν περιοχές διατήρησης. Ως εκ τούτου, δημιουργήθηκαν κατηγορίες αδικημάτων θαλάσσιας ζωής και παραβίασης της γης για να καταγραφούν εκείνες οι περιπτώσεις στις οποίες δεν αναφέρεται συγκεκριμένο αδίκημα κυνηγιού ή αλιείας, αλλά στην οποία η συμπεριφορά του παραβάτη παραβίαζε νόμο που προσπαθεί να προστατεύσει περιοχές και πόρους άγριας ζωής.

ΖΩΟΤΟΜΙΑ : Μια ακόμη μορφή έμμεσης κακοποίησης των ζώων λαμβάνει χώρα μέσω των πειραμάτων και αλλοίωση dna αυτών. Τα ζώα χρησιμοποιούνται σε εργαστήρια, για τρείς βασικούς σκοπούς, την εκπαίδευση, την ασφάλεια και τα πειράματα. Όταν αναφερόμαστε σε vivisection θεωρούμε την χρησιμοποίηση των ζώων σε θεραπευτικά πειράματα και έρευνες.

Εάν ρωτήσουμε γιατί  νομίζουμε ότι χρησιμοποιούνται τα ζώα σε έρευνες μερικοί από εμάς θα απαντήσουν ότι χρησιμοποιούνται για ιατρικές έρευνες , μερικές από τις οποίες έχουν σαν σκοπό να αντιμετωπίσουν τον καρκίνο και τον διαβήτη, έρευνες που διαβάζουμε όλοι στις καθημερινές εφημερίδες. Παρόλα αυτά οι έρευνες αυτές είναι μόνο ένα κομμάτι από μια μεγάλη πραγματικότητα.  Μερικά παραδείγματα είναι: Έρευνες για τα μάτια,( πίθηκος, κουνέλια, σκυλιά, γάτες και άλλα ζώα χρησιμοποιούνται. Τα μάτια των ζώων καίγονται ή μολύνονται είτε απλά βγαίνουν).[84]

Έρευνα για τα εγκαύματα, (γουρούνια, γάτες, σκυλιά,) καίγονται χρησιμοποιώντας χημικά ή ραδιενέργεια  ή θερμικά προϊόντα φτιάνοντας την θερμοκρασία στους 30 βαθμούς. Τα θερμικά προϊόντα καίνε  τα μέρη του σώματος του ζώου.

Έρευνα για την ραδιενέργεια, όλα τα μέρη του σώματος των ζώων, υπόκεινται σε ραδιενέργεια,.

Έρευνα για το μυαλό. Τα ζώα υποφέρουν από ένα βαθύ τραύμα ( συνήθως δημιουργείται άμεσα από μαχαίρι στο κεφάλι) η από ηλεκτρικό τρυπάνι.

Ηλεκτρικό σοκ, οι φυσιολογικές και ψυχολογικές ενέργειες του ηλεκτρικού σοκ μελετώνται πάνω σε πολλά ζώα , κυρίως στα ποντίκια.[85]

Το ζήτημα είναι όμως ότι η ζωοτομία,  δεν έχει θετικούς απολογισμούς που περιμένουμε στον άνθρωπο.  Πολλές φορές προκαλεί και βλάβη στους ανθρώπους από την εμμονή των γιατρών στην διαδικασία αυτή. Πχ. Τα ναρκωτικά φαίνονται να είναι ασφαλή όταν χρησιμοποιούνται στα ζώα δεν συμβαίνει το ίδιο και στους ανθρώπους στους οποίους προκαλούν βλάβη. Παρόλα αυτά, αυτό συμβαίνει σπάνια και η βλάβη στους ανθρώπους θεωρείται αμελητέα απέναντι στα πιθανά  οφέλη. Παρόλα αυτά οι υπερασπιστές της ζωοτομίας, έχουν αποτύχει σε όλους τους τομείς να υποστηρίξουν  την διαδικασία αυτή. Οι νόμοι δεν είναι επαρκείς για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ζώων, η διαδικασία της έρευνας δεν είναι επαρκής και οι άνθρωποι βλάπτονται συχνά εξαιτίας της ζωοτομίας. Το πιο καλό που μπορούμε να πούμε για την μέθοδο της ζωοτομίας  είναι ότι κάποιοι άνθρωποι κάποιες φορές ωφελούνται από τα φάρμακα η την διαδικασία που δίνεται ή χρησιμοποιείται για πρώτη φόρα στα ζώα. Αν όχι όλες, τουλάχιστον οι περισσότερες από τις πιο σημαντικές βελτιώσεις στην ανθρώπινη υγεία και μακροζωία είναι χρεωμένες στη ζωοτομία. [86]Μεταξύ των οφελών που αναφέρονται συχνότερα είναι για την εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς, για την παραγωγή εμβολίων (για πολιομυελίτιδα και της ευλογιάς, για παράδειγμα), για την θεραπεία του καταρράκτη και για τη χειρουργική επέμβαση αντικατάστασης ισχίου, καθώς και για τη πρόοδο στις τεχνικές αποκατάστασης των θυμάτων απο τραυματισμούς  και εγκεφαλικά επεισόδια του νωτιαίου μυελού. Γι αυτό βέβαια ξοδεύονται εκατομμύρια δολάρια και  εκατομμύρια ζώα στερούνται την ελευθερία τους, παθαίνουν μολύνσεις, υποφέρουν, και θανατώνονται στο τέλος. Η ζωοτομία,  όπως εφαρμόζεται σήμερα δεν αποτελεί πανάκια για τις παγκόσμιες ασθένειες, ούτε είναι ο πρωταθλητής που όλοι θα θέλαμε να πιστέψουμε. Οι υποστηρικτές του επιχειρήματος, θα μας κάνουν να πιστέψουμε ότι οι περισσότερες από τις πραγματικά σημαντικές βελτιώσεις στην υγεία του ανθρώπου, δεν θα μπορούσαν να επιτευχθούν χωρίς τη ζωοτομία. Τα γεγονότα όμως είναι διαφορετικά. Μελετητές της δημόσιας υγείας, έχουν δείξει ότι τα πειράματα σε ζώα έχει προσφέρει, στην καλύτερη περίπτωση, μόνο μια μικρή συμβολή για τη δημόσια υγεία. Αντίθετα, σημαντικότερη προόδους της υγείας έχει προκύψει από τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης  και απο  τις αλλαγές στην προσωπική υγιεινή και τον τρόπο ζωής. [87]

Το όγδοο άρθρο (παράγραφοι 1 και 2) της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων των Ζώων, που υπογράφτηκε στο Παρίσι τον Οκτώβριο του 1978 περιλαμβάνει τα κάτωθι:

  1. 1. «Οποιοσδήποτε πειραματισμός πάνω στα ζώα, ιατρικός, επιστημονικός κ.λπ., αντιτίθεται προς τα δικαιώματα των ζώων, εφόσον προκαλεί πόνο, σωματικό ή ψυχικό».
  2. «Πρέπει να επιδιώκεται η αντικατάσταση του πειραματισμού πάνω στα ζώα από άλλες υπάρχουσες τεχνικές».

Από τότε, λίγα μόνο πράγματα έχουν αλλάξει προς το καλύτερο.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση με την οδηγία 86/609/ΕΟΚ και την οδηγία 2010/63 ΕΕ στοχεύει να εξασφαλίσει ότι όταν χρησιμοποιούνται ζώα για πειράματα και άλλους επιστημονικούς σκοπούς ,οι νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις των κρατών μελών για την προστασία τους θα είναι εναρμονισμένες ώστε να μην θίγεται η δημιουργία και η λειτουργία της κοινής αγοράς, ιδίως μέσω στρεβλώσεων του ανταγωνισμού ή εμπορικών φραγμών.

Κάθε χρόνο 115 εκατομύρρια ζώα, πεθαίνουν αβοήθητα, για το καλό μας. Μόνο, στα Ευρωπαϊκά Εργαστήρια, βασανίζονται και σκοτώνονται 12εκ. ζώα ετησίως, με πρωτοκαθεδρία την Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο και Γερμανία. Στην Ελλάδα, τελευταία έρευνα το 2005, έδειξε 1 εκ ζώα. Το 2013, η Ευρωπαϊκή Ένωση, αποφάσισε να σταματήσει τα πειράματα στα ζώα, για καλλυντικές ουσίες, αλλά η απόφαση δεν έχει εφαρμοστεί ακόμα μέχρι και σήμερα εν έτη 2020. [88]

Με την εξαίρεση του Bierne (2007), ο οποίος αγγίζει το θέμα των δικαιωμάτων των ζώων,η βιβλιογραφία στην εγκληματολογία φαίνεται να μην έχει καμία συνεισφορά στη συζήτηση για τα θέματα που θίγονται στο παρών κεφάλαιο.

Η κίνηση προς μια πράσινη εγκληματολογία θέτει στόχους ώστε να παρέχει μια νέα προοπτική για την άδικη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, των οικοσυστημάτων, στους ανθρώπους και τα ζώα, καθώς και τις συνέπειες που μπορεί να έχει αυτή στην υγεία, τη κοινωνική πρόνοια αλλά και τα δικαιώματα όλων που επηρεάζονται από τις εν λόγω ενέργειες

[1] Ε.Γακη, Εισαγωγή στην Πρασινη Εγκληματολογία τον 21ο αιώνα, Περιβαλλον και Δίκαιο, 3/2018, σελ  384

[2] Ascione F, Children who are cruel to animals: a review of research and implications for developmental psychopathology, 1993, Anthrozoos 6, 226–47

[3] Flynn C. Why family professionals can no longer ignore violence toward animals. Family Relations 49, 87–95, 2000

[4] DeViney E, Dickert J, Lockwood R. The care of pets within child abusing families. International Journal for the Study of Animal Problems 4, 321–9, 1983

[5] Ascione F. Battered women’s reports of their partners’ and their children’s cruelty to animals. Journal of Emotional Abuse 1, 119–33, 1998

[6] Ε.Γακη, Εισαγωγή στην Πρασινη Εγκληματολογία τον 21ο αιώνα, Περιβαλλον και Δίκαιο, 3/2018, σελ  384

[7] Beirne P, (1999) ‘For a Non speciesist Criminology: Animal Abuse as an Object of Study’, Criminology,117-148.

[8] Beirne P, Issues in green criminology, Willan Publicing, 2007, 55 ΕΠ.

[9] Munro H, “The Battered Pet” in F. Ascione & Arkow R., (eds.) Child Abuse, Domestic Violence and Animal Abuse, Purdue University Press, West Lafayete, IN., 1999

[10] Beirne P,  and  Cazaux G, Animal abuse. In The sage dictionary of criminology  eds Mclaughlin Eugene and John Muncie, Sage, London, 2006

[11] Rader P, “Virtue Ethics and Non Human Animals: The Missing Link to the Animal Liberation Movement”, in Humanities Capstone Projects, Paper 13, 2012

[12] Regan T, 1999, The case for animal rights, Berkely University Press 1983] & Singer, P., Animal liberation.,  New York review ,1975

[13]Cazaux G, (1999). Beauty and the beast: Animal abuse from a non speciesist criminological perspective. In Crime, Law and Social Change. 21

[14] Cazaux G, (1999). Beauty and the beast: Animal abuse from a non speciesist criminological perspective. In Crime, Law and Social Change. 21

[15] Ε.Γακη, Εισαγωγή στην Πρασινη Εγκληματολογία τον 21ο αιώνα, Περιβαλλον και Δίκαιο, 3/2018, σελ  384 ε

[16] Interpol, 2009. Electronic waste and organized crime. Assessing the links. Phase II report for the Interpol Pollution Crime Working Group. Interpol

[17] Burgener M,   Snyman N,   &  Hauck M., Towards a sustainable Wildlife Trade: An Analysis of Nature Conservation Legislation in South Africa with Particular Reference to the Wildlife Trade, 2001,

[18] Convention on the International Trade in Endangered Species (CITES). 2011α “How CITES Works.” Online. Availableat:www.cites.org/eng/disc/how.shtml2011b.Availableat:www.cites.org/eng/disc/parries/index.shtml(accessed 16 May 2011), 2011c. “What is CITES” Online. www.cites.org/eng/disc/what.shtml.

[19]D Cook, M Roberts, and J Lowther, The International Wildlife Trade and Organised Crime: A Review of the Evidence and Role of the United Kingdom, 2002. Online. Available at: www.wwf.org.uk/filelibrary/pdf/

[20] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/IP_16_387

[21] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/IP_16_387

[22] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/IP_16_387

[23]https://ec.europa.eu/environment/archives/life/publications/lifepublications/lifefocus/documents/Wildlife_Crime_web-EL.pdf

[24]Στοίδιο

[25] Wilson E,  The diversity of Life, The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge MA., 1992,66

[26] Domalain J, 1977 The animal connection: The confessions of an ex – Wild Animal Trafficker, William Morrow and Company Inc, New York, 65

[27] Domalain J, 1977 The animal connection: The confessions of an ex – Wild Animal Trafficker, William Morrow and Company Inc, New York, 78

[28] https://gr.euronews.com/2016/02/25/red-squirrels-could-disappear-warn-conservationists

[29] Karesh, W.B,  ,EL Bennett, R Cook, J Newcomb , (2005). Wildlife Trading and and Global Disease Emrgence, in Emerging Infectious Diseases, 65

[30]οπ. ανωτ.

[31]https://www.lawspot.gr/nomika-nea/kitrini-karta-apo-eyr-elegktiko-synedrio-sti-stratigiki-tis-ee-gia-tin-prostasia-tis

[32]https://www.lawspot.gr/nomika-nea/kitrini-karta-apo-eyr-elegktiko-synedrio-sti-stratigiki-tis-ee-gia-tin-prostasia-tis

[33] οπ. ανωτ.

[34] Naim N, ,Illicit: How Smugglers, Traffickers and Copycats are Hijacking the Global Economy. London: William Heinemann, 2005, 56

[35]Στο ίδιο

[36] https://www.wwf.gr/news/2366-wwf-24

[37] https://www.wwf.gr/news/2366-wwf-24

[38] https://www.wwf.gr/news/2366-wwf-24

[39] https://www.wwf.gr/news/2366-wwf-24

[40] Domalain J, The animal connection: The confessions of an ex – Wild Animal Trafficker, William Morrow and Company Inc, 1977 New York ,65

[41]Wyatt T, (2011). The Illegal RaptorTrade in the Russian Federation.Contemporary Justice Review, 78

[42] Agnew R,‘2012,  It’s the End of the World as We Know It: The advance of climate change from a criminological perspective’, in R. White (ed.), Climate Change from a Criminological Perspective. Springer,  New York, 189

[43]  Beime P, 1999. “ Fora Non speciesist Criminology,” Criminology, 117—147.

[44] Beime P, 1999. “ Fora Non speciesist Criminology,” Criminology,  117—147.

[45] Kant J, 1963 . Lectures on Ethics, trans. Louis Infield. London: Methuen.

[46] Nai M, Illicit: How Smugglers, Traffickers and Copycats are Hijacking the Global Economy.London: 2007 William Heinemann, 90

[47] Castells M, 1998,  End of Millenium: The Information Age – Economy, Society and Culture, Volume III, Blackwell Press, Oxford, 120

[48] Shelley L, (2005). “The Unholy Trinity: Transnational Crime, Corruption and Terrorism”, in The Brown Journal of World Affairs, Vol. 11, No

[49] Castells M, 1998, End of Millenium: The Information Age – Economy, Society and Culture, Volume III, Blackwell Press, Oxford.

[50] Smith  R & Walpole M, (2005). “Should Coversationists Pay More Attention to Corruption?”,  Onyx39

[51] Wyatt T, (2011a) “The Illegal Trade in Raptors in the Russian Federation”, in Contemporary Justice Review: Issues in Criminal, Social and Restorative Justice, 14

[52] Tagliacozzo A, (2001). “Border Permeability and the State in Southeast Asia: Contraband and Regional Security”, in Contemporary Southeast Asia: A Journal of International and Strategic Affairs, 23(2)

[53]  Smith D, and Vivekananda J, 2007 , A Climate of Conflict: The Links Between Climate Change, Peace and War, International Alert London, 107

[54] Shelley L, (2005). “The Unholy Trinity: Transnational Crime, Corruption and Terrorism”, in The Brown Journal of World Affairs,185

[55] Cook D,  Roberts M,  and Lowther J, The International Wildlife Trade and Organised Crime: A Review of the Evidence and Role of the United Kingdom, 2002. Online. Available at: www.wwf.org.uk/filelibrary/pdf/

[56]Tagliacozzo A, (2001). “Border Permeability and the State in Southeast Asia: Contraband and Regional Security”, in Contemporary Southeast Asia: A Journal of International and Strategic Affairs, 23

[57] Shelley L., (2005). “The Unholy Trinity: Transnational Crime, Corruption and Terrorism”, in The Brown Journal of World Affairs, 99

[58] Shelley, L. 2005. “Unraveling the New Criminal Nexus,” Georgetown Journal of International Affairs, Winter/Spring: 5—13.

[59] Donn T., & Yates B., Identification Guidelines for Shahtoosh and Pashmina, United States Fish and Wildfire Services – National Fish and Wildfire Forensic Laboratory, Ashland Oregon, 2002

[60]Wyatt, T. 2009. Exploring the Organization in Russia Far East’s Illegal Wildlife Trade: Two Case Studies of the Illegal Fur and Illegal Falcon Trades. Global Crime , 10

[61] Wyatt, T. (2011). The Illegal Raptor Trade in the Russian Federation. Contemporary Justice Review,14

[62] οπ.ανωτ.

[63] οπ.ανωτ.

[64] Shelley L, (2005). “The Unholy Trinity: Transnational Crime, Corruption and Terrorism”, in The Brown Journal of World Affairs, 185

[65] South N and Brisman A, 2013, Routledge Inetrnational Handbook of Green Criminology, Routledge, 303

[66] οπ.ανωτ

[67]Milliken, T., Emslie, R. and Talukdar, B. 2009. “African and Asian Rhinoceroses — Status, Conservation and Trade: A report from the IUCN Species Survival Commission (IUCN/SSC) African and Asian Rhino Specialist Groups and TRAFFIC to the CITES Secretariat pursuant to Resolution Conf. 9.14 (Rev. CoPI4) and Decision 14.89.” Online. Available at: www.cites.org/common/cop/l5/doc/EI5-

[68]Milliken, T., Emslie, R. and Talukdar, B. 2009. “African and Asian Rhinoceroses — Status, Conservation and Trade: A report from the IUCN Species Survival Commission (IUCN/SSC) African and Asian Rhino Specialist Groups and TRAFFIC to the CITES Secretariat pursuant to Resolution Conf. 9.14 (Rev. CoPI4) and Decision 14.89.” Online. Available at: www.cites.org/common/cop/l5/doc/EI5-

[69]Στο ίδιο

[70]Pantel, S. and  Anak, N.A., “A Preliminary Assessment of Pangolin Trade in Sabah,” TRAFFIC Southeast Asia Petaling Jaya, Malaysia, 2010, 65

[71]MacDonald, D. 2001.The Encyclopaedia of Mammals, 1st edn. Oxford: Oxford University Press, 120.

[72] όπως ανωτέρω

[73]Pantel, S. and Anak, N.A., “A Preliminary Assessment of Pangolin Trade in Sabah,” TRAFFIC Southeast Asia Petaling Jaya, Malaysia, 2010, 154

[74]The Star.2009. “Two Men Caught in Cemetery with 130 Pangolins for Sale” Online. Available at: http-// thestar.com.my/news/story.asp?file=/2009/12/20/nation/5341258&sec=nation (accessed 25 May 2011) Tagliacozzo, E. 2001. “Border Permeability and the State in Southeast Asia: Contraband and Regional Security,” Contemporary Southeast Asia: A Journal of International & Strategic Affairs, 254—65.

[75]Στο ίδιο

[76] South N and Brisman A, 2013, Routledge Inetrnational Handbook of Green Criminology, Routledge, 303

[77]Leader-Williams, N. 1992.The World Trade in Rhino Horn: A Review. Cambridge: TRAFFIC International Species in Hann , 11

[78]Leader-Williams, N., The World Trade in Rhino Horn: A Review. Cambridge: TRAFFIC International Species in Hann, 1992

[79]Wyatt, T. 2009. Exploring the Organization in Russia Far East’s Illegal Wildlife Trade: Two Case Studies of the Illegal Fur and Illegal Falcon Trades. Global Crime 10

[80]Warchol, G., Zupan, L. & Clarke, W. 2003. Transnational Criminality: An analysis of the illegal wildlife market in Southern Africa. International Criminal Justice Review, 13

[81]Domalain, J., The Animal Connection: The Confessions of an Ex-Wild Animal Trafficker. New York: William Morrow and Company Inc, 1977

[82]Naim, M., Illicit: How Smugglers, Traffickers and Copycats are Hijacking the Global Economy.London: William Heinemann, 2005

[83]Warchol, G., Zupan, L. & Clarke, W. 2003. Transnational Criminality: An analysis of the illegal wildlife market in Southern Africa. International Criminal Justice Review, 13

[84] Beirne P, Issues in green criminology, Willan Publicing, 2007, 114

[85] Beirne P, Issues in green criminology, Willan Publicing, 2007, 114

[86] Beirne P, Issues in green criminology, Willan Publicing, 2007, 114

[87] Beirne P, Issues in green criminology, Willan Publicing, 2007, 114

[88] https://www.newsbeast.gr/environment/arthro/508003/i-europi-vazei-telos-sta-peiramata-se-zoa

Χαράλαμπου Σεβαστίδη: Η συμβολή της ενδιάμεσης διαδικασίας στην επιτάχυνση της ποινικής δίκης και ο εγγυητικός της ρόλος

Η συμβολή της ενδιάμεσης διαδικασίας στην επιτάχυνση της ποινικής δίκης και ο εγγυητικός της ρόλος*

 

Χαράλαμπος Θ. Σεβαστίδης

Πρόεδρος Πρωτοδικών

 

Ι. Εισαγωγικοί προβληματισμοί.

Είναι γνωστό ότι η αποτελεσματική λειτουργία της ποινικής δικαιοσύνης προϋποθέτει ταχύτητα (όχι όμως βιασύνη) στην ολοκλήρωση της διαδικασίας και στην έκδοση της αμετάκλητης απόφασης. Αδικαιολόγητες καθυστερήσεις αποδυναμώνουν τη γενική πρόληψη, στην οποία κατά κύριο λόγο αποβλέπει η επιβολή της ποινής, οδηγούν σε απώλεια σημαντικών αποδεικτικών μέσων και τελικά αφήνουν το θύμα χωρίς έγκαιρη και αποτελεσματική προστασία.

Το ελληνικό σύστημα δοκιμάζεται εδώ και αρκετές δεκαετίες από τέτοιες καθυστερήσεις, που εντοπίζονται σε όλα τα στάδια της διαδικασίας και σε όλα τα είδη εγκληματικότητας. Κάθε στάδιο συμβάλλει με τον δικό του τρόπο στο τελικό αρνητικό αποτέλεσμα και η αναζήτηση λύσεων για επιτάχυνση μιας επιμέρους διαδικασίας πρέπει να περιορίζεται εντός αυτής, χωρίς επικίνδυνους «συμψηφισμούς» και περικοπές δικαιωμάτων από άλλα διαδικαστικά στάδια, ώστε τελικά κάθε τμήμα της διαδικασίας να διασφαλίζει τα δικαιώματα όλων των διαδίκων και ιδίως του κατηγορουμένου και να εγγυάται μία ολοκληρωμένη και ουσιαστική έρευνα της υπόθεσης και τελικά τον δίκαιο χαρακτήρα της ποινικής δίκης[1].

Για την ανάδειξη του μεγέθους του προβλήματος στην χώρα μας γίνεται συχνά επίκληση του αδικαιολόγητα μεγάλου αριθμού καταδικών από το ΕΔΔΑ. Μπροστά στο αδιέξοδο αυτό συχνά προτείνονται και ενίοτε υιοθετούνται λύσεις πρόσκαιρης επιτάχυνσης της διαδικασίας με θυσία ουσιαστικών δικαιωμάτων των κατηγορουμένων· κάποιες φορές, μάλιστα, τα θεμελιώδη δικαιώματα του κατηγορουμένου θεωρούνται πολυτέλεια και η άσκησή τους παρακώλυση της διαδικασίας. Η οπτική υπό την οποία βλέπει κανείς το πρόβλημα (που σαφώς επηρεάζει και τις λύσεις που πρέπει να δοθούν) θα ήταν εντελώς διαφορετική αν τα στατιστικά στοιχεία του ΕΔΔΑ διαβάζονταν συνολικά και όχι αποσπασματικά: από το 1959 έως και το 2020 το ΕΔΔΑ διαπίστωσε σε σχέση με την Ελλάδα υπέρβαση του εύλογου χρόνου διάρκειας της δίκης σε 542 περιπτώσεις, αλλά ταυτόχρονα καταδίκασε τη χώρα μας σε 277 περιπτώσεις για παραβίαση του άρθρου 13 ΕΣΔΑ, δηλ. του δικαιώματος σε πραγματική προσφυγή και σε 141 περιπτώσεις για παραβίαση του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη[2]. Όσο μεγάλο είναι το πρόβλημα της καθυστέρησης στην απονομή της δικαιοσύνης στην Ελλάδα άλλο τόσο μεγάλο και ποιοτικά σημαντικότερο εμφανίζεται το έλλειμμα στην προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο θα εξεταστεί κατά πόσο η ενδιάμεση διαδικασία, όπως ρυθμίζεται σήμερα στον νέο ΚΠΔ (Ν. 4620/2019), προκαλεί αδικαιολόγητες καθυστερήσεις της όλης διαδικασίας ή αν αντίθετα αποτελεί παράγοντα επιτάχυνσης της ποινικής δίκης.

            ΙΙ. Τρόποι ουσιαστικής περάτωσης της κύριας ανάκρισης. Σύγκριση με το προγενέστερο καθεστώς και τη διαδικασία που ακολουθείται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

Ο νέος ΚΠΔ προβλέπει ως βασικό τρόπο περάτωσης της κύριας ανάκρισης την εισαγωγή της υπόθεσης στο συμβούλιο πλημμελειοδικών (άρθρο 308 ΚΠΔ)· μάλιστα, ο κανόνας αυτός έχει σήμερα ευρύτερη εφαρμογή έναντι του προγενέστερου καθεστώτος αφενός λόγω του δραστικού περιορισμού των εγκλημάτων για τα οποία επιτρέπεται η κατ’ εξαίρεση παραπομπή στο ακροατήριο με απευθείας κλήση (άρθρο 309 ΚΠΔ) αφετέρου λόγω της υποχρεωτικής διέλευσης από το δικαστικό συμβούλιο κάθε υπόθεσης που αφορά σε ανήλικο, όταν είναι επιτρεπτή η επιβολή περιορισμού σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων. Προβλέφθηκε, παράλληλα, ως εξαιρετικός τρόπος περάτωσης της κύριας ανάκρισης η απευθείας παραπομπή της υπόθεσης στο ακροατήριο με επίδοση κλητηρίου θεσπίσματος, εφαρμοζόμενος μόνο σε περιορισμένο αριθμό κακουργημάτων (άρθρο 309 ΚΠΔ), ενώ διατηρήθηκε (με το άρθρο 589 παρ. 1 εδ. β΄ ΚΠΔ) η αρμοδιότητα του συμβουλίου εφετών στη μοναδική περίπτωση του άρθρου 10 παρ. 1 Ν. 3213/2003, για τις κακουργηματικές πράξεις της παραβίασης του νόμου για τη δήλωση περιουσιακών στοιχείων.

Η διαδικασία ενώπιον του συμβουλίου πλημμελειοδικών οργανώνεται με τρόπο απλοποιημένο, προωθώντας ταχύτερα τη διαδικασία, καθώς δεν προβλέπεται η παρουσία του εισαγγελέα και των διαδίκων, παρά μόνο κατ’ εξαίρεση, όταν κριθεί από το συμβούλιο αναγκαίο ή προκειμένου για προσωρινά κρατούμενο εφόσον υποβληθεί σχετικό αίτημα, ενώ το δικαίωμα ακρόασης προστατεύεται ικανοποιητικά με την έγκαιρη ενημέρωση των διαδίκων για το περιεχόμενο της εισαγγελικής πρότασης και την παροχή σ’ αυτούς επαρκούς προθεσμίας για την υποβολή υπομνήματος, αλλά και την γνωστοποίηση των νέων ουσιωδών αποδεικτικών μέσων που προσκομίζονται μετά το τυπικό πέρας της κύριας ανάκρισης. Παράλληλα, αναγνωρίζεται περιορισμένο δικαίωμα στον κατηγορούμενο να προσβάλει το παραπεμπτικό για κακούργημα βούλευμα του συμβουλίου πλημμελειοδικών[3] μόνο με έφεση (ποτέ με αναίρεση) και μόνο για τους λόγους της απόλυτης ακυρότητας και της εσφαλμένης ερμηνείας ή ευθείας εσφαλμένης εφαρμογής ουσιαστικής ποινικής διάταξης (άρθρο 478 ΚΠΔ). Αξίζει να αναφερθεί εδώ ότι η διαμόρφωση του συστήματος αυτού παραπομπής στο ακροατήριο είναι σύμφωνη με την κεντρική επιλογή του νέου ΚΠΔ να ανατίθεται η κρίση επί σοβαρών (κακουργηματικών) υποθέσεων κατά κανόνα σε πολυπρόσωπους δικαστικούς σχηματισμούς[4].

Με τις ρυθμίσεις αυτές αντιμετωπίζονται οι καθυστερήσεις και δυσλειτουργίες που προκαλούσαν οι περίπλοκες διαδικασίες του προϊσχύσαντος ΚΠΔ/1950, ο οποίος στην αρχική του μορφή διαμόρφωνε την ενδιάμεση διαδικασία κατά το πρότυπο της διαδικασίας στο ακροατήριο, με αναγνώριση σε όλες τις υποθέσεις δύο βαθμών δικαιοδοσίας, δηλ. ουσιαστικού ελέγχου της υπόθεσης, αλλά και αναιρετικό έλεγχο από τον Άρειο Πάγο, ενώ ταυτόχρονα προέβλεπε την παρουσία του εισαγγελέα και την προφορική ανάπτυξη της πρότασής του με παράλληλο δικαίωμα των διαδίκων να εμφανίζονται αυτοπροσώπως στο συμβούλιο[5]. Όσο η (από ουσιαστική και νομική σκοπιά) απλότητα των υποθέσεων το επέτρεπε, η διατήρηση μίας τέτοιας πολυτελούς διαδικασίας ήταν δικαιολογημένη. Η ολοένα αυξανόμενη εγκληματικότητα και η διεθνοποίηση του ποινικού φαινομένου, με τη χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας που καθιστά δύσκολη την εξιχνίαση των εγκλημάτων και τον εντοπισμό των δραστών, η πολυπλοκότητα της ποινικής νομοθεσίας, αλλά και οι χρονοβόρες ερευνητικές διαδικασίες για την αποτελεσματική διερεύνηση των υποθέσεων είναι προφανές ότι επέβαλαν τον δραστικό περιορισμό των σταδίων ελέγχου των υποθέσεων στην προδικασία[6]. Ωστόσο, η προσαρμογή της νομοθεσίας μας στις σύγχρονες ανάγκες επιχειρήθηκε να γίνει, αρχικά επί ορισμένων μόνο κακουργημάτων, με πλήρη παράκαμψη του δικαστικού συμβουλίου και την παραπομπή των υποθέσεων στο ακροατήριο με απευθείας κλήση, πρακτική που τελικά επεκτάθηκε στον μεγαλύτερο αριθμό των κακουργηματικών υποθέσεων. Γρήγορα, όμως, έγινε αντιληπτό ότι η εσπευσμένη και πρόχειρη εισαγωγή υποθέσεων στο ακροατήριο όχι μόνο δεν επιταχύνει την ποινική διαδικασία, αλλά καθυστερεί αδικαιολόγητα την δίκη στο ακροατήριο και ουσιαστικά μεταθέτει (και μάλιστα διογκωμένο) το πρόβλημα από την προδικασία στην κύρια διαδικασία.

Αξίζει στο σημείο αυτό, πριν ασχοληθούμε με τον ρόλο που διαδραματίζει στην Ελλάδα η ενδιάμεση διαδικασία, να αναφερθούμε με συντομία στο σύστημα που υιοθετείται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη[7]. Στη Γερμανία μετά την ολοκλήρωση της κύριας ανάκρισης συντάσσεται από τον εισαγγελέα το «κατηγορητικό έγγραφο» (Anklageschrift), που περιέχει την κατηγορία, τα αποδεικτικά μέσα που προέκυψαν από την ανακριτική διαδικασία και βάσει αυτών τα πορίσματα του εισαγγελέα, ο οποίος αιτιολογημένα ζητάει την παραπομπή της υπόθεσης στο ακροατήριο, απευθυνόμενος στο δικαστήριο· το τελευταίο, εφόσον συμφωνεί, εκδίδει «βούλευμα έναρξης της κύριας διαδικασίας», το οποίο δεν φέρει αιτιολογία και δεν υπόκειται σε ένδικα μέσα[8]. Η ιδιομορφία του συστήματος αυτού έγκειται κατά βάση στο ότι ο κατηγορούμενος παραπέμπεται στο ακροατήριο με κρίση του εισαγγελέα (φυσικά μετά από έλεγχο του δικαστικού συμβουλίου) και όχι δικαστών, για να μην προκαταλαμβάνεται η δικαστική κρίση στο ακροατήριο από εκείνη που εκφράστηκε στην προδικασία. Στην Ιταλία το ανακριτικό υλικό αξιολογείται από δικαστή στα πλαίσια προκαταρκτικής ακροαματικής διαδικασίας, παρουσία του εισαγγελέα και των διαδίκων με τους συνηγόρους τους, μετά την οποία ο δικαστής αποφασίζει αμετάκλητα για την παραπομπή στο ακροατήριο[9]. Στο Βέλγιο το δικαστικό συμβούλιο μετά από ακροαματική διαδικασία αξιολογεί το ανακριτικό υλικό και αποφαίνεται για την παραπομπή ή μη του κατηγορουμένου στο ακροατήριο. Στον αντίποδα των πιο πάνω συστημάτων βρίσκεται η Γαλλία, όπου μόνος ο ανακριτής αποφασίζει για την παραπομπή του κατηγορουμένου στο ακροατήριο[10]. Τέλος, και στην Αγγλία η παραπομπή σε δίκη συντελείται με επίδοση κλητηρίου θεσπίσματος (του αποκαλούμενου indictment) που συντάσσεται με επιμέλεια της Γενικής Εισαγγελίας (Crown Prosecution Service) και επιδίδεται στον κατηγορούμενο[11].

Πέρα από τις επιμέρους διαφοροποιήσεις κοινό χαρακτηριστικό όλων των συστημάτων αυτών, με την εξαίρεση του γαλλικού και του αγγλικού μοντέλου[12], είναι η μεσολάβηση ενός (κατά κανόνα πολυπρόσωπου) δικαστικού σχηματισμού, που ελέγχει την επάρκεια των αποδείξεων και αποφαίνεται για την παραπομπή ή μη του κατηγορουμένου στο ακροατήριο, ενώ σε κάθε περίπτωση η αξιολόγηση του αποδεικτικού υλικού αποτυπώνεται γραπτά και με αιτιολογία.

Η απευθείας παραπομπή στο ακροατήριο για κακουργηματικές πράξεις με μόνη τη σύνταξη από τον εισαγγελέα κλητηρίου θεσπίσματος, χωρίς οποιαδήποτε αιτιολογία, αποτελεί (στον χώρο του ηπειρωτικού δικαίου) πρωτοτυπία του ελληνικού δικαίου και μένει να ερευνηθεί στη συνέχεια, αν αυτή είναι δικαιολογημένη και κατά πόσο μπορεί βάσιμα να υποστηριχθεί ότι η επέκταση του συστήματος αυτού σε όλα τα κακουργήματα μπορεί να συμβάλει στην επιτάχυνση της ποινικής διαδικασίας[13].

            ΙΙΙ. Πρόταση για κατάργηση της ενδιάμεσης διαδικασίας.

Μετά τον εξορθολογισμό της ενδιάμεσης διαδικασίας, για τον οποίο έγινε λόγος πιο πάνω, αλλά και με την εισαγωγή για πρώτη φορά με τον νέο ΚΠΔ μορφών εναλλακτικής-αποκαταστατικής δικαιοσύνης[14], των οποίων η συμβολή στην επιτάχυνση της διαδικασίας είναι πρόωρο να αποτιμηθεί, θα ανέμενε κανείς να αναζητηθούν τα αίτια για τις καθυστερήσεις στην ποινική δίκη σε άλλα διαδικαστικά στάδια και να προταθούν λύσεις που δεν θα περιλάμβαναν χαλάρωση των διαδικαστικών εγγυήσεων. Ωστόσο, λίγες μόλις ημέρες μετά την ψήφιση των νέων ποινικών κωδίκων εκφράστηκαν από τον χώρο των εισαγγελέων[15] αντιρρήσεις για τη νομοθετική επιλογή της διατήρησης της ενδιάμεσης διαδικασίας και προτάθηκε η πλήρης κατάργηση του διαδικαστικού αυτού σταδίου, ώστε τελικά όλες οι υποθέσεις, ακόμα και εκείνες που αφορούν σε κακουργήματα και όταν ακόμα κατηγορούμενος είναι ανήλικος, να παραπέμπονται στο ακροατήριο με απευθείας κλήση.

Η κριτική που ασκείται στον θεσμό της ενδιάμεσης διαδικασίας κινείται γύρω από δύο άξονες: ο πρώτος αφορά στις «άσκοπες καθυστερήσεις» που προκαλεί και ο δεύτερος στον επηρεασμό της αμερόληπτης τελικής κρίσης. Η διάρκεια της ενδιάμεσης διαδικασίας μέσα από στατιστικά δεδομένα και η συμβολή της στην προστασία των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου θα αποτελέσουν το κύριο αντικείμενο της έρευνας αυτής και τα στοιχεία αυτά θα παρουσιαστούν και θα αξιολογηθούν στα επόμενες ενότητες. Στο σημείο αυτό αξίζει μόνο να γίνει μία σύντομη αναφορά στην προβληματική του επηρεασμού της τελικής κρίσης στο ακροατήριο από την έκδοση αιτιολογημένου παραπεμπτικού βουλεύματος.

Σπεύδω εδώ να διευκρινίσω από την αρχή ότι το ζήτημα αυτό δεν συνδέεται με την ανάγκη ύπαρξης και λειτουργίας του δικαστικού συμβουλίου ως οργάνου που θα ελέγχει την επάρκεια των αποδείξεων για την παραπομπή του κατηγορουμένου στο ακροατήριο, αλλά αφορά την μορφή που θα λάβει η παραπεμπτική και η απαλλακτική κρίση του, δηλαδή αν το συμβούλιο θα πρέπει να εκδίδει αιτιολογημένο βούλευμα ή όχι. Έτσι, είναι προφανές ότι στα πλαίσια της συζήτησης για την κατάργηση της ενδιάμεσης διαδικασίας η πιο πάνω παράμετρος λειτουργεί μάλλον αποπροσανατολιστικά και προκαλεί συγχύσεις[16].

Η σχετική κριτική που ασκείται στη λειτουργία του δικαστικού συμβουλίου συνοψίζεται στην ακόλουθη πρόταση: με την παρεμβολή του και την τελική κρίση του για την παραπομπή της υπόθεσης στο ακροατήριο επέρχεται σύγχυση στις ιδιότητες του δικαστή και του εισάγοντος την κατηγορία στο ακροατήριο, αφού δικαστές είναι αυτοί που αποφασίζουν για την κατηγορία στο ακροατήριο και ταυτόχρονα δικαστές εκφέρουν και την παραπεμπτική κρίση στο τέλος της προδικασίας[17].

Ειδικότερα, διαπιστώνεται ότι η έκδοση «παραπεμπτικού» βουλεύματος, δηλ. αιτιολογημένης δικαστικής κρίσης με θεμελίωση και αναλυτική αναφορά στη συμπεριφορά του κατηγορουμένου που δικαιολογεί την παραπομπή του στο ακροατήριο μπορεί να επηρεάσει το αμερόληπτο της τελικής δικαστικής κρίσης[18]. Προτείνεται, λοιπόν, κατά το πρότυπο του γερμανικού συστήματος, για το οποίο έγινε λόγος πιο πάνω, η (αιτιολογημένη) κρίση για την παραπομπή να εκφέρεται από τον εισαγγελέα, ενώ το δικαστικό συμβούλιο, το οποίο σε κάθε περίπτωση υποχρεωτικά θα παρεμβάλλεται, να αποφαίνεται αιτιολογημένα μόνο αν κρίνει αρνητικά, δηλ. ότι δεν πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση στο ακροατήριο, ενώ σε διαφορετική περίπτωση απλά να επιτρέπει στη βάση της εισαγγελικής πρότασης την παραπομπή στο ακροατήριο. Έτσι, η εισαγγελική κατηγορία δεν εξοπλίζεται με τη βαρύτητα του δικαστικού κύρους και ο κατηγορούμενος δεν λυγίζει κάτω από το βάρος μιας δικαστικής επιβεβαίωσης των υπονοιών σε βάρος του[19].

Οι φόβοι για επηρεασμό της κρίσης του δικαστηρίου από την έκδοση αιτιολογημένου βουλεύματος φαίνονται υπερβολικοί· όπως κανείς δεν αμφισβητεί την αδέσμευτη και ανεπηρέαστη κρίση των δικαστών του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου από την προηγηθείσα πρωτόδικη απόφαση, έτσι και η έκδοση του βουλεύματος του συμβουλίου πλημμελειοδικών δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι επηρεάζει το αμερόληπτο της κρίσης των δικαστών που μετέχουν στη σύνθεση του δικαστηρίου και που κατά κανόνα είναι ανώτεροι σε βαθμό από τα μέλη του δικαστικού συμβουλίου που αποφάσισε την παραπομπή. Οι πιο πάνω επιφυλάξεις για τη λειτουργία του δικαστικού συμβουλίου μεταφέρουν στο ελληνικό σύστημα διαπιστώσεις και προβληματισμούς που διατυπώθηκαν στα πλαίσια του γερμανικού δικαίου, το οποίο όμως εμφανίζει την εξής ιδιορρυθμία: το ίδιο καθ’ ύλη αρμόδιο δικαστήριο που θα δικάσει την υπόθεση στο ακροατήριο, αποφασίζει ταυτόχρονα αν θα πρέπει να εισαχθεί η κατηγορία που διατυπώθηκε από τον εισαγγελέα σε ακροαματική συζήτηση[20]. Έτσι, στο ελληνικό σύστημα τέτοιος κίνδυνος επηρεασμού των δικαστών που θα δικάσουν την υπόθεση από εκείνους που μετείχαν στη σύνθεση του δικαστικού συμβουλίου δεν φαίνεται να υπάρχει. Πάντως, ανεξάρτητα από τις επιφυλάξεις μας αυτές σε σχέση με την πιο πάνω κριτική, αξίζει να γίνουν και οι ακόλουθες επισημάνσεις: α) η παράδοση που δημιουργήθηκε στην Ελλάδα με τον τρόπο λειτουργίας του δικαστικού συμβουλίου δεν συνδέθηκε με αιτιάσεις για επηρεασμό της δικαστικής κρίσης στο ακροατήριο. Αντίθετα, η αρχή της δημοσιότητας και η ενώπιον των δικαστών παρουσίαση και ο εξαντλητικός έλεγχος των αποδεικτικών μέσων στο ακροατήριο οδηγούν σε πολλές περιπτώσεις σε πλήρη ανατροπή της παραπεμπτικής δικαστικής κρίσης. Συνεπώς, υπό τα δεδομένα που επικρατούν στη χώρα μας, δεν κρίνεται αναγκαία η αλλαγή στον τρόπο εκφοράς της κρίσης του δικαστικού συμβουλίου· β) η παγιωμένη πρακτική των δικαστικών συμβουλίων δεν αφίσταται ουσιαστικά από την πρόταση για νομοθετική αλλαγή με τα πιο πάνω χαρακτηριστικά. Ειδικότερα, όπου το δικαστικό συμβούλιο συμφωνεί με την παραπεμπτική εισαγγελική πρόταση, περιορίζεται απλά στην «επικύρωσή» της, χωρίς να επιβεβαιώνονται με πρόσθετες αιτιολογίες οι κατηγορίες για τις οποίες η υπόθεση παραπέμπεται στο ακροατήριο· γ) τυχόν υιοθέτηση της πρότασης για αλλαγή στον τρόπο αιτιολόγησης των βουλευμάτων, κατά το γερμανικό πρότυπο, θα πρέπει να αφορά το σύνολο των κακουργηματικών υποθέσεων, δηλ. και εκείνες που υπό το σημερινό καθεστώς παραπέμπονται με απευθείας κλήση κατ’ άρθρο 309 ΚΠΔ. Και τούτο διότι δεν δικαιολογείται διαφορετικός τρόπος και διαδικασία ελέγχου της εισαγγελικής κρίσης, πολύ περισσότερο που η άποψη που υποστηρίζει την αναγκαιότητα για την αλλαγή αυτή επικαλείται επιτάχυνση της προδικασίας με τον τρόπο αυτό.

Ενόψει αυτών η αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας του δικαστικού συμβουλίου δεν φαίνεται να εξυπηρετεί κάποια πρακτική αναγκαιότητα. Πάντως, αξίζει να επισημανθεί ιδιαίτερα ότι και όσοι θεωρητικοί τάσσονται υπέρ μιας τέτοιας αλλαγής όχι μόνο δεν προτείνουν την κατάργηση της ενδιάμεσης διαδικασίας, αλλά αντίθετα αναγνωρίζοντας ότι «καμία άλλη αρχή δεν παρέχει περισσότερα εχέγγυα από όσα το δικαστικό συμβούλιο για το ότι ο κατηγορούμενος δεν πρόκειται να υποβληθεί άδικα και αναίτια στη δοκιμασία του ακροατηρίου»[21] προτείνουν λύσεις βελτίωσης του συστήματος αυτού[22].

  1. IV. Η οριοθέτηση της «καθυστέρησης» της ποινικής διαδικασίας.

Η οριοθέτηση της έννοιας της «καθυστέρησης της ποινικής διαδικασίας» όσο αυτονόητη φαντάζει τόσο δύσκολα φαίνεται να προσεγγίζεται στη θεωρία, ιδίως από εκπροσώπους της δικαστικής και εισαγγελικής αρχής, παρασύροντας τον νομοθέτη σε άστοχες, απρόσφορες και πολλές φορές επικίνδυνες επιλογές.

Λέγεται ορθά ότι καθυστέρηση της ποινικής διαδικασίας «υπάρχει κάθε φορά που διατίθεται γι’ αυτήν περισσότερος χρόνος από αυτόν που απαιτείται κατ’ ανάγκη από το ποινικό σύστημα, λαμβανομένων υπόψη όλων των δικονομικών, συνταγματικών και άλλων δικαιωμάτων του κατηγορουμένου, του θύματος και των μαρτύρων»[23]. Με άλλα λόγια όσο κάποια αρμόδια αρχή ασχολείται με την συγκεκριμένη υπόθεση (π.χ. για την συλλογή του αποδεικτικού υλικού, την εκδίκαση της υπόθεσης, τη διάσκεψη των δικαστικών λειτουργών πριν την έκδοση οποιασδήποτε απόφασης ή οποιουδήποτε βουλεύματος, την επεξεργασία των αποδεικτικών μέσων για την κατάρτιση και υποβολή της εισαγγελικής πρότασης), αλλά και όσο πρέπει να τηρούνται ορισμένες προθεσμίες που αποσκοπούν στην προετοιμασία των διαδίκων ή την ενημέρωση των μαρτύρων ή όσο αναμένεται η ολοκλήρωση ενεργειών από άλλες αρχές ή πραγματογνώμονες, λόγος για καθυστέρηση δεν μπορεί να γίνει, ακόμα και αν η διάρκεια (είτε του συγκεκριμένου σταδίου είτε συνολικά της διαδικασίας) εμφανίζεται μεγάλη. Απώτατος χρόνος έκδοσης της αμετάκλητης απόφασης δεν μπορεί να καθοριστεί εκ των προτέρων με γενικά κριτήρια. Η εύλογη διάρκεια της δίκης αποτελεί συνάρτηση περισσότερων παραγόντων, όπως των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε υπόθεσης (όπως είναι ο όγκος αποδεικτικού υλικού, η τήρηση ορισμένης διαδικασίας για την συλλογή του αποδεικτικού υλικού, ιδίως όταν συνδέεται με την άρση απορρήτου, ο αριθμός των κατηγορουμένων και των συνηγόρων, ο αριθμός θυμάτων, η δυσχέρεια νομικών ζητημάτων, κ.λ.π.). Ακόμα και όταν ένα δικαστήριο αφιερώνει περισσότερο από τον αναμενόμενο χρόνο κατά τη συζήτηση (π.χ. για την εξέταση κάποιου μάρτυρα ή τη διευκρίνιση μιας πραγματογνωμοσύνης), η παράταση της αποδεικτικής διαδικασίας δεν μπορεί να εκληφθεί ως καθυστέρηση, αφού εκείνο που πράγματι προέχει είναι η κατανόηση του αντικειμένου της δίκης και του αποδεικτικού υλικού από όλους τους παράγοντες της δίκης, ακόμα και με θυσία σε σχέση με τη διάρκεια της δίκης. Η ταχύτητα της διαδικασίας δεν μπορεί να καταλήξει σε μία πρόχειρη και βιαστική απόφαση, θυσιάζοντας υπέρτερα της ταχύτητας αγαθά.

Έτσι, εκείνο που πράγματι μένει ως καθυστέρηση είναι τα «νεκρά» διαστήματα μεταξύ δύο διαδικαστικών πράξεων ή διαδικαστικών σταδίων, όταν μία υπόθεση βρίσκεται σε «αδράνεια» χωρίς να εξυπηρετείται κάποιος δικονομικός σκοπός. Και είναι αλήθεια ότι αυτό το χρονικό διάστημα αντιπροσωπεύει κατά κανόνα το μεγαλύτερο μέρος της διάρκειας της δίκης από την αρχική διερεύνηση της υπόθεσης μέχρι την αμετάκλητή εκδίκασή της.

Η αδυναμία ή αδιαφορία της πολιτείας να αντιμετωπίσει τα προβλήματα οργάνωσης της δικαιοσύνης με αύξηση του αριθμού των ποινικών δικαστών και των δικαστικών γραμματέων, βελτίωση και αύξηση του αριθμού των δικαστικών αιθουσών, εκσυγχρονισμό της υλικοτεχνικής υποδομής, ίδρυση σώματος επιστημόνων που θα βοηθούν το έργο της δικαιοσύνης[24], ουσιαστική προβολή στον νομικό κόσμο (συμπεριλαμβανομένων και των δικαστικών και εισαγγελικών λειτουργών που καλούνται να τους εφαρμόσουν) των νέων θεσμών εναλλακτικής-αποκαταστατικής δικαιοσύνης (αποχή από την ποινική δίωξη, ποινική διαταγή, ποινική συνδιαλλαγή και ποινική διαπραγμάτευση)[25], οδηγεί αυτόματα στην αναζήτηση εύκολων λύσεων με περικοπή διαδικαστικών σταδίων και δραστικό περιορισμό δικαιωμάτων του κατηγορουμένου, βαφτίζοντας τις διαδικασίες αυτές «πολυτέλεια» και την άσκηση των δικαιωμάτων των διαδίκων «καταχρηστική συμπεριφορά». Εδώ εντάσσονται προτάσεις για χρονικό περιορισμό της αγόρευσης του συνηγόρου[26], για αριθμητικό περιορισμό των αναβολών που μπορεί να χορηγήσει το δικαστήριο, για παράκαμψη με κάθε τρόπο της ελάχιστης προθεσμίας παραμονής της δικογραφίας στη γραμματεία της εισαγγελίας μέχρι την εισαγωγή της υπόθεσης στο δικαστικό συμβούλιο[27], κ.λ.π. Δεν είναι λίγες οι φορές που γίνεται επίκληση της εμπειρικής παρατήρησης (με τη μορφή στατιστικών δεδομένων), που φαίνεται να δικαιολογεί την πεποίθηση ότι η άσκηση ορισμένων δικαιωμάτων γίνεται καταχρηστικά, π.χ. λόγω του τεράστιου ποσοστού απόρριψης ορισμένων αιτημάτων.

Η εικόνα αυτή, όμως, που επί σειρά ετών παρουσιάζεται ως δεδομένη και ως «γενική παραδοχή», είναι εντελώς διαφορετική, αν αναζητήσει κανείς και αξιολογήσει πραγματικά τα επίσημα στατιστικά δεδομένα για τη λειτουργία της ενδιάμεσης διαδικασίας και τα αποτελέσματα που έχει η παρεμβολή ενός πολυπρόσωπου δικαστικού σχηματισμού κατά τον έλεγχο της επάρκειας των αποδείξεων πριν την παραπομπή στο ακροατήριο. Αυτό ακριβώς θα επιχειρήσω στις επόμενες ενότητες.

Πριν προχωρήσω στην παράθεση των στατιστικών δεδομένων είναι αναγκαίο να γίνει η εξής επισήμανση: κάθε επιμέρους διαδικαστικό στάδιο έχει αυτοτέλεια έναντι των υπολοίπων και προωθεί τη διαδικασία με τον δικό της τρόπο και στα πλαίσια του σκοπού που επιδιώκει. Στην προδικασία συγκεντρώνονται οι αποδείξεις, ελέγχεται η επάρκειά τους και τελικά αν κριθούν ότι είναι επαρκείς η υπόθεση οδηγείται στο ακροατήριο. Στην κύρια διαδικασία εξετάζονται τα αποδεικτικά μέσα (τόσο εκείνα που συγκεντρώθηκαν στην προδικασία όσο και εκείνα που πρώτη φορά προσκομίζονται στο ακροατήριο), ακούγονται τα επιχειρήματα των διαδίκων και αποφασίζεται από το δικαστήριο αν τελέστηκε το συγκεκριμένο έγκλημα από τον κατηγορούμενο και επιβάλλεται η ποινή. Η τήρηση των προβλεπόμενων σε κάθε στάδιο τύπων είναι αναγκαία αφενός για την προστασία του κατηγορουμένου αφετέρου για την ολοκληρωμένη και νηφάλια διερεύνηση της υπόθεσης από τις δικαστικές αρχές. «Συμψηφισμοί» μεταξύ των περισσότερων διαδικαστικών σταδίων είναι απαράδεκτοι και επικίνδυνοι. Η δυνατότητα άσκησης ενός δικαιώματος από τον κατηγορούμενο σε επόμενο στάδιο ή η άσκησή του σε προηγούμενο στάδιο, δεν δικαιολογεί τον περιορισμό του ούτε με επίκληση της επιτάχυνσης της διαδικασίας. Αξίζει εδώ να αναφερθεί ότι και το ΕΔΔΑ ερευνώντας τη διάρκεια μιας δίκης εξετάζει τόσο τη συνολική διάρκεια της διαδικασίας όσο και κάθε επιμέρους διαδικαστικό στάδιο αυτοτελώς, αναγνωρίζοντας πάντως ότι μία ελάχιστη διάρκεια κάθε σταδίου είναι δικαιολογημένη, προκειμένου να εκπληρωθούν οι σκοποί που επιδιώκει.

  1. V. Στατιστικά δεδομένα και εμπειρική παρακολούθηση της λειτουργίας και αποτελεσματικότητας της ενδιάμεσης διαδικασίας.

Η ολοκληρωμένη εικόνα της λειτουργίας και αποδοτικότητας της ενδιάμεσης διαδικασίας, αλλά και η επαλήθευση ή διάψευση των επιφυλάξεων που κατά καιρούς διατυπώνονται, βασιζόμενων σε εμπειρική παρακολούθηση της ποινικής διαδικασίας, προϋποθέτει αξιολόγηση των επίσημων στατιστικών δεδομένων. Στη συνέχεια παραθέτω τέσσερις (4) επιμέρους κατηγορίες στατιστικών που έθεσαν στη διάθεσή μου τα Πρωτοδικεία και οι Εισαγγελίες Πρωτοδικών Αθηνών και Θεσσαλονίκης, αλλά και το Εφετείο Αθηνών.

1) Αριθμός βουλευμάτων που εκδίδονται κατ’ έτος από το συμβούλιο πλημμελειοδικών- Κατηγοριοποίηση και χαρακτηριστικά των βουλευμάτων.

ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

(περίοδος από 1.1.2019 έως 31.12.2019)

Είδος βουλευμάτων Αριθμός Ποσοστό (%) επί του συνόλου των βουλευμάτων
Παραπεμπτικά 901 46,18
Απαλλακτικά 643 32,96
Παύοντα τη δίωξη 215 11,02
Λοιπά (απαράδεκτη ποινική δίωξη, περαιτέρω κύρια ανάκριση, αποχή από έκδοση βουλεύματος, κ.λ.π.) 192 9,84
ΣΥΝΟΛΟ 1.951 100

ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

(περίοδος από 1.1.2020 έως 31.12.2020)

Είδος βουλευμάτων Αριθμός Ποσοστό (%) επί του συνόλου των βουλευμάτων
Παραπεμπτικά 614 43,12
Απαλλακτικά 440 30,90
Παύοντα τη δίωξη 184 12,92
Λοιπά (απαράδεκτη ποινική δίωξη, περαιτέρω κύρια ανάκριση, αποχή από έκδοση βουλεύματος, κ.λ.π.) 186 13,06
ΣΥΝΟΛΟ 1.424 100

ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

(περίοδος από 1.1.2019 έως 31.12.2019)

Είδος βουλευμάτων Αριθμός Ποσοστό (%) επί του συνόλου των βουλευμάτων
Παραπεμπτικά 127 57,47
Απαλλακτικά 84 38,00
Παύοντα τη δίωξη 10 4,53
ΣΥΝΟΛΟ 221 100

ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

(περίοδος από 1.1.2020 έως 31.12.2020)

Είδος βουλευμάτων Αριθμός Ποσοστό (%) επί του συνόλου των βουλευμάτων
Παραπεμπτικά 117 48,75
Απαλλακτικά 90 37,50
Παύοντα τη δίωξη 33 13,75
ΣΥΝΟΛΟ 240 100

2) Αριθμός εφέσεων κατά βουλευμάτων του συμβουλίου πλημμελειοδικών- Αποτέλεσμα και κρίση του συμβουλίου εφετών.

ΕΦΕΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

(περίοδος από 1.1.2019 έως 31.12.2019)

Είδος βουλευμάτων Αριθμός Ποσοστό (%) επί του συνόλου των βουλευμάτων
Απορρίπτει έφεση (ή όλους τους λόγους έφεσης) κατηγορουμένου ως απαράδεκτη 93 50,82
Απορρίπτει έφεση κατηγορουμένου κατ’ ουσία 61 33,33
Απορρίπτει έφεση εισαγγελέα 0
Επιμέρους σύνολο απορριπτικών   84,15
Δέχεται έφεση κατηγορουμένου 23 12,57
Δέχεται έφεση εισαγγελέα 5 2,73
Επιμέρους σύνολο δεκτών   15,30
Απέχει να αποφανθεί 1 0,55
ΣΥΝΟΛΟ 183 100

ΕΦΕΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

(περίοδος από 1.1.2020 έως 31.12.2020)

Είδος βουλευμάτων Αριθμός Ποσοστό (%) επί του συνόλου των βουλευμάτων
Απορρίπτει έφεση (ή όλους τους λόγους έφεσης) κατηγορουμένου ως απαράδεκτη 55 49,55
Απορρίπτει έφεση κατηγορουμένου κατ’ ουσία 40 36,04
Απορρίπτει έφεση εισαγγελέα 1 0,90
Επιμέρους σύνολο απορριπτικών 96 86,49
Δέχεται έφεση κατηγορουμένου 8 7,21
Δέχεται έφεση εισαγγελέα 4 3,60
Επιμέρους σύνολο δεκτών 12 10,81
Απέχει να αποφανθεί 3 2,70
ΣΥΝΟΛΟ 111 100

ΕΦΕΤΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

(περίοδος από 1.1.2019 έως 31.12.2019)

Αριθμός εφέσεων κατά βουλευμάτων συμβουλίου πλημμελειοδικών που εκδικάστηκαν: 25

ΕΦΕΤΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

(περίοδος από 1.1.2020 έως 31.12.2020)

Αριθμός εφέσεων κατά βουλευμάτων συμβουλίου πλημμελειοδικών που εκδικάστηκαν: 32

3) Αριθμός εισαγγελέων πλημμελειοδικών που εισάγουν προτάσεις (επί της ουσίας) στο συμβούλιο πλημμελειοδικών.

Αριθμός Εισαγγελικών Προτάσεων (ουσίας)
Εισαγγελία Αριθμός Εισαγγελέων Μέσος όρος ετήσιας χρέωσης δικογραφιών
Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών 74 25
Εισαγγελία Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης 35 7

4) Πράξεις προέδρου εφετών για απευθείας κλήση στο (μονομελές ή τριμελές) εφετείο κακουργημάτων κατ’ άρθρο 309 ΚΠΔ- Αριθμός διαφωνιών προέδρου εφετών ή εξ αρχής κρίση του εισαγγελέα εφετών ότι δεν συντρέχουν επαρκείς ενδείξεις.

Εφαρμογή άρθρου 309 ΚΠΔ στο Εφετείο Αθηνών

(περίοδος από 1.1.2019 έως 31.12.2019)

Απευθείας παραπομπή (συμφωνία προέδρου εφετών και εισαγγελέα εφετών) Διαφωνία προέδρου εφετών
1.508 3

Εφαρμογή άρθρου 309 ΚΠΔ στο Εφετείο Αθηνών

(περίοδος από 1.1.2020 έως 31.12.2020)

Απευθείας παραπομπή (συμφωνία προέδρου εφετών και εισαγγελέα εφετών) Διαφωνία προέδρου εφετών
1.639 3

Κρίση εισαγγελέα εφετών στα πλαίσια του άρθρου 309 ΚΠΔ περί μη συνδρομής προϋποθέσεων για απευθείας εισαγωγή στο ακροατήριο

(στοιχεία βασισμένα στην εμπειρική παρακολούθηση της λειτουργίας του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών Αθηνών)

Κατά προσέγγιση 60 περιπτώσεις κατ’ έτος

  1. VI. Ανάλυση των στατιστικών δεδομένων και τελικά συμπεράσματα: η εγγυητική λειτουργία της ενδιάμεσης διαδικασίας- σύγκριση με την απευθείας παραπομπή στο ακροατήριο επί κακουργημάτων.

Αναλύοντας τα πιο πάνω στατιστικά δεδομένα διαπιστώνει κανείς ότι η εικόνα που διαμορφώθηκε τα τελευταία έτη για την ενδιάμεση διαδικασία, στηριζόμενη κατά κανόνα σε μη επαληθευμένα εμπειρικά στοιχεία, αδικεί το διαδικαστικό αυτό στάδιο και την τεράστια συμβολή του τόσο στην επιτάχυνση της διαδικασίας όσο και στην προστασία των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου. Τα συμπεράσματα από την ανάλυση των δεδομένων αυτών, αλλά και από την εμπειρική παρακολούθηση της διαδικασίας ενώπιον των δικαστικών συμβουλίων, συνοψίζονται στις ακόλουθες προτάσεις:

            1) Λιγότερες από τις μισές υποθέσεις παραπέμπονται στο ακροατήριο- σημαντικός αριθμός βουλευμάτων μεταρρυθμίζει-προσαρμόζει την κατηγορία και τη μορφή συμμετοχής κάθε κατηγορουμένου στο έγκλημα και επιλύει δυσχερή νομικά ζητήματα.

Όπως προκύπτει από τα στατιστικά δεδομένα λειτουργίας των συμβουλίων πλημμελειοδικών στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη των ετών 2019 και 2020, που δεν απέχουν από τα αντίστοιχα των προηγούμενων ετών, τα παραπεμπτικά βουλεύματα στην Αθήνα περιορίζονται σε ποσοστό μικρότερο του 50% του συνόλου των εισαγόμενων υποθέσεων, ενώ στη Θεσσαλονίκη κατά μέσο όρο κυμαίνονται στο 50%. Επομένως, εκτιμήσεις για έκδοση παραπεμπτικών βουλευμάτων σε ποσοστό άνω του 90% δεν επιβεβαιώνονται, αποδεικνύοντας ότι η κριτική στον θεσμό της ενδιάμεσης διαδικασίας τίθεται σε λάθος βάση[28].

Για να γίνει περισσότερο αντιληπτή η λειτουργία των δικαστικών συμβουλίων, ο εγγυητικός ρόλος τους για την προστασία των δικαιωμάτων των κατηγορουμένων, αλλά και η συμβολή τους στην επιτάχυνση της διαδικασίας ακολουθούν ορισμένες επισημάνσεις: α) ένα μικρό μόνο μέρος των παραπεμπτικών βουλευμάτων διατηρεί τον χαρακτηρισμό της πράξης, ως προς τη βαρύτητα, τις ιδιαίτερες περιστάσεις, αλλά και τη συμμετοχή κάθε κατηγορουμένου, όπως ακριβώς αποδίδεται στην ποινική δίωξη. Σε πολλές περιπτώσεις δεν γίνεται κατηγορία για τους κατηγορούμενους εκείνους, για τους οποίους δεν προκύπτουν επαρκείς ενδείξεις, αποτρέποντας με τον τρόπο αυτό την ταλαιπωρία και τον άδικο στιγματισμό αμέτοχων στο έγκλημα προσώπων. Σημειώνεται εδώ ότι η αναφορά στους πιο πάνω πίνακες σε απαλλακτικά βουλεύματα αφορά μόνο στα αμιγώς απαλλακτικά βουλεύματα, όταν δηλαδή δεν παραπέμπεται η υπόθεση στο ακροατήριο για κανένα πρόσωπο. Παράλληλα, προσδιορίζονται πληρέστερα οι συνθήκες τέλεσης του εγκλήματος, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της πράξης και τα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά, οριοθετώντας σαφέστερα το αντικείμενο της δίκης· β) επιλύονται δυσχερή ζητήματα συρροής εγκλημάτων, αλλά και συμμετοχής στην πράξη, θέτοντας έτσι την κατηγορία στη σωστή της βάση και προετοιμάζοντας την υπόθεση για την εκδίκαση στο ακροατήριο, ώστε το δικαστήριο να επικεντρωθεί κατά βάση στην ουσιαστική της έρευνα, κάτι που συμβάλλει στην επιτάχυνση της διαδικασίας στο ακροατήριο· γ) αντιμετωπίζονται τα κρίσιμα προβλήματα διαχρονικού δικαίου που συχνά εμφανίζονται στην πράξη· δ) σε σχέση με τα απαλλακτικά βουλεύματα διαπιστώνεται ότι σε αρκετές περιπτώσεις η απαλλακτική κρίση του δικαστικού συμβουλίου δεν συμφωνεί με την εισαγγελική (παραπεμπτική) πρόταση.

Τα στατιστικά αυτά δεδομένα, αλλά και οι σκέψεις που προηγήθηκαν οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η μεσολάβηση του δικαστικού συμβουλίου όχι μόνο δεν προκαλεί καθυστερήσεις, αλλά αποτελεί το βασικό ανάχωμα στην παραπομπή αθώων στο ακροατήριο και παράλληλα στην υπερφόρτωση των ποινικών ακροατηρίων με υποθέσεις που δεν έχουν ουσιαστικό ποινικό ενδιαφέρον. Τυχόν παράκαμψη της ενδιάμεσης διαδικασίας θα οδηγήσει με βεβαιότητα στον διπλασιασμό των υποθέσεων που εισάγονται στα ακροατήρια του μονομελούς και τριμελούς εφετείου, αλλά και του ΜΟΔ και τελικά στην επιβράδυνση του ρυθμού απονομής της ποινικής δικαιοσύνης, χωρίς να μπορεί βάσιμα να γίνει λόγος για ουσιαστική-εγγυητική παρεμβολή του προέδρου εφετών, του οποίου η συμμετοχή στη διαδικασία απευθείας παραπομπής στο ακροατήριο παραμένει μέχρι σήμερα εντελώς τυπική, όπως θα αναπτυχθεί σε επόμενη ενότητα.

            2) Σε αρκετές περιπτώσεις το συμβούλιο διαπιστώνει την ανεπάρκεια του αποδεικτικού υλικού και διατάσσει τη συμπλήρωσή του.

Ποσοστό 10% περίπου των βουλευμάτων αφορά περιπτώσεις που το δικαστικό συμβούλιο κηρύσσει απαράδεκτη την ποινική δίωξη ή απέχει από την έκδοση οριστικού βουλεύματος, ενώ κατά το μεγαλύτερο μέρος της η κατηγορία αυτή σχετίζεται με διαπίστωση ανεπάρκειας του αποδεικτικού υλικού και με την αναγκαιότητα συμπλήρωσης της δικογραφίας με συγκεκριμένες ανακριτικές πράξεις ή με την υποχρέωση επανάληψης άκυρης πράξης της προδικασίας. Έτσι, με την έγκαιρη παρέμβαση του δικαστικού συμβουλίου εμπλουτίζεται η δικογραφία με το απαραίτητο αποδεικτικό υλικό και προλαμβάνονται ακυρότητες που πολλές φορές σχετίζονται με την νομιμότητα κτήσης αποδεικτικού μέσου, η οποία θα δέσμευε το δικαστήριο και θα αποστερούσε ενδεχόμενα από κρίσιμο αποδεικτικό μέσο ή θα προκαλούσε καθυστέρηση της κύριας διαδικασίας για την επανάληψη «ανακριτικής» ουσιαστικά πράξης από το δικαστήριο. Έτσι, και μ’ αυτόν τον τρόπο η ενδιάμεση διαδικασία συμβάλλει ουσιαστικά στην πρόληψη ακυροτήτων στο ακροατήριο, στην ολοκληρωμένη έρευνα της υπόθεσης και την πληρότητα της δικογραφίας και τελικά στην επιτάχυνση της κύριας διαδικασίας.

            3) Η διάρκεια του διαδικαστικού αυτού σταδίου δεν υπερβαίνει στην πράξη τους 10-12 μήνες.

Στη συντριπτική πλειοψηφία των υποθέσεων που εισάγονται στο συμβούλιο πλημμελειοδικών το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί από τη χρέωση της δικογραφίας στον αρμόδιο εισαγγελέα μέχρι την έκδοση του βουλεύματος δεν υπερβαίνει κατά μέσο όρο τους 10-12 μήνες. Γίνεται αντιληπτό ότι ενόψει της σοβαρότητας και της φύσης των υποθέσεων στις οποίες αφορούν οι ανακριτικές δικογραφίες, του όγκου του αποδεικτικού υλικού, αλλά και τα δυσχερή νομικά ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν, η διάρκεια του διαδικαστικού αυτού σταδίου κρίνεται απόλυτα δικαιολογημένη.

            4) Η επιβάρυνση των εισαγγελέων από την υποβολή προτάσεων στα δικαστικά συμβούλια δεν είναι μεγάλη.

Η ετήσια χρέωση των εισαγγελέων με δικογραφίες για υποβολή επί της ουσίας πρότασης στο δικαστικό συμβούλιο ανέρχεται κατά μέσο όρο στην Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών σε 25 και στην Εισαγγελία Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης σε 7.

Η παράμετρος αυτή είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς η υπερβολική χρέωση των εισαγγελικών λειτουργών μπορεί πράγματι να προκαλέσει σημαντικές καθυστερήσεις όχι μόνο στα πλαίσια συγκεκριμένης υπόθεσης, αλλά συνολικά στο εισαγγελικό έργο. Ωστόσο, η επιβάρυνση των εισαγγελέων με την εισαγωγή υποθέσεων στο δικαστικό συμβούλιο δεν φαίνεται να συμβάλει στην καθυστέρηση της διαδικασίας, ενόψει και του ότι, όπως ήδη αναφέρθηκε, η υποβολή των εισαγγελικών προτάσεων στα δικαστικά συμβούλια είναι κατά κανόνα σύντομη. Η ετήσια χρέωση 25 ή 7 ανακριτικών δικογραφιών, συνεκτιμώντας και τα υπόλοιπα εισαγγελικά καθήκοντα, δεν μπορεί να θεωρηθεί υπερβολική ούτε να αντιμετωπιστεί ως παράγοντας καθυστέρησης της ποινικής διαδικασίας.

Αξίζει εδώ να τονιστεί ότι οι εισαγγελικές προτάσεις στα δικαστικά συμβούλια είναι το σημαντικότερο γραπτό κείμενο των εισαγγελέων από κάθε άποψη: τόσο λόγω της επίλυσης δυσχερών νομικών ζητημάτων (που σχετίζονται με την ερμηνεία των ποινικών νόμων, την αντιμετώπιση προβλημάτων συρροής και διαχρονικού δικαίου) όσο και λόγω της αναλυτικής εκτίμησης του αποδεικτικού υλικού και της εκτεταμένης αιτιολογίας που περιέχουν. Η συμβολή του γραπτού λόγου στον επιστημονικό διάλογο και στη συνεχή ενημέρωση και ολοκλήρωση ενός επιστήμονα είναι δεδομένη και ειδικά σε σχέση με το εισαγγελικό έργο τον ρόλο αυτό επιτελεί κατά κύριο λόγο η σύνταξη προτάσεων προς τα δικαστικά συμβούλια και δεν μπορεί να αναπληρωθεί από τη σύνταξη κατηγορητηρίων, τα οποία δεν περιέχουν αιτιολογία και εκτίμηση αποδείξεων, αλλά ούτε και από την έκδοση διατάξεων ή αναφορών σε σχέση με τη νομιμότητα ή βασιμότητα μιας καταγγελίας, οι οποίες κατά κανόνα σχετίζονται με παγιωμένες νομικές θέσεις και με αποδεικτικά ξεκάθαρες περιπτώσεις.

            5) Δεν παρατηρείται κατάχρηση του δικαιώματος άσκησης έφεσης.

Το ποσοστό των βουλευμάτων του συμβουλίου πλημμελειοδικών που προσβάλλονται με έφεση δεν ξεπερνούν κατά μέσο όρο το 10% και συνεπώς διαπιστώνεται ότι δεν γίνεται κατάχρηση της σχετικής δυνατότητας που παρέχει ο νόμος. Επομένως, προτάσεις για περαιτέρω περιορισμό των ενδίκων μέσων της προδικασίας δεν φαίνονται δικαιολογημένες.

Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι κατά ποσοστό 10-15% τα βουλεύματα, που εκδίδονται από το συμβούλιο εφετών, κάνουν δεκτές επί της ουσίας εφέσεις, ανατρέποντας την αρχική εκτίμηση του συμβουλίου πλημμελειοδικών, ενώ και αρκετά απορριπτικά των εφέσεων βουλεύματα του συμβουλίου εφετών συνοδεύονται από αναθεώρηση της κατηγορίας. Έτσι, η παρεμβολή του συμβουλίου εφετών φαίνεται σε σημαντικό αριθμό περιπτώσεων ότι συμβάλλει είτε στην αποτροπή εσφαλμένης παραπομπής στο ακροατήριο είτε στον ορθότερο προσδιορισμό της κατηγορίας, προλαμβάνοντας καθυστερήσεις της κύριας διαδικασίας στο ακροατήριο.

Τέλος, αξίζει να τονιστεί ότι κατά ποσοστό 50% οι εφέσεις κατά βουλευμάτων του συμβουλίου πλημμελειοδικών απορρίπτονται ως απαράδεκτες είτε λόγω απαράδεκτης άσκησής τους είτε λόγω απαραδέκτου όλων των προβαλλόμενων λόγων. Συνεπώς, κατά το μέρος αυτός δεν παρατηρείται ιδιαίτερη επιβάρυνση του έργου του συμβουλίου εφετών, αφού τα σχετικά με το παραδεκτό των ενδίκων μέσων ζητήματα δεν εμφανίζουν στη συντριπτική τους πλειοψηφία κάποια πολυπλοκότητα.

            6) Η απευθείας παραπομπή στο ακροατήριο (κατ’ άρθρο 309 ΚΠΔ) δεν συνοδεύεται από ουσιαστικό έλεγχο για την επάρκεια των αποδεικτικών μέσων- Απόλυτα εύστοχη και στατιστικά επιβεβαιωμένη η εκτίμηση ότι η σύμφωνη γνώμη του Προέδρου Εφετών «δεν ξεπερνάει το επίπεδο της πλήρωσης ενός απλού τύπου»[29].

Από τα πιο πάνω στατιστικά δεδομένα γίνεται αντιληπτό ότι κάθε έτος από το σύνολο των υποθέσεων που παραπέμπονται στο ακροατήριο του Μονομελούς και Τριμελούς Εφετείου της Αθήνας και ανέρχονται κατά μέσο όρο σε 1.500 έως 1.600, μόλις σε 3 περιπτώσεις διατυπώνεται διαφωνία του Προέδρου Εφετών για εφαρμογή του άρθρου 309 ΚΠΔ. Και φυσικά δεν μπορεί να υποστηριχθεί με σοβαρά επιχειρήματα ότι η τεράστια αυτή διαφοροποίηση στην πορεία των υποθέσεων που εισάγονται με απευθείας κλήση σε σχέση με εκείνες που ελέγχονται από το δικαστικό συμβούλιο, οφείλεται στην ιδιαιτερότητα του αντικειμένου τους, αφού οι απαλλακτικές αποφάσεις των δικαστηρίων μάλλον το αντίθετο υποδηλώνουν. Έτσι επιβεβαιώνεται πλήρως και αποδεικνύεται και με αριθμητικά δεδομένα η αρχική εκτίμηση του αειμνήστου δασκάλου Ν.Ανδρουλάκη ότι η παρεμβολή της σύμφωνης γνώμης του Προέδρου Εφετών στη διαδικασία απευθείας εισαγωγής της υπόθεσης στο ακροατήριο κατ’ άρθρο 309 ΚΠΔ «δεν ξεπερνάει το επίπεδο της πλήρωσης ενός απλού τύπου», ενώ η αισιοδοξία που εκφράζεται από την αντίθετη άποψη[30] ότι ο πρόεδρος εφετών «ως ανώτατος δικαστής ουσίας, καλείται να ασκήσει την λειτουργική του αρμοδιότητα, και ασφαλώς θα το πράξει» μοιάζει με απλό ευχολόγιο.

Παράλληλα, οι περιπτώσεις στις οποίες ο εισαγγελέας εφετών εξαρχής θεωρεί ότι δεν προκύπτουν επαρκείς ενδείξεις ενοχής για την απευθείας παραπομπή στο ακροατήριο, οπότε η υπόθεση εισάγεται στο συμβούλιο εφετών, περιορίζονται στην Αθήνα σε 60 ετησίως.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι αν και από την αναφορά του άρθρου 309 ΚΠΔ (αλλά αντίστοιχα και του άρθρου 308Α προϊσχύσαντος ΚΠΔ/1950) σε «πρόταση» του εισαγγελέα εφετών προς τον πρόεδρο εφετών σχετικά με την απευθείας παραπομπή στο ακροατήριο θα ανέμενε κανείς μία έστω συνοπτική αιτιολογία, με αναφορά σε πραγματικά περιστατικά, αποδεικτικά μέσα και έρευνα των ισχυρισμών και επιχειρημάτων του κατηγορουμένου, στην πράξη ο εισαγγελέας εφετών υποβάλλει στον πρόεδρο εφετών ένα σχέδιο-έντυπο συμπληρωμένο με τα στοιχεία ταυτότητας του κατηγορουμένου και τυπική αναφορά της πράξης που αποδόθηκε στην ανάκριση με μνεία του άρθρου του ποινικού νόμου.

Έτσι, γίνεται αντιληπτό ότι η διαδικασία παραπομπής του άρθρου 309 ΚΠΔ δεν χαρακτηρίζεται από ουσιαστική έρευνα της υπόθεσης και εκτίμηση αποδείξεων. Πρακτικά το σύνολο των υποθέσεων παραπέμπεται στο ακροατήριο και μάλιστα χωρίς επίλυση δυσχερών νομικών ζητημάτων (συμμετοχής, συρροών, διαχρονικού δικαίου, κ.λ.π.), μεταφέροντας διογκωμένα τα προβλήματα από την προδικασία στην κύρια διαδικασία.

            Τελικά συμπεράσματα.

Η πρόταση για κατάργηση της ενδιάμεσης διαδικασίας, ακόμα και υπό τον νέο ΚΠΔ, φαίνεται να στηρίζεται κατά βάση σε τρία επιχειρήματα: α) στην εκτίμηση ότι τα παραπεμπτικά βουλεύματα του συμβουλίου πλημμελειοδικών ξεπερνούν σε ποσοστό το 90%, β) στην εγγυητική παρεμβολή του προέδρου εφετών κατά τη διαδικασία απευθείας παραπομπής κατ’ άρθρο 309 ΚΠΔ και γ) στη χρονική καθυστέρηση επεξεργασίας των ανακριτικών δικογραφιών κατά την ενδιάμεση διαδικασία. Όπως, όμως, προέκυψε από στατιστικά δεδομένα η παραπεμπτική κρίση των συμβουλίων πλημμελειοδικών περιορίζεται σε ποσοστό 45-50% και συνεπώς η παρεμβολή του διαδικαστικού αυτού σταδίου όχι μόνο δεν καθυστερεί την ποινική διαδικασία, αλλά αντίθετα συμβάλλει ουσιωδώς στην επιτάχυνση της διαδικασίας στο ακροατήριο, μειώνοντας στο μισό τον αριθμό των εκκρεμών στο ακροατήριο υποθέσεων και προετοιμάζοντας ολοκληρωμένα την υπόθεση με έλεγχο της επάρκειας του αποδεικτικού υλικού και επίλυση δυσχερών νομικών και ουσιαστικών ζητημάτων. Παράλληλα, η επικαλούμενη εγγυητική παρεμβολή του προέδρου εφετών στη διαδικασία του άρθρου 309 ΚΠΔ δεν φαίνεται να επιβεβαιώνεται από την πρακτική εφαρμογή του θεσμού, αλλά αντίθετα επαληθεύονται οι εκτιμήσεις για μία απλή τυπική διαδικασία χωρίς ουσιαστικό (προστατευτικό-εγγυητικό) περιεχόμενο. Τέλος, η διαδικασία επεξεργασίας των ανακριτικών δικογραφιών (από τη χρέωση της υπόθεσης στον εισαγγελέα μέχρι την έκδοση του βουλεύματος του συμβουλίου πλημμελειοδικών) δεν διαρκεί περισσότερο από 10-12 μήνες.

Από τις πιο πάνω αναλύσεις καταδεικνύεται ότι η οργάνωση της ενδιάμεσης διαδικασίας στον νέο ΚΠΔ (Ν. 4620/2019) διασφαλίζει μία ισορροπία ανάμεσα στην απαίτηση για ταχεία εκδίκαση των υποθέσεων και στην ανάγκη για εγγύηση και προστασία των δικαιωμάτων των διαδίκων και ιδίως του κατηγορουμένου, αποφεύγοντας τις πολύπλοκες και χρονοβόρες διαδικασίες και τις δυσλειτουργίες του προγενέστερου καθεστώτος, όπως είχε επισημανθεί και στη θεωρία. Η ολοκληρωμένη έρευνα της υπόθεσης κατά την προδικασία, η πρόληψη ακυροτήτων και η επίλυση των δυσχερών νομικών και ουσιαστικών ζητημάτων σε ένα πρώιμο στάδιο είναι προφανές ότι προετοιμάζουν καλύτερα την εκδίκαση της υπόθεσης στο ακροατήριο και περιορίζουν τον χρόνο που θα αφιερώσει το δικαστήριο, επιταχύνοντας έτσι τον ρυθμό απονομής της δικαιοσύνης. Η αποτροπή αδικαιολόγητης εισαγωγής ανυπόστατων κατηγοριών στο ακροατήριο, σε ποσοστό 50% του συνόλου των ανακριτικών υποθέσεων, επιδρά ευεργετικά από κάθε άποψη: προστατεύει τους πολίτες από την ταλαιπωρία και τη μείωση της προσωπικότητάς τους, μειώνει (στο μισό) τον αριθμό των υποθέσεων που εισάγονται στο ακροατήριο και συνεπώς επιταχύνει τους ρυθμούς εκδίκασης των υποθέσεων που εμφανίζονται να έχουν ένα άξιο λόγου αντικείμενο μετά την ολοκλήρωση της ανάκρισης και τελικά διασφαλίζει το κύρος και την αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης, καθώς η απαλλαγή των κατηγορουμένων στο ακροατήριο σε ποσοστό πολύ μεγαλύτερο του 50% δίνει την εντύπωση πρόχειρης παραπομπής.

Καταληκτικά διαπιστώνουμε ότι η λειτουργία της ενδιάμεσης διαδικασίας με βάση τον νέο ΚΠΔ συμβάλλει στην επιτάχυνση της ποινικής δίκης και εγγυάται τον σεβασμό των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου, τυχόν δε κατάργηση του διαδικαστικού αυτού σταδίου και υιοθέτηση του μοντέλου της απευθείας παραπομπής στο ακροατήριο (κατ’ άρθρο 309 ΚΠΔ) και μάλιστα ακόμα και όταν πρόκειται για ανήλικους κατηγορούμενους[31], θα οδηγήσει σε διπλασιασμό των εκκρεμών υποθέσεων στα ποινικά ακροατήρια και σε πρόχειρη και βιαστική παραπομπή, αδιαφορώντας για τη δικαιότητα και αποτελεσματικότητα της διαδικασίας[32].

* Εισήγηση στη διαδικτυακή συζήτηση στρογγυλής τραπέζης με θέμα «ο ρόλος των δικαστικών συμβουλίων στον νέο Κώδικα Ποινικής Δικονομίας», που διοργάνωσε η Ένωση Ελλήνων Ποινικολόγων στις 23.2.2021 και δημοσιεύτηκε στο ΝοΒ (69/2021), σελ. 250 επ.

[1] Τις αυτονόητες αυτές επισημάνσεις βλ. και στην Διοικητική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου 8/2002, ΕλλΔνη (43/2002), 557.

[2] Οι παραβιάσεις αυτές της ΕΣΔΑ δεν αφορούν μόνο την ποινική δίκη, αλλά δίνουν μία εικόνα για την συνολική κατάσταση της δικαιοσύνης στη χώρα μας.

[3] Δεν προσβάλλεται με έφεση από τον κατηγορούμενο το βούλευμα που τον παραπέμπει για πλημμέλημα ούτε το αμιγώς απαλλακτικό βούλευμα.

[4] Σύμφωνη με την επιλογή αυτή είναι η ανάθεση της εκδίκασης των κακουργηματικών υποθέσεων στο τριμελές εφετείο και στο ΜΟΕ και μόνο κατ’ εξαίρεση στο μονομελές εφετείο.

[5] Δικαίωμα που στην πράξη είχε ατονήσει από την παγιωμένη πρακτική των συμβουλίων να απορρίπτουν με τυπική αιτιολογία κάθε σχετικό αίτημα.

[6] Για το ότι η διαδοχική άσκηση δικαιωμάτων στο στάδιο της προδικασίας υπό το προγενέστερο καθεστώς ενείχε μια υπερβολή βλ. και Διοικητική Ολομέλεια ΑΠ 8/2002, ΕλλΔνη (43/2002), 557, Α.Παπαδαμάκη, η προδικασία ως πεδίο δοκιμής και δοκιμασίας της επιτάχυνσης της ποινικής δίκης, σε «Δημόσια Οικονομικά και Δίκαιο», 2013, σελ. 355 επ.

[7] Βλ. αναλυτική παρουσίαση σε Α.Ζαχαριάδη, δικαστικά συμβούλια – η αυτοπρόσωπη εμφάνιση των διαδίκων, 2012, σελ. 37 επ. Βλ. σχετ. και Η.Αναγνωστόπουλο, το σχέδιο νόμου για το οργανωμένο έγκλημα: εκσυγχρονισμός ή αποσύνθεση του φιλελεύθερου ποινικού δικαίου; στο έργο «το σχέδιο νόμου για την αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος», ΕΝοΒΕ (2002), σελ. 43, Ν.Ανδρουλάκη, επιτάχυνση της προδικασίας στην ποινική δίκη – με κάθε κόστος; ΠοινΧρ (ΞΑ/2011), σελ. 164, Α.Ελευθεριάνο, ο θεσμός της ενδιάμεσης διαδικασίας, στο έργο «συμβολή για την αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης», Εταιρία Δικαστικών Μελετών, 2015, σελ. 505 επ.

[8] Για το γερμανικό σύστημα βλ. αναλυτικά Γ.Καλφέλη, η παραπομπή του κατηγορουμένου στο ακροατήριο, 2000, σελ. 184 επ.

[9] Βλ. αναλυτικά για το ιταλικό σύστημα Γ.Καλφέλη, ό.π., σελ. 43 επ. Βλ. σχετ. και Ν.Ανδρουλάκη, θεμελιώδεις έννοιες της ποινικής δίκης, γ΄ έκδ. (2007), σελ. 106-107.

[10] Το σύστημα αυτό ισχύει στη Γαλλία από το 2001, μετά την κατάργηση της μεσολάβησης του δικαστικού συμβουλίου. Βλ. για τα σχετικά ζητήματα Ν.Ανδρουλάκη, θεμελιώδεις έννοιες της ποινικής δίκης, γ΄ έκδ. (2007), σελ. 104-105, Α.Ζαχαριάδη, ό.π., σελ. 38-39.

[11] Βλ. σχετ. και Ν.Ανδρουλάκη, θεμελιώδεις έννοιες της ποινικής δίκης, γ΄ έκδ. (2007), σελ. 109-110, με αναφορά και στο προγενέστερο αγγλικό καθεστώς, που προέβλεπε έναν προκαταρκτικό έλεγχο της κατηγορίας από δικαστήριο σε δημόσια συνεδρίαση και το οποίο εγκαταλείφθηκε ήδη το έτος 1998.

[12] Για το ότι το μοντέλο αυτό βαρύνεται με σοβαρά μειονεκτήματα, όπως η αναπόφευκτη ψυχολογική προκατάληψη του οργάνου που αποφασίζει την παραπομπή από την προηγούμενη διενέργεια των ανακριτικών πράξεων από το ίδιο όργανο (ανακριτή), ενόψει του ότι πολλές φορές η απόφαση για την παραπομπή σχετίζεται και με την νομιμότητα του αποδεικτικού υλικού που συγκεντρώθηκε κατά την κύρια ανάκριση, βλ. και σε Α.Ζαχαριάδη, δικαστικά συμβούλια – η αυτοπρόσωπη εμφάνιση των διαδίκων, 2012, σελ. 40 επ., όπου περαιτέρω παραπομπές, Γ.Καλφέλη, ό.π., σελ. 161.

[13] Αρκεί να αναφερθεί στο σημείο αυτό προκαταβολικά ότι η Γερμανία με 8πλάσιο αριθμό κατοίκων έχει σε απόλυτους αριθμούς συνολικά το 1/5 των καταδικών για παραβίαση της εύλογης διάρκειας της δίκης σε σχέση με την Ελλάδα, αν και όπως αναφέρθηκε αναγνωρίζει παρεμβολή δικαστηρίου που ελέγχει την επάρκεια του αποδεικτικού υλικού. Μήπως τελικά το πρόβλημα της καθυστέρησης στην Ελλάδα εντοπίζεται αλλού και συνεπώς οι λύσεις πρέπει να αναζητηθούν αλλού;

[14] Πρόκειται ειδικότερα για την διεύρυνση της δυνατότητας αποχής από την ποινική δίωξη τόσο επί πλημμελημάτων όσο και επί κακουργημάτων, για τον νέο θεσμό της ποινικής διαταγής, που αφορά στα μικρής βαρύτητας πλημμελήματα, αλλά και για την ποινική συνδιαλλαγή και την ποινική διαπραγμάτευση.

[15] Οι σκέψεις-προτάσεις αυτές εκφράστηκαν αρχικά από την Ένωση Εισαγγελέων Ελλάδος (Ε.Ε.Ε.) με αιτήματα που απηύθυνε στον Υπουργό Δικαιοσύνης στις 17.7.2019 και στις 21.8.2019 και επανέλαβε και στις 16.11.2020 (αναρτημένα στην ηλεκτρονική σελίδα της Ε.Ε.Ε.: enosieisaggeleon.gr) και στη συνέχεια επαναλήφθηκαν και στο άρθρο του Εισαγγελέα Εφετών Αθηνών Π.Παπαγιωτόπουλου, μήπως ήγγικεν η ώρα κατάργησης της ενδιάμεσης διαδικασίας των δικαστικών συμβουλίων; (αναρτημένο στην ηλεκτρονική σελίδα της Ε.Ε.Ε.).

[16] Είναι χαρακτηριστικό ότι στο προαναφερόμενο άρθρο του ο Π.Παναγιωτόπουλος, μετά από αναλυτική παράθεση των απόψεων που υποστηρίζονται σχετικά με την επίδραση του παραπεμπτικού βουλεύματος στην τελική κρίση του δικαστηρίου, καταλήγει χωρίς άλλο επιχείρημα ή στατιστικό ή εμπειρικό δεδομένο στο συμπέρασμα ότι η διαδικασία ενώπιον των δικαστικών συμβουλίων είναι «χρονοβόρα και δύστοκος».

[17] Βλ. αναλυτικά για τον προβληματισμό αυτό Ν.Ανδρουλάκη, θεμελιώδεις έννοιες της ποινικής δίκης, γ΄ έκδ. (2007), σελ. 119 επ. Βλ. και Π.Παπαγιωτόπουλο, μήπως ήγγικεν η ώρα κατάργησης της ενδιάμεσης διαδικασίας των δικαστικών συμβουλίων; (αναρτημένο στην ηλεκτρονική σελίδα της Ε.Ε.Ε.).

[18] Ν.Ανδρουλάκης, ό.π., σελ. 123.

[19] Ν.Ανδρουλάκης, ό.π., σελ. 123.

[20] Για την ιδιαιτερότητα αυτή του γερμανικού δικαίου βλ. και σε Γ.Καλφέλη, η παραπομπή του κατηγορουμένου στο ακροατήριο, 2000, σελ. 184-185.

[21] Βλ. έτσι Ν.Ανδρουλάκη, ό.π., σελ. 123.

[22] Προτάσεις για αναμόρφωση του διαδικαστικού αυτού σταδίου με διασφάλιση της ουσιαστικής ακρόασης των διαδίκων από το δικαστικό συμβούλιο βλ. στην μονογραφία του Γ.Καλφέλη, η παραπομπή του κατηγορουμένου στο ακροατήριο, 2000, όπου αναλύονται τα αντίστοιχα συστήματα σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

[23] Ν.Ανδρουλάκης, επιτάχυνση της προδικασίας στην ποινική δίκη – με κάθε κόστος; ΠοινΧρ (ΞΑ/2011), σελ. 162, όπου περαιτέρω παραπομπή στη διεθνή βιβλιογραφία.

[24] Ο όρος «δικαστική αστυνομία», που χρησιμοποιείται συχνά στην πράξη, φαίνεται αδόκιμος, καθώς το βοηθητικό προσωπικό κατά κύριο λόγο θα πρέπει να αποτελείται από επιστήμονες όλων των ειδικοτήτων που θα βοηθούν και θα κατευθύνουν τις εισαγγελικές και δικαστικές αρχές κατά τις έρευνες και θα ορίζονται ως πραγματογνώμονες τόσο στην προδικασία όσο και στη διαδικασία στο ακροατήριο.

[25] Για το ότι η αναχαίτιση της πλημμυρίδας καταγγελιών ήδη στο στάδιο της προδικασίας ή ακόμα και στο στάδιο πριν την κίνηση της ποινικής δίωξης συνιστά την μοναδική και προφανή λύση στο πρόβλημα των καθυστερήσεων βλ. και Α.Καρρά, αποτελεσματική απονομή της ποινικής δικαιοσύνης, ΠοινΧρ (ΞΒ/2012), σελ. 402.

[26] Η πρόταση αυτή έγινε από την κα. Άννα Ζαΐρη, Αντεισαγγελέα Αρείου Πάγου και Πρόεδρο της Ένωσης Εισαγγελέων Ελλάδας, η οποία σε άρθρο της σε ηλεκτρονική σελίδα (dikastiko.gr) πρότεινε την πρακτική αυτή ως τρόπο αντιμετώπισης της μεγάλης διάρκειας ορισμένων πολύπλοκων δικών.

[27] Στο πνεύμα αυτό εντάσσεται η νομολογία που διαμορφώθηκε υπό τον προγενέστερο ΚΠΔ/1950, δεχόμενη ουσιαστικά ότι το (κατ’ άρθρο 308 παρ. 2 ΚΠΔ) δικαίωμα ακρόασης του κατηγορουμένου εξαντλείται στη γνωστοποίηση προς αυτόν της εισαγγελικής πρότασης χωρίς να υπάρχει λόγος εξάντλησης της 10ήμερης προθεσμίας για υποβολή υπομνήματος.

[28] Την εκτίμηση αυτή κάνει επανειλημμένα η Ένωση Εισαγγελέων Ελλάδος (Ε.Ε.Ε.), παρουσιάζοντάς την μάλιστα ως «γεγονός», σε αιτήματά της προς τον Υπουργό Δικαιοσύνης στις 17.7.2019, στις 21.8.2019 και στις 16.11.2020 (αναρτημένα στην ηλεκτρονική σελίδα της Ε.Ε.Ε.: enosieisaggeleon.gr).

[29] Βλ. την ορθή αυτή εκτίμηση σε Ν.Ανδρουλάκη, επιτάχυνση της προδικασίας στην ποινική δίκη – με κάθε κόστος; ΠοινΧρ (ΞΑ/2011), σελ. 163.

[30] Βλ. έτσι Π.Παπαγιωτόπουλο, μήπως ήγγικεν η ώρα κατάργησης της ενδιάμεσης διαδικασίας των δικαστικών συμβουλίων; (αναρτημένο στην ηλεκτρονική σελίδα της Ε.Ε.Ε.). Βλ. σχετ. και Α.Ελευθεριάνο, ό.π., ο οποίος θεωρεί ότι η «άκριτη παραπομπή … στο ακροατήριο αποτρέπεται με τη δυνατότητα τόσο του εισαγγελέα εφετών όσο και του προέδρου εφετών να προκαλέσουν βούλευμα του συμβουλίου πλημμελειοδικών, το οποίο θα κρίνει τελικά για την ύπαρξη επαρκών ενδείξεων ενοχής του κατηγορουμένου»· δυστυχώς, όμως, η πράξη απέδειξε ότι η παρεμβολή του προέδρου και του εισαγγελέα εφετών δεν αποτρέπει τον κίνδυνο αυτό, αλλά αντίθετα λειτουργεί νομιμοποιητικά προς την αντίθετη κατεύθυνση.

[31] Την υποχρέωση διαμόρφωσης ενός ιδιαίτερα προστατευτικού νομοθετικού πλαισίου για τους ανηλίκους φαίνεται να παραβλέπει η Ένωση Εισαγγελέων Ελλάδος (Ε.Ε.Ε.) στο από 21.8.2019 αίτημα που απηύθυνε στον Υπουργό Δικαιοσύνης 21.8.2019 (αναρτημένο στην ηλεκτρονική σελίδα της Ε.Ε.Ε.: enosieisaggeleon.gr), όπου η εκφράζεται η άποψη ότι η διαδικασία στα δικαστικά συμβούλια για υποθέσεις ανηλίκων δημιουργεί «άσκοπο φόρτο εργασίας» και διαπιστώνεται το «παράδοξο» η ληστεία και η διακεκριμένη κλοπή ενηλίκων να παραπέμπονται στο ακροατήριο με απευθείας κλήση και επί ανηλίκων να προβλέπεται υποχρεωτική η έκδοση βουλεύματος, ενώ τελικά επισημαίνεται ότι η περάτωση της κύριας ανάκρισης σε υποθέσεις ανηλίκων λειτουργεί «πρωτίστως προς όφελος των ανηλίκων οι οποίοι παραπέμπονται σε δίκη σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, χωρίς ενδιάμεσες καθυστερήσεις». Ούτε λόγος για προστασία δικαιωμάτων ή ενδεχόμενο απαλλαγής του ανηλίκου ήδη από την προδικασία!!!

[32] Για την ανάγκη εναρμόνισης της επιτάχυνσης της διαδικασίας με άλλες σημαντικότερες αξίες όπως η προστασία των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου και η δικαιότητα και αποτελεσματικότητα της ποινικής καταστολής βλ. και Ν.Ανδρουλάκη, επιτάχυνση της προδικασίας στην ποινική δίκη – με κάθε κόστος; ΠοινΧρ (ΞΑ/2011), σελ. 162. Βλ. ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση και την Διοικητική Ολομέλεια ΑΠ 8/2002, ΕλλΔνη (43/2002), 557.